Кіріспе

Инвеститура (лат. preposition in және vestire етістігінен, vestis – "киім" сөзінен туындаған) – адамның христиан діни институттарына қабылдануымен, сондай-ақ христиан рыцарлық және дамелік ордендермен, қатар мемлекеттік лауазымдармен байланысты ресми тағайындау немесе рәсім. Инвеститура кезінде адам өзінің мүшелігінің сыртқы белгісін – мысалы, діни киімін, шіркеулік безендіруін (рыцарлық ордендердегідей) немесе скапулярин (бауырластықтардағыдай) алады; сондай-ақ оған жоғары лауазымның құқықтары мен атрибуттары берілуі мүмкін. Инвеститураға мемлекеттік киім немесе бас киім сияқты ресми киім мен әшекейлер, немесе тақ немесе кеңсе орнына ұқсас басқа да атрибуттар кіруі мүмкін. Инвеститура көбінесе тәж кигізу немесе таққа отырғызу рәсімінің бір бөлігі болып табылады.

Діни институттар

Инвеститура діни ордаларда жаңа тәлімгерге діни киімді әдетте рәсімді түрде тапсыруды білдіреді. Инвеститура көбінесе тәлімгерлікке қабылдау кезінде (сирек жағдайда ғана мәңгілікке ант беру кезінде) өтеді. Инвеститура шіркеу хорында немесе қауымның басқару бөлмесінде діни тойдың бір бөлігі ретінде жүзеге асырылады. Кейбір жерлерде, киім ауыстыру үшін сәл қысқа немесе тіпті ақ киім беріледі, кейін ол бірінші ант бергендер киетін киімге ауыстырылады. Әйелдерге арналған кейбір діни ордаларда тәлімгердің ақ жамылғысы уақытша ант берген кезде (қарапайым ант) қара жамылғыға ауыстырылады, ал басқалары қара жамылғыны мәңгілік ант беру кезінде ғана береді.

Қауымдастықтар

Бірлестікке қосылу (мысалы, Таза ұғым бірлестігі) инвеститура арқылы жүзеге асырылады, онда адамға мүшелігінің сыртқы белгісі ретінде скапуляр тапсырылады. Христиан, Сент-Джон ордені (Бранденбург Баливигі) сияқты рыцарлық орденмен, инвеститура арқылы рыцарь немесе леди болады.

Үкімет

Инвеститура – феодалдық дәуірден бері сақталған институттарға адамдарды қызметке тағайындау рәсімі. Мысалы, мемлекет басшыларының және басқа да мемлекеттік лауазымдардың салтанатты міндеттеріне кірісуі инвеститура арқылы жүзеге асырылады. Әдетте, инвеститура белгілі бір лауазымның символының салтанатты түрде табысталуын қамтиды. Көптеген елдердің судьялары, соның ішінде АҚШ Жоғарғы Сотының судьялары да лауазымдарына инвеститура арқылы кіріседі. Американ судьялары әдетте екі ант береді: бірі – АҚШ Конституциясын сақтауға, екіншісі – әділдікті тең қолдануға. Сол сияқты, университет президенттері, ректорлары мен канцлерлері де лауазымдарына инвеститура арқылы тағайындалады. Испанияда премьер-министр және осыған ұқсас, аймақтық үкімет басшылары "инвеститура" немесе "парламенттік инвеститура" деп аталатын сайлау процедурасынан өтеді. Испания Конституциясында бекітілген бұл процедурада премьер-министрлікке кандидат өзінің саяси бағдарламасын қорғайды, ал заң шығару палатасы оны қолдайды немесе қабылдамайды. Егер қабылданса, монарх оны премьер-министр етіп тағайындайды.

Басқа қолданыстар

Ұлыбританияда жыл сайын король Карл III немесе корольдік отбасының басқа да жоғары лауазымды мүшесі шамамен 2600 адамды жеке түрде марапаттайды. Марапатталатын адамдардың тізімі жылына екі рет жарияланады: Жаңа жылдық марапаттау немесе Туған күн марапаттау кезінде. Жыл сайын шамамен 25 марапаттау рәсімі өткізіледі, әдетте Букингем сарайындағы Тақ залында немесе Виндзор сарайындағы Үлкен қабылдау залында. Эдинбургтегі (Шотландия) Холирудхаус сарайы да, сондай-ақ басқа да орындар да белгілі бір уақыттарда қолданылады. 2014 жылы Уэльс принці Солтүстік Ирландиядағы Хиллсборо сарайында марапаттау рәсімін өткізді. Марапаттау рәсімдері басқа да Ұлт Достастығы елдерінде де өткізіледі, онда генерал-губернатор корольдің өкілі ретінде әрекет етеді. Ағылшын ақыны, жазушысы және әскери қызметшісі Зигфрид Сассонның "Марапаттау" атты өлеңі Бірінші дүниежүзілік соғысында шайқаста қаза тапқан жас жігіт туралы. Бұл термин Скауттар қозғалысында жаңа жас мүшені қабылдағанда немесе мүше Cubs бөлімінен Scouts бөліміне ауысқанда, сондай-ақ жаңа мүшенің Скауттар дәстүріне адалдығын жариялау рәсімінде қолданылады. Брендон Сандерсонның "Космир" фантастикалық әлемінде марапаттау – сиқырдың негізгі механизмі.