Кіріспе

Чарльз Маккарди Матиас-младший (24 шілде 1922 – 25 қаңтар 2010) – американдық саясаткер және адвокат. Республикалық партия өкілі болған ол 1969 жылдан 1987 жылға дейін Мэриленд штатынан АҚШ Сенатының мүшесі болды. Сондай-ақ, 1959 жылдан 1961 жылға дейін Мэриленд штатының делегаттар палатасының мүшесі және 1961 жылдан 1969 жылға дейін АҚШ Өкілдер палатасының мүшесі ретінде Мэриленд штабын өкілдік етті. Заңгерлік білімін алып, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ Әскери-теңіз күштерінде қызметтен кейін Матиас заңгер болып жұмыс істеді және 1958 жылы штат заң шығарушы органына сайланды. 1960 жылы ол Батыс Мэрилендтен АҚШ Өкілдер палатасына сайланды. Ол үш рет қайта сайланды (1962, 1964, 1966), сегіз жыл бойы Палатада қызмет етті, онда ол Республикалық партияның сол кездегі ықпалды либералдық қанатымен жақын болды. Матиас 1968 жылы Сенатқа сайланды, бұрынғы демократ сенатор Дэниел Брюстерді жеңді, ол жиырма жыл бұрын Мэриленд университетінің құқық мектебінде оның бөлмедесі болған еді. Сенатта ол либералдық республикашыл саясатын жалғастырды және партиясының консервативтік қанатымен жиі қақтығыстарға түсті. 1975 жылдың соңы мен 1976 жылдың басында бірнеше ай бойы Матиас Рональд Рейган бастаған консервативтік республикашылардың күшін әлсірету мақсатында қарсы президенттік науқанды бастауды қарастырды. Консерваторлармен болған қақтығыстары оған Сенаттағы бірнеше жетекші лауазымдардан, соның ішінде Әділет комитетінің төрағалығынан айырылуына әкелді. Консервативтік әріптестерінен оқшауланғандыққа қарамастан, Матиас афроамерикандық азаматтардың құқықтарын қорғауда, Вьетнам соғысын аяқтауда, Чесапик шығанағын сақтауда және Вьетнам соғысы ардагерлерінің ескерткішін салуда маңызды рөл атқарды. 1987 жылы Сенаттан зейнеткерлікке шықты, ол Конгресте жиырма алты жыл қызмет етті (Сегіз жыл АҚШ Өкілдер палатасында және он сегіз жыл АҚШ Сенатында). 2024 жылдың қазіргі күніне дейін ол Мэриленд штабынан АҚШ сенаторы болып сайланған соңғы республикашыл болып табылады.

Ерте өмір және мансап

Матиас Мэриленд штатының Фредерик қаласында Тереза (туған тегі Трейл) мен Чарльз МакКарди Матиас ұлы болып дүниеге келді. Оның әкесі саяси белсенділікпен айналысты, және ол Мэриленд штатының бірнеше заң шығарушыларының, оның ішінде Чарльз Эдвард Трейлдің ұрпағы еді. Фредерик орта мектебін бітірген соң, Матиас 1944 жылы Пенсильвания штатындағы Хаверфорд колледжін бітірді. Одан кейін Йель университетінде оқып, 1949 жылы Мэриленд университетінің құқық мектебінен заңгер мамандығын алды. 1942 жылы, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, Матиас АҚШ Әскери-теңіз күштеріне қатысып, теңізші шәкірті дәрежесінде қызмет етті. 1944 жылы кіші лейтенантқа дейін өрледі және 1944 жылдан 1946 жылы әскери қызметтен босатылғанға дейін Тынық мұхитында, соның ішінде жақында қираған Хиросимада теңіз қызметін атқарды. Соғыстан кейін Матиас АҚШ Әскери-теңіз резервінде капитан дәрежесіне жетті.

Өкілдер палатасында

1960 жылдың 4 қаңтарында Матиас өзінің үміткерлігін жариялады. Наурыз айында ол ресми түрде сайлауалды науқанын бастады, сайланған жағдайда білім беруді жақсарту және үкімет шығындарын бақылау екі басымдығы боларын мәлімдеді. 1960 жылдың мамыр айындағы алғашқы сайлауда Матиас екі қарсыласын оңай жеңіп, 3:1 есебімен жеңіске жетті. Матиасқа қарсы оппонент – Джон Р. Фоли, екі жыл бұрын штат бойынша демократтардың үлкен жеңісімен ДеУитт Хайдты қызметтен шеттетуге қол жеткізген бұрынғы судья. Екі үміткер де бір-бірінің дауыс беру тарихына шабуыл жасады, Фоли Матиасты Делегаттар палатасында 500-ден астам дауысқа қатыспағаны үшін және «Аннаполистегі ең нашар республикалық тізіміне» ие екені үшін айыптады. Матиас бұрын Фолиді Палатада жиі «белгісіз» дауыс бергені үшін (де-факто қалыс қалу) айыптаған және Фолидің әрекетсіздігі инфляцияға және салықтардың өсуіне әкелді деп мәлімдеген. Матиас 1960 жылдың қараша айындағы сайлау күні Фолиді жеңіп, бір мерзімге сайланған өкілді қызметтен шеттетуге қол жеткізіп, 1883 жылдан бері Фредерик округынан шыққан алғашқы өкіл атанды. Палатадағы сегіз жылдық қызметі барысында Матиас Республикалық партияның солшыл қанатының мүшесі ретінде танылды, ол сол кездегі ең беделді қанат болды. Матиас 1964 және 1968 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заңдарға және 1965 жылғы Сайлау құқығы туралы заңға дауыс берді. Ол 1966 жылғы ашық тұрғын үй салуға қатысты азаматтық құқықтар туралы заң жобасына «Матиас түзетуін» енгізді. Қоршаған ортаға қатысты мәселелерде Матиас Чесапик және Огайо каналын ұлттық парк ретінде тану туралы заңға демеушілік етті және Потомак өзені бойындағы басқа да табиғатты қорғау жобаларын қолдады. Сондай-ақ ол Әділет комитеті мен Колумбия округі комитетінде жұмыс істеді. Колумбия округі комитетінің мүшесі ретінде Матиас Колумбия округінде жергілікті басқаруды орнатуды жақтады.

1968 жылғы сайлау: Брюстерді орнынан алу

1968 жылғы АҚШ Сенатына сайлауға дейін Матиас есімі оның колледждегі бөлмедесі, демократ Дэниел Брюстерге қарсы күресуге мүмкін кандидат ретінде жиі айтылды. Республикалық конгрессмен Роджерс Мортон да Брюстердің орнына түсуді ойластырған, бірақ штаттың республикалық партия басшылары Матиасқа қолдау көрсетуге шақырды. Олардың бұл шешіміне Матиас округінің географиялық орналасуы ықпал етті. 6-шы округтің өкілі ретінде ол Балтимор және Вашингтон, округ Колумбия қалаларында, штаттың тығыз және либералды аймақтарында танымал болды. Мортонның округі негізінен ауылдық Шығыс жағалауда орналасқан. Матиас округінің республикалықтардың қолында қалу ықтималдығы жоғары еді. Мортон округі 1947 жылдан бері бар болғаны төрт жыл ғана демократтардың қолында болған, себебі ол консервативті көзқарастас болды, бірақ бәрібір төменгі деңгейдегі сайлауларда демократтарға дауыс берді. Матиас либералды дауыс беру тарихын қалыптастырды, бұл тіркелген сайлаушылар арасында демократтардың 3:1 басымдығы бар штатта оған көбірек көмектеседі деп есептелді. Матиас 1968 жылдың 10 ақпанында Сенатқа кандидат екенін ресми түрде жариялап, Вьетнам соғысындағы әскерлерді азайту қажеттігін айтты, сондай-ақ қалалық қиындықтар, нәсілдік дискриминация, әлеуметтік жәрдем реформасы және мемлекеттік мектептерді жақсарту сияқты маңызды мәселелерді атап көрсетті.

Бірінші мерзім (1969-1975): Никсонмен қақтығыс

Матиас Сенаттағы алғашқы мерзімін 1969 жылдың қаңтарында бастады және көп ұзамай заңнамалық күн тәртібін белгіледі. Ол Колумбия округі комитетіне тағайындалды, онда округте өздік басқаруды қолдап, округ тұрғындарына Конгрестің екі палатасында толық өкілдік беруді ұсынды. Бұл екеуі де ол Палатадағы мансабынан алған лауазымдар еді. Сонымен қатар, ол 1971 жылдан 1977 жылға дейін Сенаттың 93-549 нөмірімен жарық көрген Ұлттық төтенше жағдайды тоқтату жөніндегі арнайы комитетінің төрағасы болды. Бірінші мерзімінде Матиас Сенаттағы және Ричард Никсон әкімшілігіндегі консервативті әріптестерімен жиі келіспеушіліктерге тап болды. 1969 жылдың маусымында Матиас пен Пенсильваниядан либералды республикашыл Хью Скотт Никсон әкімшілігі афроамерикандықтардың азаматтық құқықтарын қорғау үшін көп жұмыс істемесе, "қарсылыққа" шығамыз деп мәлімдеді. Ол сондай-ақ республикашылдарды консервативті Джордж Уоллес сайлаушыларын орташа немесе либералды сайлаушылар есебінен тартуға бағытталған "Оңтүстік стратегиясын" пайдаланудан сақтандырды. Матиас пен әкімшілік арасындағы келіспеушіліктер кеңінен танылды, нәтижесінде колоннистер Роуланд Эванс пен Роберт Новак оны "президент Никсонның үйінен шыққан жаңа супер жау" деп атады. Олардың идеологиялық айырмашылықтарына байланысты Никсонның 1971 жылы Гудэлл сияқты Матиасты партиядан "тазартатыны" туралы болжамдар тарады, бірақ бұл қауіптер Уотергейт жанжалы күшейгеннен кейін жойылды. Статистикалық мәліметтерге сәйкес, Матиас Никсон әкімшілігімен 47% уақыт келісімде болды және Сенаттағы республикалық әріптестерінің көпшілігімен 31% уақыт келісімде болды. Әйелдер лигасы Матиасқа олар үшін маңызды мәселелерде 100% баға берді, ал AFL CIO Матиаспен 45 маңызды еңбек дауысының 32-сінде келісті. Керісінше, консервативті "Конституциялық әрекет үшін американдықтар" тобы Матиас олардың ұстанымдарымен тек 16% келісетінін мәлімдеді. Матиас республикалық партияның кандидаттығына қайта тағайындалды, консервативті дәрігер Росс Пирпонттың алғашқы сайлаудағы қарсылығын жеңді. Пирпонт Матиасқа ешқандай қауіп төндірмеді, оның бәсекелестіксіз болуының себебі Уотергейт жанжалының салдарынан туды. Матиас сайлау қаржысын реформалауды қолдағандықтан, "өткен жылы көптеген қиындықтарға әкелген үлкен ақшаның қарғысына ұшырамау үшін" 100 доллардан асатын кез келген үлеске бас тартты. Дегенмен, ол 250 000 доллардан астам ақша жинады, бұл Микулскинің жинаған сомасынан бес есе көп. Идеологиялық тұрғыдан алғанда, Микулски мен Матиас көптеген мәселелерде келісті, мысалы, салықтық саңылауларды жабу және орта тапқа салықты жеңілдету. Алайда, Матиас Конгресс пен АҚШ салық жүйесін инфляциямен және корпоративтік баға белгілеумен күресу үшін реформалауды ұсынды, бұл Микулскимен келіспеушілік тудырды. Мэриленд сайлаушылары арасында Матиас Никсон әкімшілігімен жиі келіспеушіліктерінен және либералды дауыс беру рекордынан пайда тапты. 1974 жылдың 5 қарашасында ол 57% - 43% есебімен қайта сайланды, бірақ Балтимор қаласы мен Балтимор округінде Микулски танымал болғандықтан ол ауыр жеңіліске ұшырады. Матиас 1976 жылғы президенттік сайлауға дейін партиясының жағдайына, әсіресе оның оңға қарай жылжуына алаңдаушылық білдірді. Джеральд Форд пен Рональд Рейган арасындағы кандидаттық жарысқа сілтеме жасай отырып, Матиас партия басшылығы "толық оқшаулануға, өте "маргиналды" позицияға" түскенін атап өтті. 1975 жылдың 8 қарашасында ол партияны консервативті бағыттан аулақтандыру үшін кейбір президенттік алғашқы сайлауға қатысуға ниеттенгенін айтты. Келесі бірнеше ай ішінде Матиас сайлауға қатысу белгілерін көрсетуді жалғастырды, бірақ агрессивті науқан жүргізбеді және ешқандай саяси ұйымға ие болмады. Колумнист Джордж Уилл оның қатаң науқанына қатысты "Матиас жарысқа, шын мәнінде президенттікке ат салысуды ойлап отырғанын" айтты. Төрт ай ойланып-толғаннан кейін, Матиас 1976 жылдың наурыз айында президенттікке үміткер болмауды шешті және өзінің атын Массачусетс штатының алғашқы дауыс беру бюллетенінен алып тастауды сұрады, онда ол автоматты түрде қосылды. Ол тәуелсіз ұсыныс жасауды да қарастырды, бірақ сайлау қаржы заңдарына сәйкес ақша жинау тым қиын болатынын айтты. Өзінің жұмысынан шыққаннан кейін Матиас алдағы сайлауда Республикашыл партиямен жұмыс істейтінін мәлімдеді. Алайда, оның республикалық кандидатты қолдауға уәде бергеніне қарамастан, Матиас партияны сынға алуы азайған жоқ, ол "алдын ала сайлау кезінде мен өзімді грек трагедиясындағы хор мүшесі ретінде ыңғайсыз сезіндім" деп мәлімдеді. Партиясының либералды сайлаушыларды ескермеуіне қатысты тағы бір сын айта отырып, Матиас былай деді:

"Мен кейбір қиын шындықтармен күресуге тиіспін. Адамдар бізде сайлаушылардың тек 18 пайызы бар екенін естігісі келмейді. Олардың қаралар, жастар және қалалық қауымдастықтар арасындағы қолдауы жеткілікті емес екенін мойындағысы келмейді. Бірақ Республикалық партия болса, біз осы фактілерге көз жұмып қарауымыз керек деп санаймын." Матиасқа үміткер болу туралы ойы республикалық партия ұйымының консервативті қанатында ұнамады. 1976 жылдың маусымында ол Мэрилендті 1976 жылғы Республикалық Ұлттық конвентінің платформалық комитетінде өкілдік етуге кімнің баратынын анықтау үшін штаттық республикашылдардың дауысына қатысты. Оның орнына, топ Балтимор округынан Мэриленд Палатасының консервативті мүшесі Джордж Прайсты таңдады. Бір кезде Матиасқа конвентке қатысудан толығымен бас тартуға жақын болды, бірақ соңғы сәттегі келісім барлық республикалық конгресс өкілдеріне делегаттар ретінде орын беруді қамтамасыз етті.

1980 жылғы сайлау: партияның қайта тағайындалуы белгісіз

Осы мән-жайлардан кейін Матиас Республикалық партияны тастап кетеді деген пікірлер пайда болды, әсіресе 1980 жылғы сайлаулар жақындағанда. Штаттағы бірнеше белгілі консерваторлар, мысалы, АҚШ өкілдері Марджори Холт және Роберт Бауман, Матиасқа оның орнына үміткер болуды қарастырды. Ал Демократиялық партияда бәсеке аз болғандықтан, Матиас партияны ауыстырса, қайта сайлануы оңай болар еді. Кейін Матиас партияны ауыстыру туралы ешқашан ойламағанын мәлімдеді. 1980 жылғы Республикалық партияның ішкі сайлауында күшті консерватор қатысады деген бастапқы алаңдаушылыққа қарамастан, Матиас өзінің орнына күшті қарсылық көрмеді. Ол партияның үміткері болып жеңіске жетті және қараша айында үлкен артықшылықпен қайта сайланды. Оның сайлаудағы Демократ әріптесі, штат сенаторы Эдвард Т. Конрой өзін Матиастан консервативтірек деп көрсетті. Конрой сондай-ақ ұлттық қорғанысты өзінің науқанының басты мәселесі етіп қойды, онда ол Матиасты әлсіздікпен айыптады. Матиас Сенаттағы қызметі барысында қорғанысқа 1,1 триллион доллардан астам қаражат жұмсауға дауыс бергенін мәлімдеп, қарсылық білдірді. 1982 жылы Матиас ФБР-дің Abscam жемқорлық ісінде қолданған әдістерін зерттеу үшін құрылған екіпартииялық Сенат комиссиясына төрағалық етті, комиссия ондаған шенеуніктердің негізсіз сыбайлылыққа қатысқандығын анықтады. Сонымен қатар, ол 1981-1983 және 1985-1987 жылдары Баспа жөніндегі бірлескен комитеттің тең төрағасы, ал 1983-1987 жылдары Кітапхана жөніндегі бірлескен комитеттің мүшесі болды. Осы мерзімде Матиас 1985-1986 жылдары НАТО Парламенттік Ассамблеясының президенті де болды. Бастапқыда басқаша көрсеткіштер болғанымен, Матиас 1985 жылдың 27 қыркүйегінде төртінші мерзімге үміткер болмайтынын жариялады. Бұл жариялама штаттың Республикалық партия өкілдерін алаңдатты, олар Матиассыз сайлаудағы мүмкіндіктерінің төмендеуінен қорқатын. Ұлттық деңгейде Матиас бұл туралы мәлімдеме жасағаннан кейін бірден Невада штатының Республикалық партия өкілі Пол Лаксалттың зейнетке шығатыны туралы хабар тарады. Екі Республикалық сенатордың, демократтарға жақын штаттардан кетуі, Республикалық партия басшылары тарапынан алдағы сайлауда партияның жеңіс мүмкіндігінің төмендеуінің белгісі ретінде қабылданды. Линда Чавес Сенатқа үміткерлер арасындағы ішкі сайлауда жеңіске жетті, бірақ жалпы сайлауда Микульскиге үлкен есебімен жеңіліп қалды. Матиас Сенаттағы соңғы күндерінде белсенді болып, 1986 жылғы Сенаттың есірткі заңынан өлім жазасы туралы ережені алып тастауға, сондай-ақ федералды судья Гарри Э. Клейборнға қарсы импичмент процесін дайындауға маңызды үлес қосты. Матиас Сенаттағы соңғы күні 1987 жылдың 3 қаңтары болды.

Мұрасы мен Сенаттың кейінгі өмірі

1986 жылдың 14 шілдесінде Матиас Балтимордағы Конгресс орталығында зейнеткерлікке шығу тойын өткізді, онда 1200-ден астам адам қатысты. Шарадан түскен түсім, бір адамға 150 доллар есебімен, оның атымен Джонс Хопкинс университетінің Жоғары халықаралық зерттеулер мектебінде шетелдік зерттеулер бағдарламасын құруға жұмсалды. Матиас Сенаттан кеткеннен кейін Джонс Хопкинсте оқытуды жоспарлаған. «Вашингтон пост» газетінің тілшісі Дональд Бейкердің сөзіне қарағанда, Матиас өзінің ерекшелігімен танылатын. 1960 жылы ол Палатаға орташа/консервативті саясаткер ретінде сайланғанымен, Конгрестегі өмірі оны орталыққа жылжытты, ол жиі партиялық бағыттан ауытқып, демократтарды қолдады. 1980 жылғы сайлауда «Рональд Рейганнан қасақана алшақтауы» төраға болу мүмкіндігіне кедері келтірді. Матиас сондай-ақ азаматтық құқықтар саласында үлкен жетістіктерге қол жеткізді, ол Палатада жұмыс істеген кезінде әділ тұрғын үй туралы заң жобасын қабылдауда маңызды рөл атқарды, сондай-ақ Мартин Лютер Кингке арналған ұлттық мереке орнатты. Ол аборт, қорғаныс шығындары және тең құқықтар туралы түзетулерге либералды көзқарас білдірді. Матиас зейнеткерлікке шыққан кезде «Нью-Йорк таймс» газетінің тілшісі Том Викер оның «әділ, икемді, мұңды, партиялықтардан жоғары тұра білетін, бірақ жауапкершіліктен жоғары емес» екенін айтты. Викер одан қай сенаторларды ең көп құрметтейтінін сұрағанда, Матиас Дж. Уильям Фулбрайт (Д), Джейкоб Джавитс (Р), Джон Шерман Купер (Р), Клифф Кейс (Р), Фил Харт (Д), Майк Мэнсфилд (Д) және Джордж Эйкен (Р) есімдерін атады, себебі «олардың әрқайсысы мәселені өз жауапкершілігімен қарастыратын еді. Олар ел үшін дұрыс нәрсе осы екеніне келісер еді». Матиас президент Джон Кеннеди мен оның інісі сенатор Роберт Кеннедидің қазасынан қатты күйзелді. Ол АҚШ Сенатының, Ақпараттық қызметке қатысты үкіметтік операцияларды зерттеу жөніндегі арнайы комитетінің (Черч комитетінің) мүшесі болды. Ол «Президент Джон Ф. Кеннединің қазасын тергеу: барлау органдарының жұмысы» атты соңғы есептің бесінші кітабын дайындауда маңызды рөл атқарды. Экологиялық мәселелер бойынша Матиас Чесапик шығанағының жақтаушысы ретінде танылды. 1973 жылы шығанақтың жағалауын аралап көргеннен кейін, ол екі жылдан соң АҚШ Қоршаған ортаны қорғау агенттігінің (EPA) зерттеуіне жол ашқан заң жобасын ұсынды, бұл судағы қоректік заттар мен уытты заттардың зиянды деңгейін жұртшылыққа жеткізген алғашқы есептердің бірі болды. Нәтижесінде, бұл есеп тазалау жұмыстарын жеделдетті және Чесапик шығанағы бағдарламасына айналды. Смитсондар институтының бөлігі болып табылатын Чарльз Матиас зертханасы 1988 жылы шығанаққа адамның тигізетін әсерін зерттеу үшін құрылды. 2003 жылы, Чесапик шығанағын зерттеуді бастағаннан кейін 30 жыл өткен соң, Матиас армия инженерлері корпусы тарапынан қалпына келтіру жұмыстарын бастаудағы ықпалды рөлі үшін марапатталды. 1987 жылдан 1993 жылға дейін Матиас Jones, Day, Reavis and Pogue заң фирмасында серіктес болды. 1991 жылы Матиас АҚШ Федералды резервтік кеңесі тарапынан First American Bankshares, Inc. операцияларын қадағалау үшін комитет басқаруға тағайындалды. Оның келуінен бұрын First American компаниясы Bank of Credit and Commerce International тарапынан құпия түрде сатып алынған, бұл үлкен банктік дағдарысқа әкелді. 1992 жылдың қараша айында Матиас First American басқарма төрағасы болып тағайындалды, ол бұрынғы АҚШ Бас прокуроры Николас Каценбахтың орнын басты. Ол 1999 жылға дейін First American компаниясының төрағасы болып қызмет етті. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін Матиас көптеген кеңестер мен комитеттерде жұмыс істеді. Ол Мемлекеттік салықтар және салық жүйесі жөніндегі губернатор комиссиясының (1989–1990) мүшесі, Мэриленд Азамат соғысы мұрасы комиссиясының (1992–1995) мүшесі, Медикейд және сақтандырылмағандар жөніндегі Кайзер комиссиясының мүшесі, Президенттік тағайындау және Сенаттың растау процесі жөніндегі жұмыс тобының тең төрағасы (1996), Джордж К. Маршалл халықаралық орталығы кеңесінің мүшесі, OpenSecrets кеңесінің мүшесі, WorldSpace спутниктік радиосы кеңесінің мүшесі және Браун университетінің Уотсон халықаралық зерттеулер институтының құрметті кеңесінің мүшесі болды. Матиас 2010 жылдың 25 қаңтарында 87 жасында Паркинсон ауруының асқынуынан көз жұмды.