Кіріспе

Француз иезуит діни қызметкері, саяхатшы және тарихшы Пьер Франсуа Ксавье де Шарлевоа, С. Ж. (Petrus Franciscus Xaverius de Charlevoix; 24 немесе 29 қазан 1682 – 1 ақпан 1761) – француз иезуит діни қызметкері, саяхатшы және тарихшы, көбінесе Жаңа Францияның тұңғыш тарихшысы деп есептеледі.

Атауы

Шарлевояның аты сондай-ақ Пьер Франсуа Ксавье де Шарлевоя, Пьер Де Шарлевоя және Франсуа Ксавье де Шарлевоя ретінде де кездеседі.

Өмір

Шарлевои Пикардия провинциясының Сент-Квентин қаласында 24-і күні дүниеге келді. 1698 жылы 15 қыркүйекте 16 жасында Парижде иезуиттердің новициатына кірді. Ол онда грамматикадан сабақ берді. Оқудың осы кезеңін аяқтағаннан кейін Шарлево Париждегі Луи-ле-Гранд колледжіне теологияны оқып, әдебиет профессоры болды. Оның шәкірттерінің бірі жас Вольтер болды, ол кейіннен Жаңа Франция туралы қатаң пікірлер қалыптастырды. (Қараңыз: Бірнеше акр қар.) Шарлевои 1713 жылы дін қызметкеріне бекітілді. 1715 жылы ол өзінің алғашқы толық еңбегін жариялады, ол Жапониядағы католик шіркеуінің құрылуы мен дамуы туралы, империя тұрғындарының әдеп-ғұрыптары, әдет-ғұрыптары мен киім-кешектері туралы, сондай-ақ аймақтың жалпы саяси жағдайы туралы, әрі топографиясы мен табиғи тарихы туралы кеңінен жазбалар қосты. Шарлевоидің жұмысын 1713 жылы Утрехт бейбітшілігінде британдықтарға берілген француз колониясы Акадияның тарихи шекараларын зерттеуді сұраған патшалық комиссия тоқтатты. Гудзон шығанағының бақылауын жақында жоғалтып, ірі экспедицияға қаражат жетіспегендіктен, француз королі Шарлевоиге екі каноэ, сегіз тәжірибелі серік және негізгі сауда тауарларын берді. Квебектен ол Сент-Лоуренс өзені мен Ұлы көлдер арқылы Мичилимакинаққа, содан кейін Грин-Бэйдің оңтүстік шетіне сапар жасады. Ол Мичиган көлінің шығыс жағалауымен саяхаттап, Чикагодан Иллинойс өзеніне жетуге тырысты, бірақ судың тереңдігінің жетіспеуі оны Сент-Джозеф өзенімен Теакики өзенінің бастауына дейін, одан Иллинойс өзеніне түсетін жерге жетеледі. 1721 жылы ол Иллинойс өзенімен Миссисипи өзеніне жетті, оны "дүниедегі ең әдемі тоғысқан жер" деп атады. Ол Кариб теңізіндегі Сент-Доминг аралына бару үшін Нью-Орлеанда кемеге отырды, бірақ Багам каналының кіреберісінде кемесі құлап кетті. Оған Квебек Урсулиндер орденінің монахтары көмектесті, оның негізін қалаушысы Инкарнациядағы Сент-Мари кейіннен оның бір кітабының тақырыбы болды. Шарлевои және оның серіктері Флорида жағалауын бойлай Миссисипи өзеніне қайтып келді. Шарлевоидің Сент-Домингке екінші сапары сәтті аяқталды. Ол колонияға 1722 жылдың қыркүйек айының басында келді. Сол айдың соңында ол Францияға аттанып, 24 желтоқсанда Ле-Хаврге жетті. Шарлевои өзінің барлық экспедициясын жазды және оны "Journal d'un voyage fait par l'ordre du Roi dans l'Amérique Septentrionale de la Nouvelle France" деген атпен жариялады. 1723 жылы Шарлевои Италияға сапар шекті. 1733 жылдан 1755 жылға дейін жиырма екі жыл бойы Шарлевои "Mémoires ou Journal de Trévoux" журналының директорларының бірі болды, ол әдебиет, тарих және ғылым туралы ай сайын жарияланатын журнал еді. Осы журналдың беттерінде 1735 жылы ол Еуропадан тыс әлемнің тарихын қамтитын тарихтар жинағының жоспарын жасады. Бұл жоспар оның Жапония тарихының бірінші бөлігі жарық көру алдында жарияланды. 1744 жылы ол "Жаңа Франция тарихы" атты еңбегін жариялады, онда әртүрлі авторлардың еңбектерінен және өзінің жеке бақылауларынан материалдар келтірді, осылайша француз колониясының тарихы мен географиясы туралы ең толық кітапты ұсынды. Ол 1761 жылдың 1 ақпанында Ла-Флеш қаласында қайтыс болды, оның "Жаңа Франция тарихын" 1736 жылдан кейін дамытуына мүмкіндік болмады.