Кіріспе
Хламидия трахоматисі бактериясынан туындайтын жыныстық жолмен жұғатын инфекция.
Хламидия инфекциясы жыныс мүшелерінен басқа да анусты, көзді, жұтқыншақты және лимфа түйіндерін қамти отырып, дененің басқа да аймақтарында да кездесуі мүмкін. Көздің қайталап хламидиямен зарадануы, емсіз қалған жағдайда, дамушы елдерде соқырлықтың кең таралған себебі болып табылатын трахомаға әкелуі мүмкін. Хламидия вагинальдық, анальдық, оральдық немесе қолмен жыныстық қатынас арқылы тарауы мүмкін, сондай-ақ жұққан анадан балаға босану кезінде берілуі де мүмкін. Көз инфекциясы жеке контакті, шыбызбалар және нашар санитарлық жағдайларда ластанған сүлгілер арқылы да таралуы мүмкін. Диагноз көбінесе жыл сайын жиырма бес жасқа дейінгі, жыныстық белсенді әйелдерге, сондай-ақ тәуекелі жоғары саналатын басқа адамдарға және алғашқы жүктілік сапарында скринингтік тексеру арқылы қойылады. 2015 жылы әлем бойынша шамамен 61 миллион жаңа жағдай тіркелді. 2014 жылы АҚШ-та 1,4 миллионға жуық жағдай тіркелді. Инфекция көбінесе 15-25 жас аралығындағы адамдардың арасында кездеседі және әйелдерде ерлерге қарағанда жиірек болады. "Хламидия" сөзі грек тіліндегі χλαμύδα сөзінен шыққан, ол "плащ" деген мағынаны білдіреді.
Әйелдер
Жатыр мойнының хламидиялық инфекциясы – жыныстық жолмен жұғатын инфекция, ол жұқтырған әйелдердің шамамен 70%-ында ешқандай белгі бермейді. Инфекция вагинальды, анальды, оральды немесе қолмен жыныстық қатынас арқылы жұғуы мүмкін. Белгілері байқалмайтын инфекциясы бар әйелдердің шамамен жартысына жатыр, фаллопий түтікшелері және/немесе жұмыртқалық бездердің инфекциясы – таз қабыну ауруы (ТҚА) дамиды. ТҚА репродуктивті органдардың ішінде сырғуға алып келуі мүмкін, бұл кейіннен созылмалы таз ауруы, жүкті болу қиындығы, жатыр сыртындағы жүктілік (құрақшалық) және жүктіліктің басқа да қауіпті асқынулары сияқты ауыр салдарларға әкелуі мүмкін. Бұл инфекция айлар немесе жылдар бойы анықталмай қалуы мүмкін. Белгілері мен симптомдарына қалыпты емес қынаптық бөлінділер, іш ауруы, жыныстық қатынас кезіндегі ауырсыну, қызба, зәр шығару кезіндегі ауырсыну немесе әдеттегіден жиі зәрге шақыру (зорлау сезімі) жатуы мүмкін. Жүкті емес, жыныстық өмір сүретін әйелдердің 25 жасқа дейінгілері мен инфекцияға қаупі бар басқа әйелдерге скрининг жасау ұсынылады. Қауіп факторларына хламидиялық немесе басқа жыныстық жолмен жұғатын инфекцияның болуы, жаңа немесе көптеген жыныстық серіктестер, сондай-ақ презервативтерді үнемі қолданбау жатады. Жедел контрацепция алуға келген барлық әйелдерге хламидия тестін жасау ұсынылады, зерттеулер көрсеткендей, 25 жасқа дейінгі әйелдердің 9%-ында хламидия анықталған.
Ерлер
Ерлерде хламидия инфекциясы барлардың шамамен 50% жағдайда зәр жолының жұқпалы қабынуының белгілері көрінеді.
Көз аурулары
Трахома – Chlamydia trachomatis қоздырғышынан туындайтын созылмалы конъюнктивит. Бұрын әлемдегі соқырлықтың басты себебі осы ауру болған, бірақ 1995 жылы трахома салдарынан туындаған соқырлықтың 15%-ынан 2002 жылы 3,6%-ға дейін көрсеткіш төмендеді. Жұқпа саусақтар арқылы, ортақ қол сүгіштер немесе маталар, жөтел, ұстама және көзді іздейтін шыбызбалар арқылы көзден көзге тарауы мүмкін. Симптомдары: шырышты-іріңді көзден шығатын сөл, тітіркену, қызару және қабақтың ісінуі. Жаңартылған Дүниежүзілік денсаулық ассамблеясының тропикалық аурулардың жеңілдеу жол картасы (2021–2030) 2030 жылды жаһандық жоюдың жаңа мерзімі ретінде белгілейді.
Бөлшектер
Хламидия реактивті артритті (артрит, конъюнктивит және зәр жолының қабынуының үштігін) тудыруы мүмкін, әсіресе жас еркектерде. АҚШ-та жыл сайын шамамен 15 000 ер адам хламидия инфекциясынан реактивті артритке шалдығады, ал шамамен 5 000-ы осы аурудан мүңкіп қалады. Бұл ауру екі жыныста да кездесе алады, бірақ ерлерде көбірек таралған.
Сәбилер
Хламидиямен ауырған аналардан туған нәрестелердің жартысына дейін осы аурумен тууы мүмкін. Хламидия нәрестелерге спонтанды түсік, ерте босану, соқырлыққа алып келуі мүмкін конъюнктивит және пневмония сияқты салдарларды тудыруы мүмкін. Хламидияға байланысты конъюнктивит әдетте туылғаннан кейін бір аптадан кейін пайда болады (химиялық себептерге қарағанда (бірнеше сағат ішінде) немесе гонореяға (2-5 күн) қарағанда).
Басқа шарттар
Хламидия трахоматисінің тағы бір серовары лимфогранулома венериумның себебі болып табылады, бұл лимфа түйіндері мен лимфа жүйесінің инфекциясы. Әдетте ол жыныс мүшелерінде жаралармен және шақырттағы лимфа түйіндерінің ісінуімен көрінеді, бірақ ректальді қабыну, қызба немесе дененің басқа аймақтарындағы лимфа түйіндерінің ісінуі түрінде де пайда болуы мүмкін.
Беріліс
Хламидия вагинальды, анальды, оральды немесе қолмен жыныстық қатынас арқылы, сондай-ақ жұқтырылған тіндермен, мысалы, конъюнктивамен тікелей байланыс кезінде берілуі мүмкін. Хламидия жұқтырған анадан балаға вагинальды босану кезінде де жұғуы мүмкін.
Патофизиология
Хламидиялардың жасуша иесімен ұзақ мерзімді қарым-қатынас орнату қабілеті бар. Егер инфекцияланған жасуша иесі әртүрлі қоректік заттардан, мысалы, аминқышқылдарынан (мысалы, триптофан), темірден немесе витаминдерден қырыққанда, бұл Хламидия үшін жағымсыз салдарға әкеледі, себебі организм осы қоректік заттар үшін жасуша иесіне тәуелді. Ұзақ мерзімді когорттық зерттеулер көрсеткендей, инфекция жұқтырғандардың шамамен 50% -ы бір жылдың ішінде, 80% -ы екі жылдың ішінде және 90% -ы үш жылдың ішінде инфекциядан құтылады. Қоректік заттар жетіспеушіліктен зардап шеккен хламидиялар тұрақты өсу фазасына енеді, онда олар жасушаның бөлінуін тоқтатады және көлемі ұлғайып, морфологиялық өзгерістерге ұшырайды. Тұрақты организмдер тірі қалу қабілетін сақтайды, өйткені жасуша иесіндегі жағдай жақсарғаннан кейін олар қалыпты өсу фазасына оралуға қабілетті. Тұрақтылықтың маңыздылығы тақырыбында пікірталас жүріп жатыр. Кейбіреулер тұрақты хламидиялардың созылмалы хламидиялық аурулардың себебі екенін санайды. β-лактамдар сияқты кейбір антибиотиктер тұрақты өсу фазасын тудыруы мүмкін.
Диагностика
Жыныстық ағзалардағы хламидиялық инфекцияларды диагностикалау 1990 жылдан 2006 жылға дейін қарқынды дамыды. Нуклеин қышқылдарын күшейту (NAAT) сынақтары, мысалы полимераза тізбектік реакциясы (ПТР), транскрипциялық күшейту (TMA) және ДНК тарамды ығыстыру күшейту (SDA) қазіргі таңда негізгі әдістер болып табылады. Хламидияны анықтау үшін NAAT жатын мойнынан (әйелдерде) немесе несеп жолынан (ерлерде) алынған сынамалар, өздігінен алынған вагинальды сынамалар немесе несепте жүргізіледі. NAAT-тің сезімталдығы шамамен 90%, ал ерекшелігі шамамен 99% деп бағаланған, сынама жатын мойнынан немесе несептен алынғандығына қарамастан. Жыныстық инфекциялар емдеу клиникасына келген әйелдердің несептегі сынамасы теріс нәтиже көрсеткен жағдайда, келесі жатын мойнынан алынған сынама шамамен 2% жағдайда оң нәтиже береді. Хламидиялық инфекцияны анықтау үшін алынған сынаманың үйде немесе клиникада алынуы емделген науқастар саны бойынша ешқандай айырмашылықты көрсетпейді. Емделген пациенттерге, қайта жұқтыруға, серіктестік басқаруға және қауіпсіздікке тигізетін әсері әлі белгісіз. 2020 жылға дейін жедел диагностикалық тесттер бала тудыру жасындағы ерлер мен жүкті емес әйелдерде хламидиозды анықтау үшін тиімді емес деп саналады, себебі жалған теріс нәтижелердің көрсеткіші жоғары.
Емдеу
C. trachomatis инфекциясын антибиотиктермен тиімді емдеуге болады. Нұсқауларда азитромицин, доксициклин, эритромицин, левофлоксацин немесе офлоксацин ұсынылады. Еркектерде доксициклин (күніне екі рет 100 мг, 7 күн бойы) азитромицинге (1 г бір реттік доза) қарағанда тиімдірек болуы мүмкін, бірақ әйелдерде антибиотиктердің салыстырмалы тиімділігі туралы мәліметтер өте аз. Жүктілік кезінде эритромицин немесе амоксициллин қолдану ұсынылады. Хламидия немесе гонореямен ауырған адамдардың жыныстық серіктестерін емдеудің бір жолы – пациент арқылы серікке ем беру (PDT немесе PDPT), яғни пациентке рецепт немесе дәрі-дәрмек беріліп, оны серігіне медициналық қызметкер тексергенше жеткізу. Емнен кейін үш айдан соң қайта тексеру қажет, себебі қайта жұғу мүмкіндігі бар.
Эпидемиология
2015 жылы дүние жүзі бойынша жыныстық жолмен жұғатын хламидиозға шамамен 61 миллион адам шалдыққан. 2015 жылы осы инфекциядан шамамен 200 адам қайтыс болды. Жасөспірімдердің шамамен 2 пайызы осы инфекцияға ұшырайды. Хламидиялық инфекция Ұлыбританияда ең көп таралған жыныстық жолмен жұғатын бактериялық инфекция болып табылады. Хламидия АҚШ-та жыл сайын 250 мыңнан астам эпидидимит жағдайын тудырады. Хламидия АҚШ-та жыл сайын 250 000-нан 500 000-ға дейін жатын түтік қабынуы (ПИЗ) жағдайларына себеп болады. Хламидиямен жұқтырған әйелдер ХИВ инфекциясына шалдығу қаупі бес есе артады.