Кіріспе
490 ж.б. грек жүгірушісі Марафоннан Афинаға дейін Фидиппид (, ,; "Фидипп ұлы") немесе Филиппид (Φιλιππίδης) – марафондық жүгіру және Спарталон сияқты екі қазіргі заманғы спорттық жарысқа түрткі болған оқиғаның басты кейіпкері. Фидиппид Марафон шайқасының жеңісі туралы хабар жеткізу үшін Марафоннан Афинаға қашып кеткен деген әңгіме бар.
Pheidippides (, , ; "Son of Pheídippos") or Philippides (Φιλιππίδης) is the central figure in the story that inspired two modern sporting events, the marathon race and the Spartathlon. Pheidippides is said to have run from Marathon to Athens to deliver news of the victory of the battle of Marathon.
Атауы
Филиппид есімін Паузания, Плутарх және Лукиан сияқты жазушылар айтады, олар бұл есімді Геродоттың нұсқаларында кездестірген, ал Геродоттың көптеген қолжазбаларында бұл пішін Феидиппид деп көрсетілген. Геродоттың қолжазбаларынан басқа, Феидиппид түрі тек Аристофанның "Бұлттар" (б.з.д. 423 ж.) пьесасында ғана кездеседі. Көптеген тарихшылар Аристофанның өзінің пьесасында Марафонның батырының атын қолданбау үшін немесе "аттарды сақтау" деген мағынадағы ойынға қатысу үшін нақты есімді қасақана бұрмалаған деп санайды. Дегенмен, Фидиппо есімі "Илиада" да кездесетіндіктен, Феидиппидтің болу мүмкіндігін толығымен жоққа шығаруға болмайды, бірақ көпшілік бұл пішіннің қолжазба көшірушілердің қатесінен туындағанын айтады.
Есептер
Дәстүрлі әңгіме бойынша, афиналық хабаршы, немесе гемеродромдық "курьер", "кәсіптік жүгіру курьері" Федиппид (б.з.д. 530–490 ж.) "Біз жеңіске жеттік!" деп айтқан, Лукианның сөзімен келсек, chairete, nikomen ("құтты болсын, біз жеңімпаздармыз"), содан кейін құлап, қайтыс болды. Марафоннан Афинаға жеңіс туралы хабар жеткізу үшін жүгірген курьер туралы алғашқы жазба Лукианның "Сәлемдесу кезіндегі тіл жаңылысы" (б.з.д. II ғасыр) атты прозалық шығармасында кездеседі, онда "қуаныш" сөзінің сәлемдеме ретінде алғаш рет қолданылуы туралы айтылады. Көптеген еңбектерде бұл оқиғаны тарихшы Геродотқа дұрыс емес атрибуциялайды, ол өзінің "Тарихтар" кітабында (б.з.д. 440 шамасында жазылған) парсы соғыстарының тарихын жазған. Алайда, Магилл мен Муз (2003) бұл оқиғаның "романтикалық қиял" болуы мүмкін екенін ұсынады. Олар Лукианның қазіргі мәдениетте "Федиппидтің марафондық оқиғасы" деп белгілі оқиғаның барлық элементтерін қамтитын жалғыз классикалық дерек екенін атап көрсетеді: Марафон даласынан жеңіс туралы хабар жеткізу үшін жүгірген хабаршы, содан кейін міндетін орындағаннан кейін қайтыс болды. Роберт Браунинг 1879 жылы жарық көрген "Федиппид" атты өлеңінде дәстүрлі оқиғаның нұсқасын келтірді. ("Қайың даласы" туралы айтылу грекше "марафон" сөзіне сілтеме, бұл майданның атына себеп болған.) Бұл өлең барон Пьер де Кубертенді және қазіргі Олимпиада ойындарының негізін қалаушыларды шамамен 40 км (25 миль) қашықтықтық жүгіру жарысын ойлап табуға шабыттандырды, ол марафон деп аталды. 1921 жылы марафон қашықтығы 42,195 км (26 миль, 385 ярд) деп стандартталды. Дегенмен, Геродоттың жазбаларында мұндай оқиға жоқ. Геродоттың осыған қатысты үзіндісі:
"Афиналық генералдар қаладан шығар алдында Спартаға хабар жіберді. Бұл хабарды афиналық Феидиппид жеткізді, ол кәсіби ұзақ қашықтыққа жүгіруші еді. Оның Афинаға оралғанда айтуынша, Феидиппид Тегеядан жоғары, Парфениум тауында Пан құдайымен кездескен. Пан оны есімімен шақырып, оларға оған неге көңіл бөлмейтінін сұрауын айтты, оларға деген мейірімділігіне және оларға бұрын көмектескеніне және болашақта да көмектесетініне қарамастан. Афиналықтар Феидиппидтің айтқанына сенді, және олардың істері жақсарған кезде, Акропольдің астында Панға арналған киелі орын салдырды, және оның хабары қабылданған сәттен бастап, олар жыл сайын оның құрметіне отты жарыс және құрбандықтармен рәсім өткізді. Мен айтып отырған оқиғада, яғни Феидиппидтің афиналық қолбасшылар тарапынан міндетке жіберілгенде және Панды көргенін айтқанда, ол Афинадан бір күн өткен соң Спартаға жетіп, хабарламаны спарталық үкіметке жеткізді. "Спарталықтар, афинялықтар сіздерден оларға көмектесуді сұрайды, және Грекияның ең көне қаласы шетелдік жаугершілікке ұшырап, бағындырылғанда, бейтарап тұрмаңыздар; өйткені қазірдің өзінде Эретрия құлдықта, ал Грекия бір жақсы қаланың жоғалуынан әлсіз." Спарталықтар өтінішпен қозғалған және Афинаға көмек жіберуге дайын болса да, оны дереу жіберуге мүмкіндіктері болмады, өйткені олар өз заңдарын бұзуды қаламайды. Бұл айдың тоғызыншы күні еді, және олар ай толғанша далаға шыға алмаймыз деді. Сондықтан олар толу айын күтті, ал соның ішінде Писистраттың ұлы Гиппиас парсыларды Марафонға басшылық етті." Осылайша, көптеген тарихшылардың пікірінше, Феидиппидтің шын мәнінде болған тарихи тұлға екені әбден мүмкін. Миллер сондай-ақ Геродоттың өзінің ешбір жазбасында Афинаға марафонға жүгірген адам туралы ештеңе айтпағанын мәлімдейді. Оқиғаның шындығы не жоқ екендігіне қарамастан, ол өзінің Марафон шайқасымен ешқандай байланысы жоқ, және Геродоттың Марафоннан Афинаға хабар жеткізген хабаршының айқын оқиғасына үнсіздігі мұндай оқиғаның болмағанын күшті дәлелдейді. Марафоннан Афинаға жүгіру туралы алғашқы жазба грек жазушысы Плутархтың (б.з.д. 46–120 ж.) "Афинаның даңқы туралы" атты эссесінде кездеседі. Плутарх бұл жүгіруді Терсипп немесе Эвкл деп аталатын хабаршыға жатқызады. Бір ғасырдан кейін Лукиан бір "Филиппидті" еске алады. Геродот пен Плутархтың заманынан 500 жыл өткен соң, Феидиппидтің тарихы Марафон шайқасы туралы әңгімемен (әсіресе, парсы кемелерін тосқауылдау үшін Марафоннан Афинаға аттанған афиналықтардың тарихымен) араласып кеткені және бір қиялшыл жазушы Марафоннан Афинаға жүгіру туралы оқиғаны ойлап тапқан болып көрінеді.
quotation|Before they left the city, the Athenian generals sent off a message to Sparta. The messenger was an Athenian named Pheidippides, a professional long distance runner. According to the account he gave the Athenians on his return, Pheidippides met the god Pan on Mount Parthenium, above Tegea. Pan, he said, called him by name and told him to ask the Athenians why they paid him no attention, in spite of his friendliness towards them and the fact that he had often been useful to them in the past, and would be so again in the future. The Athenians believed Pheidippides's story, and when their affairs were once more in a prosperous state, they built a shrine to Pan under the Acropolis, and from the time his message was received they held an annual ceremony, with a torch race and sacrifices, to court his protection. On the occasion of which I speak – when Pheidippides, that is, was sent on his mission by the Athenian commanders and said that he saw Pan – he reached Sparta the day after he left Athens and delivered his message to the Spartan government. "Men of Sparta" (the message ran), "the Athenians ask you to help them, and not to stand by while the most ancient city of Greece is crushed and subdued by a foreign invader; for even now Eretria has been enslaved, and Greece is the weaker by the loss of one fine city." The Spartans, though moved by the appeal, and willing to send help to Athens, were unable to send it promptly because they did not wish to break their law. It was the ninth day of the month, and they said they could not take the field until the moon was full. So they waited for the full moon, and meanwhile Hippias, the son of Pisistratus, guided the Persians to Marathon. nowrap| — Herodotus so it seems altogether likely that Pheidippides was an actual historical figure according to most historians. Miller also asserts that Herodotus did not ever, in fact, mention a Marathon to Athens runner in any of his writings. Whether the story is true or not, it has no connection with the Battle of Marathon itself, and Herodotus's silence on the evidently dramatic incident of a herald running from Marathon to Athens suggests strongly that no such event occurred. The first known written account of a run from Marathon to Athens occurs in the works of the Greek writer Plutarch (46–120 AD), in his essay "On the Glory of Athens". Plutarch attributes the run to a herald called either Thersippus or Eukles. Lucian, a century later, credits one "Philippides". It seems likely that in the 500 years between Herodotus's time and Plutarch's, the story of Pheidippides had become muddled with that of the Battle of Marathon (in particular with the story of the Athenian forces making the march from Marathon to Athens in order to intercept the Persian ships headed there), and some fanciful writer had invented the story of the run from Marathon to Athens.