Кіріспе

Тұщы су балықтары

Айналы карп, аймақтық атаумен Израиль карпы, Еуропада кеңінен таралған, бірақ басқа жерлерде де кеңінен өсірілетін үй жануарларының бір түрі. Олар – іріктеу арқылы өсірілген кәдімгі карптың (Cyprinus carpio) бір түрі. "Айналы" деген атау олардың қабыршақтарының айнаға ұқсас болуынан шыққан. Олардың өсуы – шексіз, соңғы британдық рекордтық балықтардың барлығы айналы карп болған.

Сипаттама

Қарапайым шаянның тегіс, реттелген қабықша үлгісі бар, ал айна шаянның қабықшалары ретсіз, дақтанып жатқан, бірімен-бірі жаппай жабыспайтын, сондықтан көптеген балықтарды көзбен тануға болады және олар ерекшеленеді. Осының салдарынан, Ұлыбританиядағы айна шаянның көпшілігіне есім қойылады. Тері шаян – қарапайым шаянның тағы бір түрі, ол айна шаянға ұқсайды, бірақ арқа бойында немесе құйрық жүзінің тамырында бірнеше қабықшаға рұқсат етіледі.

Генетика

Қара және қарапайым карптың ең айқын айырмашылығы – бұлардың үлкен, айна тәрізді қабықтарының болуы. Айна қабықты фенотипі екі қабық белгісінің бірінде кездесетін генетикалық мутацияның нәтижесінде пайда болады, олар тиісінше S және N аллельдерімен белгіленеді. Айна қабықты фенотипін тудыратын генотип – "ssnn" (толығымен рецессивті), ал жабайы типтегі карптың генотипі SSnn немесе Ssnn болуы мүмкін. "N" локусы анықталмаған, бірақ эмбрионалды мезенхиманың дамуына қатысы бар деп болжанады. Көпшілік пікірдің қарамастан, былғары карп әрқашан қабықтары жоқ айна карп бола бермейді. Айна карп сияқты, былғары немесе "жалаңаш" карп "S" локусында гомозиготта рецессивті болады, бірақ айна карптан айырмашылығы, нағыз былғары карп "N" локусындағы доминантты мутантты аллельге гетерозиготта (ssNn генотипі). Доминантты "N" аллеліне гомозиготттық өлімге алып келеді. Малагасидің жабайы карпы әлі де айна фенотипіне байланысты үлкен қабықтарға ие болды, бірақ қабықтардың жабылуы жабайы типтегі карпқа жақындады. Балық аулаушылар былғары карптың сирек кездесуіне байланысты ірілерін қуалайды. Ең ірісі – "Терілі Хизер" .