Кіріспе

Конструктивтік иелік – жеке тұлғаның белгілі бір мүлікті физикалық бақылауға алмай, оған қатысты билік жүзеге асыратын жағдайды сипаттау үшін қолданылатын құқықтық тұжырым. Заң бойынша, конструктивтік иелікке ие болған адам нақты иелікке ие болған адаммен бірдей құқықтық мәртебеде болады. Мысалы, егер сіздің көлігіңіз үйіңіздің тұрағында тұрса, сіз оған физикалық иелік етесіз. Дегенмен, кілті бар кез келген адам конструктивтік иелікке ие болады, себебі ол сіздің келісіміңізсіз кез келген уақытта физикалық иелікті ала алады. Конструктивтік иелік – ұрлық және махинация сияқты қылмыстық құқықта, сондай-ақ жер мен мүлікке иелік құқығын анықтайтын азаматтық құқықта маңызды ұғым. Мысалы, егер біреу сіздің кредиттік картаңыздың нөмірін ұрласа, кредиттік картаңыз сіздің физикалық иелігіңізде қалады, бірақ нөмірін ұрлаған адам конструктивтік иелікке ие болады және сіздің кредиттік картаңыз туралы ақпаратты ұрлағаны үшін айыпталуы мүмкін. Конструктивтік иелік жеке және мемлекеттік органдардың мүлікті тәркілеу кезінде де маңызды рөл атқарады. Мысалы, үлкен жабдықты қарастырайық. Егер жабдықтың құнына қарсы несие берілсе және несие бойынша төлем мерзімі өткен жағдайда, несие берушіге жабдықты дереу алып қою қиын болуы мүмкін. Алайда, қарыз алушыға хабарлама жіберу арқылы, несие беруші конструктивтік иелікке ие болып, қарыз алушының жабдықты алып қойғанға дейін пайдалануын тоқтатуға мүмкіндік алады. Сол сияқты, жалға беруші жалдама төлемі үшін мүлікті алып қою құқығын пайдаланғанда, мүлікті пәтерден шығарудың қажеті жоқ, ол жай ғана декларация жасау арқылы мүлікті конструктивтік иелікке ала алады. Бірақ, егер біреудің мүлігіне ие болу мүмкін болмаса, ол нақты иелікке ие болады, конструктивтік емес. Мысалы, егер біреу басқа біреудің көлігін жылдыру мүмкін емес затқа тізбеп қойса, ол оны жылдырмаса да иеленген болып саналады. Конструктивтік иелік көлік құралының ішіндегі заттарға да қатысты болуы мүмкін. Көліктің иесі мен жүргізушісі көліктің ішіндегі барлық заттарға конструктивтік иелік ете алады. Егер кәмелетке толмаған жүргізуші көлігінде алкоголь немесе басқа да заңсыз заттары бар жолаушыларды тасыса, жүргізуші конструктивтік иелік үшін жауапкершілікке тартылуы мүмкін. Заңсыз құрылғыны құрастыру үшін қажетті материалдарды иеленген адамға да айып тағылуы мүмкін. Егер адам жарылғыш зат жасау үшін қажетті ингредиенттерді иеленсе немесе оларды бақылауда ұстаса, ол осы құрылғыны конструктивтік иелік еткені үшін айыпталуы мүмкін. Атыс қаруының зарядталғандығын анықтау кезінде, қатаң қаруды бақылау заңдары бар кейбір штаттар конструктивтік иелік тұжырымын қолданады, егер адамда қару және оның оқ-дәрісі болса, тіпті егер оқ патроны ату камерасында немесе оқ-дәрісі бар журнал қаруға орнатылмаған болса да, қарудың зарядталған деп есептелуіне негіз болады. Осыған байланысты, қару заң бойынша "заңды түрде зарядталған" деп есептеледі, тіпті ол физикалық тұрғыдан зарядталмаған болса да.