13-14 ғасырлардағы спекулятивті грамматика мектебі
Modistae
13-14 ғасырдағы Модистер мектебі – сол кездегі Еуропадағы тіл білімі мен философиясы. Мартин Дакия, Томас Эρφұрт сияқты ғалымдардың еңбектері талданды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Грамматикалық болжамдар, 13–14 ғасырлар. Модистер (лат. Modists) – 13-шы және 14-шы ғасырларда Солтүстік Франция, Германия, Англия және Данияда қызмет еткен Модизм немесе спекулятивтік грамматика деп аталатын грамматикалық философия мектебінің мүшелері болды. Олардың ықпалы Еуропаның оңтүстік бөлігінде одан да аз сезілді, онда «педагогикалық грамматика» деп аталатын, шамалы қарсы дәстүр өз басымдығын ешқашан жоғалтпады.
Speculative grammarians, 13–14th cents. The Modistae (Latin for Modists), also known as the speculative grammarians, were the members of a school of grammarian philosophy known as Modism or speculative grammar, active in northern France, Germany, England, and Denmark in the 13th and 14th centuries. Their influence was felt much less in the southern part of Europe, where the somewhat opposing tradition of the so called "pedagogical grammar" never lost its preponderance.
Тарих
Вильгельм Конш, Питер Хелиас және Ральф Бове, сондай-ақ спекулятивті грамматиктер ретінде танымал, Модист қозғалысының бастапқы кезеңінде болды. Модист философиясын алғаш рет 13-шы ғасырдың ортасында Мартин Дакия (1304 жылы қайтыс болды) және оның әріптестері жасады, бірақ ол Томас Эрфуртскийдің, ондаған жылдардан кейін жазған «De modis significandi seu grammatica speculativa» атты еңбегі арқылы жүйеленгеннен кейін ғана кең танылды, бұл трактат шамамен 14-шы ғасырдың басында жазылған. 20-шы ғасырдың басына дейін бұл еңбек Джон Дунс Скоттың авторлығында деп саналды. Орта ғасырларда көптеп көшіріліп, түсіндірілген бұл кітап, Модист спекулятивті грамматикасының ең толық оқулығы болып табылады. Авторлық қате Эрфурттың спекулятивті грамматикасының Скоттың метафизикасымен ұқсастығынан туындады.
William of Conches, Peter Helias, and Ralph of Beauvais, also referred to as speculative grammarians predate the Modist movement proper. The Modist philosophy was first developed by Martin of Dacia (died 1304) and his colleagues in the mid 13th century, though it would rise to prominence only after its systematization by Thomas of Erfurt decades later, in his treatise De modis significandi seu grammatica speculativa, probably written in the first decade of the 14th century. Until the early twentieth century this work was assumed to have been authored by John Duns Scotus. Widely reproduced and commented upon in the Middle Ages, it remains the most complete textbook of Modist speculative grammar. The mistaken authorship arose out of the natural affinity of Erfurt's speculative grammar with Scotus's metaphysics.
Режимдер теориясы
Модистердің философиясы, олардың аты көрсеткендей, тілдегі мағынаның 'режімдері' теориясына негізделген, ол үш бөліктен тұрады: болу режімі (modi essendi), түсіну режімі (modi intelligendi) және білдіру режімі (modi significandi). Модистер үшін сөздердің әртүрлі түрлері осы режімдер арқылы шындықты бейнелейтін деп есептелді. Моди эссенди – түсінілетін нысанның объективті қасиеттері, моди интеллегенди – түсініктің моди эссендиді бейнелеу тәсілдері, ал моди сигнификанди – тілде моди интеллегендиді бейнелеуге арналған грамматикалық құралдар. Бұл Аристотельдің сөздер ұғымдарды бейнелейтін, ал ұғымдар нысандарды бейнелейтін үш бөліктен тұратын семантикалық теориясына сәйкес келеді. Номинализмге қарсы тұрып, олар қарапайым тілдің грамматикасын талдау метафизиканың кілті екенін айтты. Модистер үшін грамматикалық формалар, яғни етістіктердің, есімдердің және сын есімдердің моди сигнификанди, тілдің терең онтологиялық құрылымын құрайды, ол шындықты объективті түрде көрсетеді. Олардың еңбегі жалпыға ортақ грамматика тұжырымын болжады, барлық қолданыстағы тілдерден ортақ грамматикалық ережелерді табуға болатынын көрсетті. Роджер Бэконның барлық тілдердің ортақ грамматикаға, онтологиялық тұрғыдан негізделген тілдік құрылымдардың ортақ негізіне құрылғанын байқауы осы қозғалысқа шабыт берген болуы мүмкін. Ол грамматика барлық тілдерде мазмұны жағынан бірдей екенін, бірақ тілдер арасында кездейсоқ өзгерістерге ұшырауы мүмкін екенін айтты.
The philosophy of the Modistae, as indicated by their name, was based on a theory of 'modes' of meaning in language which was tripartite: modes of being (modi essendi), modes of understanding (modi intelligendi), and modes of signifying (modi significandi). To the Modistae, the various parts of speech were viewed as representing reality in terms of these modes. The modi essendi are objectively existent qualities in an object of understanding, the modi intelligendi the understanding's means of representing the modi essendi, and the modi significandi grammar's means of representing the modi intelligendi in language. This corresponds to Aristotle's tripartite semantic theory of words representing concepts which represent objects. Opposing nominalism, they assumed that the analysis of the grammar of ordinary language was the key to metaphysics. For the Modistae, grammatical forms, the modi significandi of verbs, nouns, and adjectives, comprise the deep ontological structure of language, which objectively reflects reality. Their work predicted the concept of universal grammar, suggesting that universal grammatical rules may be extracted from all living languages. Roger Bacon may have given the movement inspiration with his observation that all languages are built upon a common grammar, a shared foundation of ontologically anchored linguistic structures. He argued grammar is substantially the same in all languages, even though it may undergo accidental variations between languages.
Мұра
Спекулятивтік грамматика мен феноменология арасындағы параллелизмді Мартин Хайдеггер ерте кезеңінде байқаған, ол 1916 жылы жарық көрген «Дунс Скоттың категориялар және мағына туралы ілімі» атты алғашқы кітабында Эрфурттық Фоманың трактатын (сол кезде бұл трактат әлі де Дунс Скотка жатқызылған) талдаған.
There are parallels between speculative grammar and phenomenology, a fact that was picked up early on by Martin Heidegger, who wrote his first book, Die Kategorien und Bedeutungslehre des Duns Scotus (Duns Scotus's Doctrine of Categories and Meaning, 1916), on Thomas of Erfurt's treatise (at that time still mistakenly attributed to Duns Scotus).
Екіншілік көздер
Бёрсилл Холл, Г. Л. Орта ғасырлардың болжамды грамматикасы: Модистаидің partes orationis доктринасы, Семантикаға көзқарас, 11, Мотон: Гаага, 1971. Фредборг, Карин Маргарета. Кейбір 12 ғасырлық грамматиктердің пікірінше, ортағасырлық лингвистикалық ойды зерттеулер жинағында, ред. Конрад Корнер және басқалар, Лингвистикалық тарихнама, VII.1/2, Джон Бенджаминс, Амстердам, 1980, 69–84. Фредборг, Карин Маргарета. Спекулятивтік грамматика, 12 ғасыр философиясының тарихында, ред. Питер Дронк, Кембридж: Кембридж университетінің баспасы, 1988, 177–195. Келли, Луи Г. Гаммардың айнасы. Теология, философия және Модиста, Филадельфия: Дж. Бенджаминс, 2002. Мармо, Константино. Модизмдегі тілге прагматикалық көзқарас, Sprachtheorien in Spätantike und Mittelalter, ред. Стен Эббсен, Тюбинген: Гунтер Нарр Верлаг, 1995, 169–183. Пинборг, Ян. Спекулятивтік грамматика, Кейінгі ортағасырлық философияның Кембридж тарихында, Норман Крецман, Энтони Кенни және Ян Пинборг (ред.), Кембридж: Кембридж университетінің баспасы, 1982, 254–69. Пинборг, Ян. Logik und Semantik im Mittelalter. Орта ғасырлардағы логика және семантика, Ein Uberblick, Штутгарт Бад Каннштат: Фромманн Холцбуг, 1972. Пинборг, Ян. Радульф Бритоның екінші ниеттер туралы софизмдері, Vivarium, 13, 1975, 119–152. Розиер, Ирен. Модистердің спекулятивтік грамматикасы, Лилль: Лилль университетінің баспасы, 1983.
Bursill Hall, G. L. Speculative Grammars of the Middle Ages: The Doctrine of the partes orationis of the Modistae, Approaches to Semantics, 11, Mouton: The Hague, 1971. Fredborg, Karin Margareta. Universal Grammar According to Some 12th Century Grammarians, in Studies in Medieval Linguistic Thought, ed. Konrad Koerner et al., Historiographia Linguistica, VII.1/2, John Benjamins, Amsterdam, 1980, 69 84. Fredborg, Karin Margareta. Speculative Grammar, in A History of Twelfth Century Philosophy, ed. Peter Dronke, Cambridge: Cambridge University Press, 1988, 177 195. Kelly, Louis G. The Mirror of Gammar. Theology, Philosophy, and the Modistae, Philadelphia : J. Benjamins, 2002. Marmo, Costantino. A Pragmatic Approach to Language in Modism, in Sprachtheorien in Spätantike und Mittelalter, ed. Sten Ebbesen, Tübingen: Gunter Narr Verlag, 1995, 169 183. Pinborg, Jan. Speculative Grammar, in The Cambridge History of Later Medieval Philosophy, Norman Kretzmann, Anthony Kenny, and Jan Pinborg (eds. ), Cambridge: Cambridge University Press, 1982, 254–69. Pinborg, Jan. Logik und Semantik im Mittelalter. Ein Uberblick, Stuttgart Bad Cannstatt: Frommann Holzboog, 1972. Pinborg, Jan. Radulphus Brito’s sophism on second intentions, Vivarium, 13, 1975, 119–152,
Rosier, Irène. La grammaire spéculative des Modistes, Lille: Presses universitaires de Lille, 1983.