Әйелдер репродуктив жүйесінің эндометриоз ауруы

Кіріспе

Әйелдердің репродуктивті жүйесінің ауруы

Эндометриоз – эндометрийдегідей жасушалардың, яғни жатырдың ішкі бетін жабатын тіндердің жатырдан тыс жерде өсуімен сипатталатын ауру. Бұл ауру адамдарда және шектеулі түрде айыз кезеңін басынан өткізетін сүтқоректі жануарларда кездеседі. Зақымданулар жұмыртқалықтарда, фаллопий түтікшелерінде, жатыр мен жұмыртқалықтардың (перитонеум) айналасындағы тіндерде, ішектерде, несеп көпіршігінде және диафрагмада табылуы мүмкін; сондай-ақ денедегі басқа да аймақтарда да пайда болуы мүмкін. Ауруға шалдыққан әйелдердің шамамен жартысы созылмалы кіші кезең ауруына шағынады, ал 70% айыз кезінде ауыру сезінеді. Эндометриоз әлеуметтік және психологиялық салдарларға әкелуі мүмкін. Диагноз көбінесе симптомдар мен медициналық бейнелеу әдістеріне негізделеді.

Дүние жүзінде шамамен 11 миллион әйел эндометриозға шалдыққан. Эстроген гормоны иммундық реакцияны күшейте отырып, эндометриоздың қабыну белгілерін күшейтеді.

Белгілері мен симптомдары

Ауырсыну және сүйексіздік жиі кездесетін белгілер, алайда зардап шеккен әйелдердің 20-25%-ында ешқандай белгі байқалмайды.

Жүксіздік

Аналығының бесплодиесі бар әйелдердің шамамен үштен бірі эндометриозбен ауырады.

Басқа

Басқа симптомдарға диарея немесе іш қату, созылмалы шаршау, лоқсып құсу, мигрень, субфебрилді температура, ауыр (44%) және/немесе ұзақ мерзімді етеккір (60%) және гипогликемия жатады. Ходжкин емес лимфома және ми қатерлі ісігі. Эндометриоз эндометрий қатерлі ісігімен байланысты емес. Сирек жағдайларда эндометриоз эндометрийге ұқсас тінді денедегі басқа жерлерде табуға себеп болуы мүмкін. Төс эндометриозы өкпеге немесе плевраға эндометрийге ұқсас тіндердің енуімен пайда болады. Бұл көріністер қанмен жөтел, өкпенің құлауы немесе плевра қуысына қан кетуді қамтиды. Эндометриоз жақын орналасқан тоқ ішекті де қамтуы мүмкін, және сирек жағдайларда жартылай түрде бітелуге алып келуі мүмкін, бұл шұғыл хирургиялық араласуды талап етеді. Стресс эндометриоздың себебі де, салдары да болуы мүмкін.

Психикалық денсаулық

Эндометриоз депрессия және көңіл сырқырау синдромының пайда болу қаупінің жоғарылауымен байланысты. Зерттеулер бұл эндометриозбен ауыратын науқастардың сезіміндегі таз аймағындағы ауырсынуға байланысты екенін көрсетеді. Таз аймағындағы ауырсыну әйелдердің психикалық денсаулығы мен өмір сапасына айтарлықтай теріс әсер ететіні дәлелденген; атап айтқанда, таз аймағындағы ауырсынудан зардап шегетін әйелдер жоғары деңгейдегі көңіл сырқырау, депрессия, еңбекке қабілетсіздік, әлеуметтік белсенділіктегі шектеулер және нашар өмір сапасы туралы хабарлайды.

Генетика

Эндометриоз – генетикалық және қоршаған орта факторларының әсерінен туындайтын, ата-анасынан немесе әкесінен берілетін ауру. Мысалы, эндометриозы бар әйелдердің балалары немесе туыстары эндометриозға шалдығу қаупі жоғары; прогестерон деңгейінің төмен болуы генетикалық себептерден туындауы мүмкін және гормоналдық тепе-теңдіктің бұзылуына әкелуі мүмкін. Эндометриоз ауруы бірінші дәрежелі туыстары бар адамдарда алты есе жиі кездеседі. Мұрагерлік маңызды, бірақ эндометриоздың жалғыз тәуекел факторы емес. Зерттеулер тәуекелдің 50%-ын генетикаға, ал қалған 50%-ын қоршаған орта факторларына байланысты деп санайды. Эндометриоз бірнеше «соққылар» тізбегі нәтижесінде дамиды, яғни мақсатты гендердегі бірнеше түрлі мутациялар, бұл қатерлі ісік дамуына ұқсас механизмде жүзеге асады. Тоғыз хромосомалық локустар нақты репликацияланды: Хромосома Ген/цитобанда Гендік өнім Функкциясы 1 WNT4/1p36.12 Қаназдық типтегі MMTV интеграциялық сайттар отбасының мүшесі 4 Әйел репродуктивтік органдарының дамуы үшін маңызды 2 GREB1/2p25.1 Сүт безі қатерлі ісігінде эстрогенмен өсуді реттеу 1/Фибронектин 1 Эстрогендік реттелу жолындағы ерте жауап беретін ген/жасушалардың адгезиясы және қозғалыс процестері 2 ETAA1/2p14 (ETAA1 Активаторы ATR Киназы) – ақуызды кодтайтын ген. ETAA1-ге байланысты аурулар: ересектердің лимфомасы және тынышсыз аяқ синдромы 2 IL1A/2q13 Интерлейкин 1 альфа (IL 1α) IL1A генімен кодталған. Интерлейкин 1 альфа (IL 1α) IL1A генімен кодталған. 4 KDR/4q12 KDR – киназалық инсерт доменін кодтайтын адам гені, сондай-ақ тамыр эндотелийлік өсу факторының рецепторы 2 (VEGFR 2) ретінде белгілі. VEGF-тің индуцирленген эндотелийлік пролиферациясы, тіршілік етуі, қозғалысы, түтікшелік морфогенезі және өсуінің негізгі медиаторы 6 ID4/6p22.3 ДНК байланысын тежеуші 4 Жұмыртқалық онкоген, биологиялық функциясы белгісіз 7 7p15.2 Транскрипциялық факторлар Жұмыртқа дамуының транскрипциялық реттелуіне әсер етеді 9 CDKN2BAS/9p21.3 Циклинге тәуелді киназа тежегіш 2B антисенс РНК Ісікке қарсы гендердің реттелуі 12 VEZT/12q22 Vezatin, жабысу белдеуінің трансмембраналық ақуызы Ісікке қарсы ген. Гендік экспрессияның және эпигенетиканың көптеген өзгерістері анықталды, бірақ олар, мысалы, қоршаған орта факторлары мен метаболизмнің өзгеруі салдарынан туындауы мүмкін. Гендік экспрессияның өзгеруінің мысалдарына миРНК-ның өзгеруі және ерте менархе жатады; менструалдық ағынның тоқырауы, мысалы, Мюллер аномалияларында. 2004 жылғы диоксин мен эндометриозды зерттеулерге шолу жасағанда, «диоксин мен эндометриоз арасындағы байланысты растайтын адам деректері аз және қайшылы» деген қорытындыға келді, ал 2009 жылғы қосымша шолу диоксинге ұшырау мен эндометриоздың дамуы арасындағы байланысты қолдайтын «жеткіліксіз дәлелдер» бар екенін көрсетті. Эндокринді бұзатын химиялық заттар (ЭБХЗ) – диоксинге жататын гормоналды белсенді агенттердің кеңірек класы, ол табиғи және жасанды қосылыстардан тұрады, мысалы, бисфенолдар, фталаттар, пестицидтер (хлорпирифос, гексахлорбензол) және полихлорирленген бифенилдер (ПХБ). Дәстүрлі тамақтану арқылы тамақ, су және сусындарды тұтыну арқылы ЭБХЗ-ге ұшырау маңызды көз болып табылады, бірақ ЭБХЗ шаңын жұту және оның газдары мен бөлшектерін ауа арқылы жұту арқылы да ұшырау мүмкін.

Endometriosis is a heritable condition influenced by both genetic and environmental factors, acquired via affected genes from either a person's father or mother. For example, children or siblings of women with endometriosis are at higher risk of developing endometriosis themselves; low progesterone levels may be genetic, and may contribute to a hormone imbalance. There is an approximate six fold increased endometriosis incidence in individuals having an affected first degree relative. Inheritance is significant, but not the sole risk factor for endometriosis. Studies attribute 50% of risk to genetics, the other 50% likely from environmental factors. It has been proposed that endometriosis results from a series of multiple hits, i. e., multiple different mutations, within target genes, in a mechanism similar to the development of cancer. Nine chromosome loci were robustly replicated:
ChromosomeGene/cytobandGene ProductFunction1WNT4/1p36.12Wingless type MMTV integration site family member 4Vital for development of the female reproductive organs2GREB1/2p25.1Growth regulation by estrogen in breast cancer 1/Fibronectin 1Early response gene in the estrogen regulation pathway/Cell adhesion and migration processes2ETAA1/2p14(ETAA1 Activator Of ATR Kinase) is a Protein Coding gene. Diseases associated with ETAA1 include Adult Lymphoma and Restless Legs Syndrome2IL1A/2q13Interleukin 1 alpha (IL 1α) is encoded by the IL1A gene. Interleukin 1 alpha (IL 1α) is encoded by the IL1A gene.4KDR/4q12KDR is the human gene encoding kinase insert domain receptor also known as vascular endothelial growth factor receptor 2 (VEGFR 2)Primary mediator of VEGF induced endothelial proliferation, survival, migration, tubular morphogenesis and sprouting6ID4/6p22.3Inhibitor of DNA binding 4Ovarian oncogene, biological function unknown77p15.2Transcription factorsInfluence transcriptional regulation of uterine development9CDKN2BAS/9p21.3Cyclin dependent kinase inhibitor 2B antisense RNARegulation of tumour suppressor genes12VEZT/12q22Vezatin, an adherens junction transmembrane proteinTumor suppressor gene
There are many findings of altered gene expression and epigenetics, but both of these can also be a secondary result of, for example, environmental factors and altered metabolism. Examples of altered gene expression include that of miRNAs. or early menarche
obstruction of menstrual outflow; for example, in Müllerian anomalies A 2004 review of studies of dioxin and endometriosis concluded that "the human data supporting the dioxin endometriosis association are scanty and conflicting", and a 2009 follow up review also found that there was "insufficient evidence" in support of a link between dioxin exposure and developing endometriosis. Endocrine disrupting chemicals (EDCs) A wider class of hormonally active agents, to which dioxin belongs, consists of both natural and manmade compounds, e. g., bisphenols, phthalates, pesticides (chlorpyrifos, hexachlorobenzene) and polychlorinated biphenyls (PCBs). Dietary uptake represents a significant source of EDC exposure via consumption of food, water and beverages, but exposure can also occur through ingestion of EDC dust and inhalation of its gases or particles in the air.

Вагинальды дисбиоз

Көбейіп келе жатқан зерттеулер нәтижесі вагиналды микробиомның тепе-теңдігінің бұзылуы мен эндометриоздың пайда болуы арасындағы байланысты көрсетуде. Бұл байланыс артқа қарай менструация кезінде иммундық жүйенің шамадан тыс жүктелуімен байланысты, ол вагиналды ортадан тысқары шыққан жасушаларды анықтап, жоюға қабілетсіз. Дисбиоз иммундық функцияның қалыпты жұмысын бұзып, қабынуға түрткіс беретін цитокиндердің деңгейін көтереді, иммундық бақылау жүйесін әлсіретеді және иммундық жасушалардың құрамын өзгертеді. Расында, макрофагтардағы Toll-тәрізді рецепторлардың белсенділігі осы иммундық жасуша түрінің активтілігін күшейтеді. Олар, өз кезегінде, қабынуға себеп болатын интерлейкин 8 сияқты факторларды бөліп шығарады, бұл қабыну ортасын құруға көмектеседі, соның нәтижесінде эндометрий жасушаларының көбеюіне және жабысуына жағдай жасалады.

Патофизиология

Эндометриоздың нақты себебі әлі анықталмаған, бірақ оның пайда болуын түсіну және түсіндіру үшін көптеген теориялар ұсынылған. Бұл теориялар бір-бірінсіз де түсіндіріледі. Эндометриоздың патофизиологиясы көп себепті болуы мүмкін және бірнеше фактордың бірлескен әсерінен туындайды.

Ретроградты күтімі теориясы

Ретроградты менструация теориясы (сонымен қатар имплантация теориясы немесе трансплантация теориясы деп те аталады) – эктопиялық эндометрийдің эндометриозға таралуы мен өзгеруі туралы ең көп қабылданған теория. Ол әйелдің менструальдік ағыны кезінде эндометрийдің кейбір қалдықтары фаллопий түтіктері арқылы кері бағытта өтіп, перитонеальдік қуысқа (іш қуысының қабықшасы) түсіп, перитонеальдік бетке жабысып, тіндерге енуіне немесе эндометриозға айналуына мүмкіндік береді. Эндометрийдің немесе оның бастапқы жасушаларының (мысалы, шекті жасушалар немесе целомдық жасушалар – төмендегі теорияларды қараңыз) эндометриозға қалай және қай сатыда өзгеретіні әлі анық емес. Теорияны қолдайтын дәлелдер ретроспективті эпидемиологиялық зерттеулерге негізделген, олар перитонеальдік қуысқа жабысқан эндометриялық имплантаттар мен эндометриоздық зақымданулардың пайда болуы және ретроградты менструация арасындағы байланысты көрсетеді; сондай-ақ, эстральдік цикл кезінде эндометрийі қабыспайтын кеміргіштер мен адам емес приматтар (мысалы, егеуқұйрықтар мен бавиандар) табиғи түрде эндометриозға шалдықпайды, ал резус маймылдары мен бавиандар сияқты табиғи менструальдік циклы бар жануарлар шалдығады. Ретроградты менструацияның өзі эндометриоздың барлық жағдайларын түсіндіре алмайды, сондықтан генетика, иммунология, шекті жасушалардың миграциясы және целомдық метаплазия (осы беттегі «Басқа теориялар» бөлімін қараңыз) сияқты қосымша факторлар аурудың таралуын түсіндіруге және неге ретроградты менструациясы бар көптеген адамдарға эндометриоз диагнозы қойылмайды, деген сұрақтарға жауап беруге қажет. Сонымен қатар, эндометриоз ешқашан менструацияны бастан кешпеген адамдарда да кездеседі, оның ішінде цисгендерлік ерлер мен ұрықтар да бар. Ретроградты менструация теориясын толықтыру үшін эндометриоздың ми мен өкпеде пайда болуын түсіндіру үшін қосымша теориялық тұжырымдамалар қажет. Зерттеушілер иммундық жүйе ретроградты менструальдік сұйықтықтың циклдік шабуылына төтеп бере алмайтындығын қарастырып отыр. Осыған байланысты эндометриоздың аутоиммундық аурулармен, аллергиялық реакциялармен және токсикалық заттардың әсерімен байланысын зерттеуге қызығушылық танытуда. Токсикалық заттар мен аутоиммундық аурулардың эндометриозбен себеп-салдарлық байланысы бар ма, жоқ па, әлі белгісіз. Эндометриозбен ауыратын адамдардың иммундық жүйесінде макрофагтардан шығатын секрециялық өнімдердің артуы сияқты өзгерістер байқалады, бірақ бұл өзгерістер ауруға себеп болады ма, әлде оның салдары болып табылады ма, әлі белгісіз. Эндометриоздық зақымданулар биохимиялық, гормоналдық жауап, иммунологиялық және қабыну реакциялары бойынша эндометрийден ерекшеленеді. Бұл эндометриозға себеп болатын жасушалар жасушалардың қосалқы популяциясы болғандықтан болуы мүмкін.

The theory of retrograde menstruation (also called the implantation theory or transplantation theory) is the most commonly accepted theory for the dissemination and transformation of ectopic endometrium into endometriosis. It suggests that during a woman's menstrual flow, some of the endometrial debris flow backward through the Fallopian tubes and into the peritoneal cavity, attaching itself to the peritoneal surface (the lining of the abdominal cavity) where it can proceed to invade the tissue as or transform into endometriosis. It is not clear at what stage the transformation of endometrium, or any cell of origin such as stem cells or coelomic cells (see those theories below), to endometriosis begins. Proofs in support of the theory are based on retrospective epidemiological studies that an association with endometrial implants attached to the peritoneal cavity, which would develop into endometrial lesions and retrograde menstruation; and the fact that animals like rodents and non human primates whose endometrium is not shed during the estrous cycle don't develop naturally endometriosis contrary to animals that have a natural menstrual cycle like rhesus monkeys and baboons. Retrograde menstruation alone is not able to explain all instances of endometriosis, and additional factors such as genetics, immunology, stem cell migration, and coelomic metaplasia (see "Other theories" on this page) are needed to account for disseminated disease and why many individuals with retrograde menstruation are not diagnosed with endometriosis. In addition, endometriosis has shown up in people who have never experienced menstruation including cisgender men, fetuses, Further theoretical additions are needed to complement the retrograde menstruation theory to explain why cases of endometriosis show up in the brain and lungs. Researchers are investigating the possibility that the immune system may not be able to cope with the cyclic onslaught of retrograde menstrual fluid. In this context there is interest in studying the relationship of endometriosis to autoimmune disease, allergic reactions, and the impact of toxic materials. It is still unclear what, if any, causal relationship exists between toxic materials or autoimmune disease and endometriosis. There are immune system changes in people with endometriosis, such as an increase of macrophage derived secretion products, but it is unknown if these are contributing to the disorder or are reactions from it. Endometriotic lesions differ in their biochemistry, hormonal response, immunology, inflammatory response when compared to endometrium. This is likely because the cells that give rise to endometriosis are a side population of cells.

Басқа теориялар

Стволовые клетки: Эндометриоз может возникать из стволовых клеток костного мозга и, возможно, других источников. В частности, эта теория объясняет эндометриоз, обнаруженный в областях, удаленных от таза, таких как мозг или легкие. Васкулярное распространение: Васкулярное распространение – это теория 1927 года, которая была возрождена с новыми исследованиями стволовых клеток костного мозга, участвующих в патогенезе. Токсины, такие как диоксины и диоксиноподобные соединения, склонны к биоаккумуляции в организме человека. Необходимы дальнейшие исследования, но "вероятно, что воспалительные процессы, вызванные диоксиноподобными химическими веществами окружающей среды, могут изменять нормальную физиологию эндометрия и иммунных клеток, позволяя сохраняться и развиваться ткани эндометрия в брюшной полости, которая обычно очищается иммунными клетками". Мюллерианоз: Теория, подтвержденная вскрытием плода, заключается в том, что клетки, способные стать эндометрием, которые откладываются в трактах во время эмбрионального развития, называемых репродуктивным (мюллеровским) трактом женщины, по мере его миграции вниз на 8–10 неделях эмбриональной жизни, могут отсоединяться от мигрирующей матки и действовать как семена или стволовые клетки. Целомическая метаплазия: Целомические клетки, являющиеся общим предком эндометриальных и перитонеальных клеток, могут подвергаться метаплазии (трансформации) из одного типа клеток в другой, возможно, вызванной воспалением. Васкулогенез: До 37% микрососудистого эндотелия эктопической ткани эндометрия происходит от клеток-предшественников эндотелия, что приводит к de novo образованию микрососудов посредством васкулогенеза, а не к обычному процессу ангиогенеза. Рост нервов: Повышенная экспрессия новых нервных волокон наблюдается при эндометриозе, но не полностью объясняет образование эктопической эндометриозной ткани и не обязательно коррелирует с уровнем воспринимаемой боли. Аутоиммунный: Болезнь Грейвса – это аутоиммунное заболевание, характеризующееся гипертиреозом, зобом, офтальмопатией и дермопатией. У людей с эндометриозом чаще встречается болезнь Грейвса. Одной из потенциальных связей между болезнью Грейвса и эндометриозом является аутоиммунитет. Окислительный стресс: Приток железа связан с локальным разрушением перитонеального мезотелия, что приводит к адгезии эктопических эндометриозных клеток. Активность окислительного стресса и реактивные виды кислорода (ROS) (такие как супероксидные анионы и уровни пероксида) сообщается, что выше нормы у людей с эндометриозом. Ректовагинальный или кишечный эндометриоз поражает примерно 5–12% людей с эндометриозом и может вызывать сильную боль при дефекации. Глубокий инфильтративный эндометриоз (DIE) определяется как наличие эндометриальных желез и стромы, инфильтрирующих более 5 мм в подбрюшинную ткань. Распространенность DIE оценивается в 1–2% среди женщин репродуктивного возраста. Глубокий эндометриоз обычно проявляется в виде одиночного узла в везикоутеринном складке или в нижних 20 см кишечника. Глубокий эндометриоз может быть связан с сильной болью. Однако он может присутствовать и без сильной боли.

Stem cells: Endometriosis may arise from stem cells from bone marrow and potentially other sources. In particular, this theory explains endometriosis found in areas remote from the pelvis such as the brain or lungs. Vascular dissemination: Vascular dissemination is a 1927 theory that has been revived with new studies of bone marrow stem cells involved in pathogenesis. Toxins such as dioxins and dioxin like compounds tend to bioaccumulate within the human body. Further research is needed but "it is plausible that inflammatory like processes, caused by dioxin like environmental chemicals, can alter normal endometrial and immune cell physiology allowing persistence and development of endometrial tissue within the peritoneal cavity, normally cleared by immune system cells". Müllerianosis: A theory supported by foetal autopsy is that cells with the potential to become endometrial, which are laid down in tracts during embryonic development called the female reproductive (Müllerian) tract as it migrates downward at 8–10 weeks of embryonic life, could become dislocated from the migrating uterus and act like seeds or stem cells. Coelomic metaplasia: Coelomic cells which are the common ancestor of endometrial and peritoneal cells may undergo metaplasia (transformation) from one type of cell to the other, perhaps triggered by inflammation. Vasculogenesis: Up to 37% of the microvascular endothelium of ectopic endometrial tissue originates from endothelial progenitor cells, which result in de novo formation of microvessels by the process of vasculogenesis rather than the conventional process of angiogenesis. Neural growth: An increased expression of new nerve fibres is found in endometriosis but does not fully explain the formation of ectopic endometriotic tissue and is not definitely correlated with the amount of perceived pain. Autoimmune: Graves disease is an autoimmune disease characterized by hyperthyroidism, goiter, ophthalmopathy, and dermopathy. People with endometriosis had higher rates of Graves disease. One of these potential links between Graves disease and endometriosis is autoimmunity. Oxidative stress: Influx of iron is associated with the local destruction of the peritoneal mesothelium, leading to the adhesion of ectopic endometriotic cells. Oxidative stress activity and reactive oxygen species (ROS) (such as superoxide anions and peroxide levels) are reported to be higher than normal in people with endometriosis. Rectovaginal or bowel endometriosis affects approximately 5 12% of those with endometriosis, and can cause severe pain with bowel movements. Deep infiltrating endometriosis (DIE) has been defined as the presence of endometrial glands and stroma infiltrating more than 5 mm in the subperitoneal tissue. The prevalence of DIE is estimated to be 1 to 2% in women of reproductive age. Deep endometriosis typically presents as a single nodule in the vesicouterine fold or in the lower 20 cm of the bowel. Deep endometriosis can be associated with severe pain. However, it can be present without severe levels of pain.

Медеуден тыс эндометриоз

Сирек жағдайларда эндометриоз денедегі жамбас аймағынан тыс жерлерде, мысалы, өкпеде, мида және теріде пайда болады. Эндометриоз тері эндометриозында тері зақымдарымен де көрініс беруі мүмкін. Өкпе эндометриозы кеуде эндометриозы синдромымен байланысты болуы мүмкін, бұл синдроммен күресетін әйелдердің 73% -ында ай сайын болатын (менструация кезінде) пневмоторакс, 14% -ында ай сайын болатын гемоторакс, 7% -ында ай сайын болатын гемоптиз және 6% -ында өкпе түйіндері кездеседі. Әйелдердің үштен бірі диагноз қойылғанға дейін алты немесе одан да көп рет жеке дәрігерге жүгінген.

Лапароскопия

Лапароскопия – камера көмегімен іш қуысының ішін қарауға мүмкіндік беретін хирургиялық процедура. Ішкі аймақтағы эндометриоздың таралуын және ауырлық деңгейін дәл анықтау үшін лапароскопия – жалғыз жол. Лапароскопияны омыртқа, көкпек, іш қабырғасы, өкпе немесе бүйрек сияқты жамбас аймағынан тыс жерлерде қолдануға болмайды. Егер зақымдану сырттан көрінбесе (мысалы, кіндіктегі эндометриоз түйіні) немесе іштен тыс жерде болса, лапароскопия зақымдануды көруге мүмкіндік береді. Ерте сатыдағы эндометриоз көбінесе жамбас және іш қуысының ішкі аймақтарындағы органдардың бетінде пайда болады. Денсаулық сақтау мамандары эндометриоздың зақымдалған жерлерін имплантаттар, зақымданулар немесе түйіндер деп түрліше атауы мүмкін. Ірі зақымданулар жұмыршықтардың ішінде эндометриомалар немесе "шоколадты кисталар" түрінде көрінуі мүмкін, себебі олардың ішінде қалың қоңыр сұйықтық, көбінесе ескі қан болады.

Маркерлер

Зерттеулердің бір саласы эндометриоз маркерлерін табу болып табылады. Соңғы 20 жылдан бері қолданылып келе жатқан жалғыз биомаркер – CA 125. Эндометриозды жоққа шығарудағы оның нәтижесі төмен. Болашақта эндометриозды диагностикалау құралы бірнеше нақты және сезімтал биомаркерлер жиынтығынан – яғни, заттар концентрациясы мен генетикалық көрінісінен тұрады деп болжануда. МикроРНК диагностикалық және емдік шешімдерде пайдалануға мүмкіндігі бар.

Ауырсынуды өлшеу

Эндометриозбен байланысты ауырсынды сандық бағалау үшін ең көп қолданылатын шкала – визуалды аналогтық шкала (VAS); VAS және сандық рейтинг шкаласы (NRS) эндометриоз ауырсынын өлшеуге ең қолайлы шкалалар болып табылады. Зерттеу мақсатында және клиникалық тәжірибеде ауырсынды толыққанды өлшеу үшін эндометриозға тән әр түрлі ауырсындар (дисменорея, терең диспареуния және менструацияға байланыссыз созылмалы кіші кезең ауыруы) бойынша VAS немесе NRS, сондай-ақ клиникалық жалпы әсер (CGI) және өмір сапасы шкаласы қолданылады.

Алдын алу

Шешімді дәлелдер көрсетіп тұрғандай, біріктірілген орал контрацептивтерін қолдану эндометриоз қаупін төмендетумен байланысты, сондай-ақ жүйелі жаттығулар жасау және алкоголь мен кофеиннен аулақ болу да қауіпті азайтады.

Менеджмент

Эндометриоздың емделуі жоқ, бірақ екі түрлі араласу бар: ауырсынуды емдеу және эндометриозбен байланысты сүйексіздікті емдеу. Көп жағдайда, менопауза (табиғи немесе хирургиялық) процесті тоқтатуға көмектеседі. Репродуктивті жастағы әйелдерде эндометриозды тек басқаруға болады: мақсаты – ауырсынуды жеңілдету, процестің прогрессиясын шектеу және қажет болған жағдайда фертильділікті қалпына келтіру немесе сақтау. Жас әйелдерде хирургиялық емнің кейбір түрлері эндометриоз тінін алып тастауға және қалыпты тіндерге зақым келтірмей жұмыртқалықтарды сақтауға бағытталған. Ауырсынуды басқару үшін фармакотерапия симптомдардың болуына және басқа да себептерді жоққа шығаратын тексерулер мен ультрадыбыстық зерттеулердің нәтижелеріне сүйене отырып басталуы мүмкін. Жалпы алғанда, эндометриоз диагнозы операция кезінде расталады, осы кезде тінді алып тастауға болады. Келесі қадамдар жағдайға байланысты: сүйексіздігі жоқ әйел ауырсынуды басатын және табиғи циклді тежейтін гормоналды препараттармен симптомдарды басқара алады, ал сүйексіз әйел операциядан кейін, фертильділікке көмектесетін препараттармен немесе экстракорпоралды ұрықтандыру (ЭКО) арқылы емделуі мүмкін. 2020 жылғы Кокран жүйелі шолуында барлық түрдегі эндометриозға қатысты "лапароскопиялық хирургия диагностикалық лапароскопиямен салыстырғанда жалпы ауырсынуды жақсарта ма, жоқ па, әлі белгісіз" деген қорытынды жасалды.

Хирургиялық операция

Нақты дәлелдерге сүйене отырып, мамандар операцияны ашық емес, лапароскоп арқылы (қақпақ тесігі арқылы) жасауды ұсынады. Емдеу эндометриозды абляциялау немесе экзизиялау, электрокоагуляциядан тұрады. Лапароскопиялық хирургия қолданылғанда, эндометриоз тіні мен жабысуларды жою үшін кесіктер арқылы кішкентай құралдар енгізіледі. Кесіктердің өте кішкентай болуына байланысты, процедурадан кейін теріде шағын іздер ғана қалады, ал көптеген адамдар операциядан кейін тез жазылып, жабысулардың даму қаупі төмендейді. Көптеген эндометриоз мамандары экзизиялауды эндометриозды емдеудің ең тиімді хирургиялық әдісі деп санайды. 2017 жылғы әдебиеттерге шолу жасағанда, экзизиялау абляцияға қарағанда кейбір нәтижелерді жақсартатыны анықталды. АҚШ-та эндометриозды экзизиялау бойынша оқытылған кейбір мамандар денсаулық сақтануды қабылдамайды, себебі сақтандыру компаниялары осы процедураның абляцияға қарағанда жоғары құнын өтемейді. Ал терең эндометриозға қатысты, түйіндерді сегменттік резекциялау немесе қырқу тиімді, бірақ ол асқынулардың көбеюімен байланысты, олардың шамамен 4,6% -ы ауыр. Бұрын, жатырды алып тастау (ішек қуысын алып тастау) бала тудыруды жоспарламаған адамдарда эндометриозды емдеудің бір жолы деп есептелген. Егер жатырдың өзі аденомиозға шалдықса, жатырды алып тастау емдеудің бір бөлігі ретінде пайдалы болуы мүмкін. Дегенмен, мұны тек эндометриозды экзизиялау арқылы алып тастаумен бірге жасау керек. Егер эндометриоз жатырды алып тастау кезінде де жойылмаса, ауырсыну сақталуы мүмкін. Пресакральді невриэктомия жатырға бағытталған нервтерді кесу арқылы жасалуы мүмкін. Алайда, бұл әдіс көбінесе қолданылмайды, себебі ол пресакральді гематома және несеп шығару мен іш қатудың қайтымсыз проблемалары сияқты асқынулардың жоғары деңгейімен байланысты. Консервативті хирургиядан кейін эндометриоздың қайталану деңгейі 2 жылдан кейін 21,5% құрайды, ал 5 жылдан кейін 40-50% жетеді. Операциядан кейін ДИЭ (терең инфильтративті эндометриоз) қайталану деңгейі 1% -дан кем.

Жазылмалы жамбас операциясының қаупі мен қауіпсіздігі

Операциядан кейінгі асқынулардың даму қаупі операция жасалған зақымның түріне байланысты. 55-100% жағдайда, кіші кезеңде операция жасаған адамдарда жабысулар пайда болады, бұл сүексіздікке, ішек және кіші кезеңнің созылмалы ауыруына және қайта операция жасау қиындықтарына алып келуі мүмкін. Треханның уақытша жұмыртқалық тоқтата тұру әдісі, операциядан кейін бір аптаға жұмыртқалықтарды тоқтататын техника, эндометриоз операциясынан кейін жабысулардың пайда болуын азайту үшін қолданылуы мүмкін. Жұмыртқалық безді алып тастамай, жұмыртқалықтағы кисталарды алып тастау қауіпсіз процедура болып табылады. 2018 жылғы Кохрейн жүйелі шолуында эндометриозбен байланысты ауырсынуды басқару үшін біріктірілген оральды контрацептивтердің тиімділігін плацебомен немесе басқа медициналық еммен салыстыру үшін жеткілікті мәліметтер жоқ екені анықталды, себебі деректерді талдау үшін жеткілікті зерттеулер қосылмаған (COCP пен плацебо үшін тек екеуі ғана). Прогестерондар: Прогестерон эстрогенге қарсы әрекет етеді және эндометрийдің өсуін тежейді. Даназол және гестринон – андрогендік белсенділігі бар стероидтар. Когорттық зерттеулерге сүйенген алдын ала мәліметтерге сәйкес, диеногест және норетистерон ацетаты (NETA) DIE (эндометриоздың терең инфильтрациялық түрі) ауруы бар пациенттерге ауырсынуды жеңілдетуге көмектесе алады. Алдын ала мәліметтерге сүйенген перспективалық зерттеуге сәйкес, вагинальді даназол DIE-мен ауыратын адамдардағы ауырсынуды азайтады. 2018 жылғы шведтік жүйелі шолуда GnRH модуляторларының гестаген сияқты ауырсынуды жеңілдететін әсері бар екені, бірақ сонымен қатар сүйек тығыздығының төмендеуіне әкелетіні анықталды. Ароматаза ингибиторларының мысалдары: анастрозол және летрозол. Ароматаза ингибиторларының тиімділігі көптеген бақыланатын зерттеулермен расталды, олар гестагендермен немесе оральды контрацептивтермен бірге қолданылғанда ауырсынуды бақылау және өмір сүру сапасын жақсартуға көмектеседі, ал норетистерон ацетаты сияқты оральды контрацептивтермен бірге қолданылғанда, олардың жанама әсерлері азырақ. Көптеген пайдаларына қарамастан, эндометриоз үшін ароматаза ингибиторларын қолданудан бұрын көптеген факторларды қарастыру қажет, өйткені олар жиі функционалдық кисталарды тудыруы мүмкін. Сонымен қатар, дозалау, емдеу ұзақтығы, қосымша терапиялар мен қолдану жолы әлі де зерттелуде. Мифепристон және гестринон сияқты прогестерон рецепторларын модуляциялайтын препараттар (әрқайсысы тек бір рандомизацияланған бақыланатын зерттеуге сүйенген) эндометриозбен байланысты ауырсынуды басқару үшін ем ретінде қолданылуы мүмкін.

Risk of developing complications following surgery depend on the type of the lesion that has undergone surgery. 55% to 100% of individuals develop adhesions following pelvic surgery, which can result in infertility, chronic abdominal and pelvic pain, and difficult reoperative surgery. Trehan's temporary ovarian suspension, a technique in which the ovaries are suspended for a week after surgery, may be used to reduce the incidence of adhesions after endometriosis surgery. Removal of cysts on the ovary without removing the ovary is a safe procedure. A 2018 Cochrane systematic review found that there is insufficient evidence to make a judgement on the effectiveness of the combined oral contraceptive pill compared with placebo or other medical treatment for managing pain associated with endometriosis partly because of lack of included studies for data analysis (only two for COCP vs placebo). Progestogens: Progesterone counteracts estrogen and inhibits the growth of the endometrium. Danazol and gestrinone are suppressive steroids with some androgenic activity. There is tentative evidence based on cohort studies that dienogest and norethisterone acetate (NETA) may help patients with DIE in terms of pain. There is tentative evidence based on a prospective study that vaginal danazol reduces pain in those affected by DIE. A 2018 Swedish systematic review found that GnRH modulators had similar pain relieving effects to gestagen, but also decreased bone density. Examples of aromatase inhibitors include anastrozole and letrozole. Evidence for aromatase inhibitors is confirmed by numerous controlled studies that show benefit in terms of pain control and quality of life when used in combination with gestagens or oral contraceptives with less side effects when used in combination with oral contraceptives like norethisterone acetate. Despite multiple benefits, there are lot of things to consider before using aromatase inhibitors for endometriosis, as it is common for them to induce functional cysts as an adverse effects. Moreover, dosages, treatment length, appropriate add back therapies and mode of administration is still being investigated. Progesterone receptor modulators like mifepristone and gestrinone have the potential (based on only one randomized controlled trial each) to be used as a treatment to manage pain caused by endometriosis.

Басқа дәрілер

Мелатонин қолдануда (10 мг дозада) эндометриозбен байланысты ауырсынуды азайту үшін алдын ала дәлелдер бар. Опиоидтар: Морфин сульфаты таблеткалары және басқа да опиоидты ауырсынуды басатын дәрілер "эндорфин" деп аталатын табиғи түрде пайда болатын ауырсынуды азайтатын химиялық заттардың әсерін имитациялайды. Ауырсынуды тиімді бақылау үшін жеке-жеке немесе комбинацияда қолдануға болатын ұзақ және қысқа әрекет ететін препараттар бар. Қытай дәстүрлі медицинасы лапароскопиялық хирургиядан өткен пациенттерде гестринон мен даназолға ұқсас пайдалы екені хабарланды, бірақ шолу екі сынақтың кішкентай және «әдістемелік сапасы нашар» екенін, ал нәтижелерді «сақтықпен қарастыру керек» екенін атап өтеді, себебі жоғары сапалы зерттеулер қажет. Серрапептаза – жібекқұрттардың ішегінде табиғи түрде кездесетін ас қорыту ферменті. Серрапептаза Жапония мен Еуропада қабынуға қарсы ем ретінде кеңінен қолданылады. Қосымша зерттеулер қажет, бірақ серрапептаза эндометриозбен ауыратын пациенттерде қабынуды азайту үшін қолданылуы мүмкін. Ангиогенез ингибиторлары эндометриоз терапиясында тиімділігінің клиникалық дәлелдеріне ие емес. Эксперименттік in vitro және in vivo жағдайларда эндометриоздық зақымдарға тежегіш әсер ететін заттарға өсу факторларының ингибиторлары, эндогендік ангиогенез ингибиторлары, фумагиллин аналогтары, статиндер, циклооксигеназа 2 ингибиторлары, фитохимиялық қосылыстар, иммуномодуляторлар, дофамин агонисттері, пероксисома пролифераторларымен белсендірілген рецептор агонисттері, прогестиндер, даназол және гонадотропин босататын гормон агонисттері жатады. Пентоксифиллин, иммуномодуляциялық агент, эндометриозбен ауыратын адамдарда ауырсынуды жеңілдетуге және жүктілік деңгейін жақсартуға қабілетті деп теорияландырылған. Алайда, осы қолданулардың тиімділігі мен қауіпсіздігін растайтын жеткілікті мәліметтер жоқ. АҚШ Акушерлік-гинекологиялық конгресінің (ACOG) қазіргі нұсқаулары стандартты емдеу протоколдарына пентоксифиллин сияқты иммуномодуляторларды қоспайды. НҚҚҚ (NSAID) – эндометриозбен ауыратын пациенттерде жиі қолданылатын қабынуға қарсы препараттар, бірақ олардың тиімділігі дәлелденбеген және күтілмеген жағымсыз әсерлері болуы мүмкін. Габапентин сияқты нейромодуляторлар эндометриозбен шақырылған ауырсынды басқаруда плацебодан жоғары екені дәлелдемеді. Эндометриозды емдеуде мануалды физиотерапияның жалпы тиімділігі әлі анықталған жоқ.

Melatonin, there is tentative evidence for its use (at a dose of 10 mg) in reducing pain related to endometriosis. Opioids: Morphine sulphate tablets and other opioid painkillers work by mimicking the action of naturally occurring pain reducing chemicals called "endorphins". There are different long acting and short acting medications that can be used alone or in combination to provide appropriate pain control. Chinese herbal medicine was reported to have comparable benefits to gestrinone and danazol in patients who had had laparoscopic surgery, though the review notes that the two trials were small and of "poor methodological quality" and results should be "interpreted cautiously" as better quality research is needed. Serrapeptase, a digestive enzyme found in the intestines of silkworms. Serrapeptase is widely used in Japan and Europe as an anti inflammatory treatment. More research is needed but serrapeptase may be used by endometriosis patients to reduce inflammation. Angiogenesis inhibitors lack clinical evidence of efficacy in endometriosis therapy. Under experimental in vitro and in vivo conditions, compounds that have been shown to exert inhibitory effects on endometriotic lesions include growth factor inhibitors, endogenous angiogenesis inhibitors, fumagillin analogues, statins, cyclo oxygenase 2 inhibitors, phytochemical compounds, immunomodulators, dopamine agonists, peroxisome proliferator activated receptor agonists, progestins, danazol and gonadotropin releasing hormone agonists. Pentoxifylline, an immunomodulating agent, has been theorized to improve pain as well as improve pregnancy rates in individuals with endometriosis. There is not enough evidence to support the effectiveness or safety of either of these uses. Current American Congress of Obstetricians and Gynecologists (ACOG) guidelines do not include immunomodulators, such as pentoxifylline, in standard treatment protocols. NSAIDs are anti inflammatory medications commonly used for endometriosis patients despite unproven efficacy and unintended adverse effects. Neuromodulators like gabapentin did not prove to be superior to placebo in managing pain caused by endometriosis. The overall effectiveness of manual physical therapy to treat endometriosis has not yet been identified.

Қатысуларды салыстыру

2021 жылғы мета-талдау GnRH аналогтары және біріктірілген гормоналды контрацептивтердің диспареунияны, етеккір кезіндегі және етеккірсіз жамбас аймағындағы ауырсынды азайтуда ең тиімді ем екенін көрсетті. 2018 жылғы шведтік жүйелі шолу көптеген зерттеулерді қамтыды, бірақ көптеген емдер үшін ғылыми дәлелдердің жетіспеуі байқалды. Когорттық зерттеулер хирургиялық араласудың ауырсынды азайтуға тиімді екенін көрсетеді. Дегенмен, эндометриозға байланысты ауырсынуды немесе сүйексіздікті емдеу үшін оның қолданылуын зерттеген ірі және ұзақ мерзімді зерттеулер жоқ. In vitro ұрықтандыру (IVF) процедуралары эндометриозбен ауыратын көптеген адамдардың фертильділігін жақсартуға көмектеседі. Диагноз қою үшін жиі қолданылатын критерийлерге жамбас аймағындағы ауырсыну, сүйексіздік, хирургиялық бағалау және кейбір жағдайларда магниттік-резонанстық томография (MRI) жатады. Ультрадыбыс ұлпаның ірі жиынтықтарын эндометриоз және жұмыртқалық кисталарының болуы мүмкін екенін анықтауға мүмкіндік береді, бірақ ол барлық науқастар үшін тиімді емес, әсіресе кішкентай, беткі зақымдар болған жағдайда. Эндометриоздың этникалық айырмашылықтары байқалады. Бұл жағдай ақ нәсілді әйелдерге қарағанда Шығыс Азия және Оңтүстік-Шығыс Азиядан шыққан әйелдерде көбірек кездеседі. 2015 жылғы бағалау бойынша, әлемде шамамен 10,8 миллион адам зардап шегуде. Осы уақытқа дейін эндометриоз және аденомиоз бірге қарастырылып келді. Эндометриоз постменопаузалық кезеңде де кездеседі, және сирек жағдайларда, адамдарда менструация басталар алдында эндометриоз симптомдары пайда болуы мүмкін. Хирургиядан кейін рецидивтің жиілігі уақыт өте келе артатыны көрсетілді және аурудың сатысымен, бастапқы орнымен, қолданылған хирургиялық әдіспен немесе хирургиядан кейінгі еммен байланысты емес. Бірақ, оның алғашқы көріністері шамамен 4000 жыл бұрын жарияланған идеялардан туындаған болуы мүмкін. Гиппократ корпусында эндометриозға ұқсас симптомдар, соның ішінде жатырдың ойық жаралары, жабысулар және сүйексіздік сипатталған. 1940 жылдары эндометриозға қолданылатын жалғыз гормоналды терапия жоғары дозадағы тестостерон және жоғары дозадағы эстроген болды. Эндометриозға диэтилстильбестролмен жоғары дозадағы эстроген терапиясын алғаш рет 1948 жылы Карнаки сипаттады және 1950 жылдардың басында бұл жағдайды емдеудің негізгі фармакологиялық тәсілі болды. Эндометриозға псевдожүктілік (эстроген-прогестогенді жоғары дозада емдеу) туралы алғаш рет 1950 жылдардың соңында Кистнер мәлімдеді.

A 2021 meta analysis found that GnRH analogues and combined hormonal contraceptives were the best treatment for reducing dyspareunia, menstrual and non menstrual pelvic pain. A 2018 Swedish systematic review found a large number of studies but a general lack of scientific evidence for most treatments. Cohort studies indicate that surgery is effective in decreasing pain. Disadvantages are that there are no large or long term studies of its use for treating pain or infertility related to endometriosis. In vitro fertilization (IVF) procedures are effective in improving fertility in many individuals with endometriosis. Criteria that are commonly used to establish a diagnosis include pelvic pain, infertility, surgical assessment, and in some cases, magnetic resonance imaging. An ultrasound can identify large clumps of tissue as potential endometriosis lesions and ovarian cysts but it is not effective for all patients, especially in cases with smaller, superficial lesions. Ethnic differences in endometriosis have been observed. The condition is more common in women of East Asian and Southeast Asian descent than in White women. One estimate is that 10.8 million people are affected globally as of 2015. Before that time, endometriosis and adenomyosis were considered together. Incidences of endometriosis have occurred in postmenopausal individuals, and in less common cases, individuals may have had endometriosis symptoms before they even reach menarche. The rate of recurrence has been shown to increase with time from surgery and is not associated with the stage of the disease, initial site, surgical method used, or post surgical treatment. although the earliest antecedents may have stemmed from concepts published almost 4,000 years ago. The Hippocratic Corpus outlines symptoms similar to endometriosis, including uterine ulcers, adhesions, and infertility. In the 1940s, the only available hormonal therapies for endometriosis were high dose testosterone and high dose estrogen therapy. High dose estrogen therapy with diethylstilbestrol for endometriosis was first reported by Karnaky in 1948 and was the main pharmacological treatment for the condition in the early 1950s. Pseudopregnancy (high dose estrogen–progestogen therapy) for endometriosis was first described by Kistner in the late 1950s.

Экономикалық жүктеме

Эндометриоздың экономикалық жағдайы кең таралған және көп қырлы. Эндометриоз – тікелей және жанама шығындарға алып келетін созылмалы ауру, оның ішінде жұмыс күндерінің жоғалтылуы, емдеудің тікелей шығындары, симптомдарды басқару және депрессия немесе созылмалы ауырсыну сияқты қосымша жағдайларды емдеу. Экономикалық ауыртпалыққа екі фактор себепші: денсаулық сақтауға жұмсалатын шығындар және еңбек өнімділігінің төмендеуі. 400 эндометриозбен ауыратын әйелдерге қатысты швед зерттеуінде "әйелдердің 32%-ы жұмыстан босаған, ал 36%-ы эндометриозға байланысты жұмыс уақытын қысқартқанын" хабарлады. Пуэрто-Рико әйелдерімен жүргізілген қосымша зерттеу "эндометриозға байланысты және бірге болатын симптомдар әйелдердің күнделікті өмірінің барлық саласын бұзатынын, соның ішінде үй шаруасын атқару мен ақылы жұмыстың нәтижелілігіне әсер ететін физикалық шектеулерді анықтады. Әйелдердің көпшілігі (85%) жұмысының сапасы төмендегенін сезінді; 20%-ы ауырсынуға байланысты жұмыс істей алмайтындарын айтты, ал үлгідегі үштен екісі ауырсынуға қарамастан жұмысын жалғастырды".

Медициналық мәдениет

Эндометриоз диагнозын қою және емдеуде бірқатар кедергілер бар. Олардың арасында лапароскопиялық тексерудің ескірген стандарттары, менструация және жыныстық қатынас туралы әңгімелесуге байланысты ұят, ауруды түсінбеу, алғашқы медициналық көмек көрсететін дәрігерлердің білімінің жетіспеуі және әдеттегі менструальдік ауырсыну туралы қате пікірлер бар. Эндометриоз диагнозы қойылғандардың көпшілігі симптомдар пайда болғаннан кейін 2,3 жылдан кейін ғана ем іздеген, ал әйелдердің шамамен үштен екі бөлігі эндометриозға дұрыс емес диагноз қойылған. Өзін-өзі қолдау топтарының мәлімдемесіне сәйкес, дәрігерлер көбінесе оны мүмкін деп санамағандықтан диагнозды кейінге қалдырады. Симптомдардың пайда болуынан бастап кәсіби диагнозға дейін өтетін орташа уақыт 7–12 жылды құрайды. Алғашқы медициналық көмек көрсететін дәрігерлердің эндометриоз туралы білімі жеткіліксіз. 2013 жылы жүргізілген сауалнамада жалпы медициналық қызметкерлердің жартысы эндометриоздың үш белгісін атауға құлшынбады. Денсаулық сақтау қызметкерлері де пациенттердің сипаттаған белгілерін қалыпты менструация деп есептеуі мүмкін. Жас науқастар дәрігермен өздерінің симптомдары туралы ашық әңгімелесуден ұялуы мүмкін. Эндометриозбен ауыратын қара нәсілді адамдар, қара нәсілділердің ауырсыну сезімі туралы расистік түсініктерге байланысты күтім алуда қиындықтарға тап болуы мүмкін. Эндометриоздың негізгі белгісі – ауырсыну болғандықтан, дәрігерлер қара нәсілді пациенттердің ауырсыну шағымдарын елеусіз қалдыруы мүмкін. Көбінесе эндометриозға байланысты ауырсынуды білдіретіндерге "changuería" немесе "changas" деп сілтеме жасалады, бұл терминдер Пуэрто-Рикода мағынасыз шағымдану мен көңіл көтеруді сипаттау үшін қолданылады, көбінесе балаларға қарата айтылады. Сонымен қатар, менструальдік ұяттың эндометриозға байланысты ұят мәселесіне елеулі үлес қосатынын және оның репродуктивтік денсаулықтан асып түсетін өзара байланысты қиындықтарды тудыратынын атап өту маңызды. Эндометриозға байланысты ұятты жоюға бағытталған кең ауқымды хабарлау кампаниялары, көп деңгейлі ұйымдық және құрылымдық өзгерістерді дамыту және іске асыру, сондай-ақ эндометриозға байланысты ұятты сапалық тұрғыдан зерттеулер осы құбылыстың зиянды әсерін азайтуға көмектеседі.

There are a number of barriers that those affected face to receiving diagnosis and treatment for endometriosis. Some of these include outdated standards for laparoscopic evaluation, stigma about discussing menstruation and sex, lack of understanding of the disease, primary care physicians' lack of knowledge, and assumptions about typical menstrual pain. On average, those later diagnosed with endometriosis waited 2.3 years after the onset of symptoms before seeking treatment and nearly three quarters of women receive a misdiagnosis prior to endometriosis. Self help groups say practitioners delay making the diagnosis, often because they do not consider it a possibility. There is a typical delay of 7–12 years from symptom onset in affected individuals to professional diagnosis. There is a general lack of knowledge about endometriosis among primary care physicians. Half of general health care providers surveyed in a 2013 study were unable to name three symptoms of endometriosis. Health care providers are also likely to dismiss described symptoms as normal menstruation. Younger patients may also feel uncomfortable discussing symptoms with a physician. Black people with endometriosis may face barriers in receiving care due to racist misconceptions about how Black people feel pain. Since pain is the primary symptom of endometriosis, this makes it increasingly possible for doctors to dismiss pain symptoms when their patient is Black. The most common finding was a referral to those expressing pain related to endometriosis as "changuería" or "changas", terms used in Puerto Rico to describe pointless whining and complaining, often directed at children. Additionally, it is crucial to note that menstrual stigma significantly contributes to the broader issue of endometriosis stigma, creating an interconnected challenge that extends beyond reproductive health. Widespread awareness campaigns, developments and implementations aimed to multilevel anti stigma organizational and structural changes, as well as more qualitative studies of the endometriosis stigma, help to overcome the harm of the phenomenon.