Жұмыртқалық бездің гиперстимуляция синдромы: себептері, белгілері және қауіптері
Ovarian hyperstimulation syndrome
Жұмыртқалық бездің гиперстимуляция синдромы (ЖГС) – фертильділікке арналған дәрілерден туындайтын жағдай. Симптомдары, түрлері және қауіптері туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жұмыртқалық гиперстимуляция синдромы (OHSS) – кейбір әйелдерде спермалық жасушаның өсуін күшейту үшін фертильділік препараттарын қабылдағанда, ал басқа әйелдерде өте сирек жағдайларда болатын медициналық жағдай. Көптеген жағдайлар жеңіл болып келеді, бірақ сирек жағдайларда ауыр салдарға алып келіп, қауіпті ауруларға немесе өлімге себеп болуы мүмкін.
Ovarian hyperstimulation syndrome (OHSS) is a medical condition that can occur in some women who take fertility medication to stimulate egg growth, and in other women in very rare cases. Most cases are mild, but rarely the condition is severe and can lead to serious illness or death.
Белгілері мен симптомдары
Симптомдар үш санатқа бөлінеді: жеңіл, орташа және ауыр. Жеңіл симптомдарға іштің ісінуі және толық сезімі, лоқсығу, диарея және сәл салмақ қосу жатады. Орташа симптомдарға артық салмақ (күнделікті 2 фунттан астам салмақ қосу), іш айналымының ұлғаюы, құсу, диарея, зәрдің қараюы, зәр шығарудың азаюы, шектен тыс шөлдеу және тері мен/немесе шаштың құрғақ сезінуі (жеңіл симптомдарға қоса) кіреді. Ауыр симптомдар: белден жоғары ісіну/іштің ісінуі, тынысқырудың қиындауы, плевралық эффузия, зәрдің айтарлықтай қараюы немесе тоқтауы, буын және кеудедегі ауырулар, іштің айқын ісінуі немесе кернеуі, және іштің төменгі бөлігіндегі ауыру (жеңіл және орташа симптомдарға қоса).
Symptoms are set into three categories: mild, moderate, and severe. Mild symptoms include abdominal bloating and feeling of fullness, nausea, diarrhea, and slight weight gain. Moderate symptoms include excessive weight gain (weight gain of greater than 2 pounds per day), increased abdominal girth, vomiting, diarrhea, darker urine, decreased urine output, excessive thirst, and skin and/or hair feeling dry (in addition to mild symptoms). Severe symptoms are fullness/bloating above the waist, shortness of breath, pleural effusion, urination significantly darker or has ceased, calf and chest pains, marked abdominal bloating or distention, and lower abdominal pains (in addition to mild and moderate symptoms).
Асқынулар
OHSS жұмыртқа бездерінің бұрылуымен, жұмыртқа бездерінің жарылуымен, веноздық тромбоэмболиямен, жіті тыныс жетіспеушілік синдромымен, электролиттердің тепе-теңдігінің бұзылуымен, тромбофлебитпен және созылмалы бүйрек ауруларымен асқасуы мүмкін. Симптомдар көбінесе 1-2 апта ішінде жоғалады, бірақ жүктілік болған жағдайда олар ауырлап, ұзаққа созылады. Бұл жүктілік кезінде бөлінетін адам хориондық гонадотропинінің (hCG) плацента толық дамымай тұрғанда жүктілікті сақтау үшін жұмыртқалықтағы сары денеге әсер етуіне байланысты. Әдетте, тіпті жүктілік дамып жатқан ауыр OHSS жағдайында да, оның ұзақтығы бірінші триместрден аспайды.
OHSS may be complicated by ovarian torsion, ovarian rupture, venous thromboembolism, acute respiratory distress syndrome, electrolytes imbalance, thrombophlebitis and chronic kidney disease. Symptoms generally resolve in 1 to 2 weeks, but will be more severe and persist longer if pregnancy occurs. This is due to human chorionic gonadotropin (hCG) from the pregnancy acting on the corpus luteum in the ovaries in sustaining the pregnancy before the placenta has fully developed. Typically, even in severe OHSS with a developing pregnancy, the duration does not exceed the first trimester.
Себеп
Спорадикалық ОХСС өте сирек кездеседі және генетикалық себептері болуы мүмкін. Кломифен цитратымен емдеу кейде ОХСС-қа алып келуі мүмкін, бірақ жағдайлардың көп бөлігі гонадотропинмен (ФСҚ) емделгеннен кейін пайда болады, мысалы, Pergonal және hCG-ні жұмыртқа клеткаларын жетілдіру және/немесе босату үшін қолдану, көбінесе экстракорпоральды ұрықтану (ЭКО) процедурасымен бірге. Оның жиілігі әр түрлі және әйелдің тәуекел факторларына, емдеу тактикасына және бақылау әдістеріне байланысты. Емделген әйелдердің шамамен 5%-ы орташа немесе ауыр ОХСС-қа тап болуы мүмкін. Тәуекел факторларына поликистоздық жұмыртқа синдромы, жас өмір шаруашылығы, төмен дене салмағы индексі (ИМТ), жоғары антральды фолликула саны, стимуляция кезінде көптеген жұмыртқалық фолликуланың дамуы, қан сарысуындағы эстрадиолдың жоғары деңгейі, hCG-ні жұмыртқа клеткаларын жетілдіру және/немесе босату үшін қолдану, hCG-ні лютеальды фазаны қолдау үшін жалғастыру және жүктіліктің пайда болуы (hCG өндірісіне әкелетін) жатады. Өлім-жітім көрсеткіші төмен, бірақ бірнеше өлім жағдайлары тіркелген.
Sporadic OHSS is very rare, and may have a genetic component. Clomifene citrate therapy can occasionally lead to OHSS, but the vast majority of cases develop after use of gonadotropin therapy (with administration of FSH), such as Pergonal, and administration of hCG to induce final oocyte maturation and/or trigger oocyte release, often in conjunction with IVF. The frequency varies and depends on a woman's risk factors, management, and methods of surveillance. About 5% of treated women may encounter moderate to severe OHSS. Risk factors include polycystic ovary syndrome, young age, low BMI, high antral follicle count, the development of many ovarian follicles under stimulation, extreme elevated serum estradiol concentrations, the use of hCG for final oocyte maturation and/or release, the continued use of hCG for luteal support, and the occurrence of a pregnancy (resulting in hCG production). Mortality is low, but several fatal cases have been reported.
Дәрі-дәрмектер
Жұмыртқалық гиперстимуляция синдромы ерекше түрде адам хорионикалық гонадотропині (hCG) деп аталатын гормонның инъекциясымен байланысты, ол жұмыртқа жасушаларының соңғы пісіп жетілуін және/немесе жұмыртқа жасушаларын босатуды күйзелту үшін қолданылады. Овуляциядан кейін hCG-нің бірнеше дозасын қолдану және процедура нәтижесінде жүктілік болған жағдайда қауіп одан әрі артады. Жұмыртқа жасушаларының соңғы пісіп жетілуін және/немесе босатылуын күйзелту үшін hCG орнына ГнРГ агонистін қолдану жұмыртқалық гиперстимуляция синдромының қаупін жояды, бірақ шамамен 6%-ға босану деңгейі төмендейді.
Ovarian hyperstimulation syndrome is particularly associated with injection of a hormone called human chorionic gonadotropin (hCG) which is used for inducing final oocyte maturation and/or triggering oocyte release. The risk is further increased by multiple doses of hCG after ovulation and if the procedure results in pregnancy. Using a GnRH agonist instead of hCG for inducing final oocyte maturation and/or release results in an elimination of the risk of ovarian hyperstimulation syndrome, but a slight decrease of the delivery rate of approximately 6%.
Патофизиология
OHSS жұмыртқалықтардың ішінде көптеген лютеинизацияланған кисталардың пайда болуымен сипатталады, бұл жұмыртқалықтардың үлғаюына және екіншілік асқынуларға алып келеді, бірақ бұл анықтама жұмыртқалық стимуляциясын өткерген барлық әйелдерге қатысты. Клиникалық маңызы бар OHSS-тың басты белгісі – қан тамырларының өткізгіштігінің артуы және нәтижесінде сұйықтықтың үшінші кеңістікке ығысуы. ХГЧ жұмыртқалық безді кең ауқымда лютеинизациялауға ынталандырады, осының салдарынан эстрогендер, прогестерон және жергілікті цитокиндердің көп мөлшері бөлінеді. Қан тамырларының эндотелиалдық өсу факторы (VEGF) қан тамырларының өткізгіштігін арттыратын негізгі зат екендігі анық, ол жергілікті капиллярларды «өте өткізгіш» етеді, нәтижесінде сұйықтықтар қан тамырлары жүйесінен іш қуысына және плевра қуысына ығысады. Көптеген фолликулалардан VEGF-тің физиологиялық нормадан жоғары деңгейде өндірілуі, hCG-нің ұзақ әсері нәтижесінде OHSS-тың негізгі процесі болып көрінеді. Осылайша, әйел үшінші кеңістікте, негізінен асцит түрінде сұйықтық жинақтаса, ол шын мәнінде гиповолемияға ұшырайды және тыныс алу, қан айналымы (мысалы, артериялық тромбоэмболия, себебі қан енді гуләп) және бүйрек проблемаларына бейім болады. Жүкті әйелдер hCG өндірісі арқылы жұмыртқалық лютеинизация процесін жалғастырады. OHSS-тен сақтану үшін патологиялық тізбекті тоқтату қажет, мысалы, ХГЧ қолданудан бас тарту. Бір балама – ХГЧ орнына ГнРГ агонистін қолдану. Бұл тәсіл OHSS қаупін «іс жүзінде жоюға» мүмкіндік беретіні бірнеше рет дәлелденгенмен, егер жаңа, донор емес эмбрионды ауыстыруға тырысылса, жүктілік деңгейіне әсері туралы пікір таласы бар, бұл, әрине, лютеалдық фазаның жетіспеушілігіне байланысты. GnRH агонистінің жұмыртқа донорлары үшін және эмбрион сақтау (криоконсервация) циклдері үшін тиімді екендігі даусыз.
OHSS has been characterized by the presence of multiple luteinized cysts within the ovaries leading to ovarian enlargement and secondary complications, but that definition includes almost all women undergoing ovarian stimulation. The central feature of clinically significant OHSS is the development of vascular hyperpermeability and the resulting shift of fluids into the third space. As hCG causes the ovary to undergo extensive luteinization, large amounts of estrogens, progesterone, and local cytokines are released. It is almost certain that vascular endothelial growth factor (VEGF) is a key substance that induces vascular hyperpermeability, making local capillaries "leaky", leading to a shift of fluids from the intravascular system to the abdominal and pleural cavity. Supraphysiologic production of VEGF from many follicles under the prolonged effect of hCG appears to be the specific key process underlying OHSS. Thus, while the woman accumulates fluid in the third space, primarily in the form of ascites, she actually becomes hypovolemic and is at risk for respiratory, circulatory (such as arterial thromboembolism since blood is now thicker), and renal problems. Women who are pregnant sustain the ovarian luteinization process through the production of hCG. Avoiding OHSS typically requires interrupting the pathological sequence, such as avoiding the use of hCG. One alternative is to use a GnRH agonist instead of hCG. While this has been repeatedly shown to "virtually eliminate" OHSS risk, there is some controversy regarding the effect on pregnancy rates if a fresh non donor embryo transfer is attempted, almost certainly due to a luteal phase defect. There is no dispute that the GnRH agonist trigger is effective for oocyte donors and for embryo banking (cryopreservation) cycles.
Алдын алу
Дәрігерлер FSH терапиясын қадағалау арқылы, бұл дәріні сақтап қолдануға және hCG дәрі-дәрмектерін уақытша тоқтату арқылы ЖЭЖС (OHSS) қаупін азайта алады. Кохрейн шолуындағы рандомизацияланған зерттеулерге сәйкес, каберголин жоғары тәуекелді әйелдерде ЖЭЖС қаупін айтарлықтай төмендетеді, бірақ кірген зерттеулерде тірі туғандардың немесе көп жүктіліктің көрсеткіштері туралы мәліметтер келтірілмеген. Каберголин, сондай-ақ басқа дофамин агонисттері, VEGF жүйесіне араласу арқылы ЖЭЖС-тың ауырлығын азайтуы мүмкін. Жүйелі шолу және мета-талдау каберголинмен алдын алу емдеуі ЖЭЖС жиілігін азайтады, бірақ ауырлығын емес, жүктіліктің нәтижелеріне кері әсер етпейтінін көрсетті. Жұмыртқалық гиперстимуляция кезінде овуляцияны басу үшін GnRH агонисті протоколының орнына GnRH антагонисті протоколын қолданғанда ЖЭЖС қаупі азаяды. Бұл механизмнің түбінде GnRH антагонисті протоколында экзогенді гиперстимуляцияны бастамас бұрын бастапқы фолликулалық іріктеу және таңдау эндогенді эндокриндік факторлармен жүзеге асырылады, нәтижесінде стандартты ұзақ GnRH агонисті протоколымен салыстырғанда өсіп келе жатқан фолликулалардың саны азаяды.
Physicians can reduce the risk of OHSS by monitoring of FSH therapy to use this medication judiciously, and by withholding hCG medication. Cabergoline confers a significant reduction in the risk of OHSS in high risk women according to a Cochrane review of randomized studies, but the included trials did not report the live birth rates or multiple pregnancy rates. Cabergoline, as well as other dopamine agonists, might reduce the severity of OHSS by interfering with the VEGF system. A systematic review and meta analysis concluded that prophylactic treatment with cabergoline reduces the incidence, but not the severity of OHSS, without compromising pregnancy outcomes. The risk of OHSS is smaller when using GnRH antagonist protocol instead of GnRH agonist protocol for suppression of ovulation during ovarian hyperstimulation. The underlying mechanism is that, with the GnRH antagonist protocol, initial follicular recruitment and selection is undertaken by endogenous endocrine factors prior to starting the exogenous hyperstimulation, resulting in a smaller number of growing follicles when compared with the standard long GnRH agonist protocol.
Емдеу
ОЖС-тің (гиперстимуляция синдромының) емделуі гиперстимуляцияның ауырлығына байланысты. Жеңіл ОЖС жүктілікке немесе етеккірге дейін құрсақ көлемінің, салмақтың және дискомфорттың амбулаториялық жағдайда бақылануы арқылы консервативті емделеді. Жүктілік жеңіл ОЖС-тің ауырлығын арттыруы мүмкін. Орташа ауырлықтағы ОЖС төсек режимімен, сұйықтықтардың берілуімен және электролиттер мен қан көрсеткіштері сияқты зертханалық талдаулардың қатаң бақылануымен емделеді. Жұмыршық фолликулаларының мөлшерін бақылау үшін ультрадыбыс қолданылуы мүмкін. Жағдайға қарай, дәрігер амбулаториялық жағдайда әйелдің ішетін және шығаратын сұйықтық мөлшерін қадағалап, сұйықтық балансындағы айырмашылықты (1 литрден астам айырмашылық алаңдау тудырады) анықтауы мүмкін. Синдромның аяқталуы екі тізбектеп жасалған УДТ-де фоликулярлық кисталардың көлемінің азаюымен өлшенеді. Асқын ағын (асцит) қуысынан жиналған сұйықтықты сору, сондай-ақ ауырсынуды басу үшін опиоидтар қажет болуы мүмкін. Егер ОЖС ЭКО протоколында дамыса, жүктіліктің орнасуы қалпына келтіру уақытын ұзартуы немесе жағдайдың нашарлауына әкелуі мүмкін болғандықтан, эмбриондарды ауыстыруды кейінге жылдыру орынды болуы мүмкін. Уақыт өте келе, мұқият бақыланса, жағдай табиғи түрде қалыпқа келеді – сондықтан емдеу көбінесе қолдаушы болып табылады, бірақ әйелге ауырсыну, парацентез және/немесе тамыр ішілік гидратация үшін емдеу немесе ауруханаға жатқызу қажет болуы мүмкін.
Treatment of OHSS depends on the severity of the hyperstimulation. Mild OHSS can be treated conservatively with monitoring of abdominal girth, weight, and discomfort on an outpatient basis until either conception or menstruation occurs. Conception can cause mild OHSS to worsen in severity. Moderate OHSS is treated with bed rest, fluids, and close monitoring of labs such as electrolytes and blood counts. Ultrasound may be used to monitor the size of ovarian follicles. Depending on the situation, a physician may closely monitor a women's fluid intake and output on an outpatient basis, looking for increased discrepancy in fluid balance (over 1 liter discrepancy is cause for concern). Resolution of the syndrome is measured by decreasing size of the follicular cysts on 2 consecutive ultrasounds. Aspiration of accumulated fluid (ascites) from the abdominal/pleural cavity may be necessary, as well as opioids for the pain. If the OHSS develops within an IVF protocol, it can be prudent to postpone transfer of the pre embryos since establishment of pregnancy can lengthen the recovery time or contribute to a more severe course. Over time, if carefully monitored, the condition will naturally reverse to normal – so treatment is typically supportive, although a woman may need to be treated or hospitalized for pain, paracentesis, and/or intravenous hydration.