Кіріспе

Колумбиялық жазушы, ақын және журналист

Гонсало Аранго Ариас (Анди, Антиокия, 1931 – Гачанчипа, Кундинамарка, 1976) – колумбиялық жазушы, ақын және журналист. 1958 жылы ол сюрреализм, француз экзистенциализмі, битниктер буыны, дадаизм және колумбиялық жазушы және философ Фернандо Гонсалес Очоаның ықпалымен туған «Жоқшылдық» (Nadaism) деп аталатын жаңа әдеби және мәдени қозғалыстың жетекшісі болды. Арангоның өмірі зор қайшылықтармен және парадокстармен сипатталды, ашық атеизмнен терең руханиятқа дейін. Осы қайшылықтарды оның «Primer manifiesto nadaísta» (1958) немесе «Prosas para leer en la silla eléctrica» (1965) және соңғы жазбаларында көруге болады. Ол өз заманының қоғамын қатаң сынға алды және өзінің шығармаларында маңызды идеялар мен ұсыныстарды қалдырды. Ол британдық Анжела Мэри Хикимен бірге Лондонға көшуді жоспарлап отырған, бірақ 1976 жылы автокөлік апатында қаза тапты.

Өмір

Гонсало Аранго 1931 жылы Колумбияның Антиокия аймағының оңтүстік-шығысындағы Андес қаласында дүниеге келді. Бұл Колумбияда Ұлы депрессиямен күрескен либералдық үкіметтің кезеңі ретінде белгілі болды. Сонымен қатар, бұл президент Альфонсо Лопес Пумарехоның бастамасымен жүзеге асырылған конституциялық және әлеуметтік реформалардың уақыты еді. Ол өспірім шағында 1948 жылдың 9 сәуіріндегі "Эль-Богатасо" оқиғасынан кейін екі дәстүрлі саяси партия арасындағы қанды қақтығыстың басталуын көрді. Бұл президенттікке үміткер Хорхе Элиэсер Гайтанның қазасынан туған, қатал азамат соғысының кезеңі болды. 1886 жылғы Колумбия Конституциясы негізінде, Колумбиядағы католик шіркеуі білім беруді бақылап, саяси, мәдени және әлеуметтік мәселелерде зор ықпалға ие болды, мысалы, елде жарық көрген барлық интеллектуалдық материалдарды цензуралады. Философ Фернандо Гонсалес Очоаның "Пайяға саяхат" атты туындысы 1929 жылы Медельин архиепискобының бұйрығымен өлім жазасымен қоршалып, тыйым салынды. Осы әлеуметтік және саяси жағдай Гонсалоның ойшыл және жазушы ретінде қалыптасуына септігін тигізіп, Арангоның туындыларына әсер етті. Аранго Франсиско Арангоның (Дон Пако деп танылатын) және Магдалена Ариастың 13 баласының ең кішісі болды. Дон Пако қалада телеграфшы болып жұмыс істесе, анасы үй шаруасымен айналысты.

Жазушылық бастамасы

1947 жылы Антиокия университетінде құқық білімін оқыды, бірақ үш жылдан кейін оқуын тастап, жазуға бел шешіп, алғашқы "Después del hombre" ("Адамнан кейін") туындысын жаза бастады. Осы шамада ақын Эдуардо Эскобар былай деп жазды: ( ) оның әкесі дон Пако Аранго оны көріп қайтты, алаңдап. Ол көргенге қатты наразы болды: жас ақын арықтап, сарғайған, ащы сүйектері қаңқадай, шашы түскен, өзін роман жазуға берген. Атауының өзі бәрін айтып тұрды. Оның аты – "Адамнан кейін".

Шығарма жанрлардың әртүрлілігімен

Гонсало Аранго әр түрлі жанрларды меңгереді: автобиография, идеялар прозасы, әдеби сын, пікірлер, эсселер, прологтар, хаттар, журналистика, поэзия, сан алуан көркем проза, театр, хроникалар, портреттер, естеліктер, жазбалар және баяндамалар. Фелипе Рестрепо Дэвидтің, оның туындыларын зерттеген ғалымның айтуынша, Аранго идеялар әдебиетімен және ойлы повесть өнерімен ерекшеленеді. Оның мұрасы – "метафоралар мен ойларға" толы, сондай-ақ "рефлексия күші мен поэзияға" негіделген құнды туынды.

Густаво Рохас Пинилья

1953 жылғы 13 маусымда генерал Густаво Рохас Пинилья либералдар мен консерваторлар арасындағы көп жылдық азамат соғысынан кейін елге бейбітшілік әкелу ниетімен авторитарлық консервативті президент Лауреано Гомеске қарсы қан төгілмейтін төңкеріс жасады. Конгресті алмастырған, көбінесе консерваторлардан құралған Ассамблея оны 1958 жылға дейін келесі президенттік мерзімге қайта сайлады. Рохастың төңкерісі көптеген адамдарға саяси дағдарысқа, елдегі зорлық-зомбылыққа ықтимал шешім және екі дәстүрлі ұлттық партияның кең монополиясына балама ретінде көрінді. Жас Аранго сол кезде Рохастың қолдаушысы болды, ол суретшілер, жазушылар және жас зиялылардан тұратын Movimiento Amplio Nacional (Ұлттық кең қозғалыс) MAN қозғалысына қосылды. Жаңа қозғалысқа алғаш қосылған жазушылар Альберто Эскобар, Гильермо Трухильо және Амилкар Осорио болды. 1958 жылы олар Медельин қаласындағы Сан Игнасио алаңында ресми Колумбия әдебиетінің кейбір туындыларын өртеді, бұл олардың кедей және ресми Колумбия әдебиетінің дәстүрлі шедеврлері деп санайтын нәрсеге қарсы символдық әрекет болды. Өртеген кітаптардың арасында Арангоның "Адамнан кейін" атты тұңғыш туындысы да болды. Келесі жылы Надаистер Медельиндегі Католик зиялыларының бірінші съезін саботаж жасап бұзды, ал Аранго сол қалада тұтқындалды. Онда ол Альберто Агирренің адвокаттық және достық көмегін алды, сондай-ақ Отрапарте философы Фернандо Гонсалес Очоа, оның алғашқы жанкүйерлерінің бірі де оны зиярат етті. 1963 жылы ол он үш надаистің поэзия антологиясын жариялады және La Nueva Prensa және басқа да журналдарға түрлі мақалалар жазды.

Надаизм (Ешнәрсе-ізм)

Надаизм қозғалысы зерттеу және үлкен қызығушылық тудырады, себебі ол Колумбияда нағыз әдеби және мәдени революция болды. Бұл богемалық, интеллектуалдық және көркемдік қозғалыс маңызды ұсыныстармен келді. Надаизм Гонсало Арангоның туындысы және шабыты болды, ал оның мақсаты Primer Manifiesto nadaísta-да көрсетілгендей, "ешқандай сенімді немесе құдайды өзгеріссіз қалдырмау" еді. Қозғалыс 1960-шы жылдардағы Колумбиядағы жас, дарынды жазушылар, суретшілер мен өнер шеберлерін қамтып, поэзия, роман, әңгіме, театр, кескіндеме, сурет салу, жарнама және журналистика салаларында күшті әсер етті. Надаистер сол кездегі әлеуметтік тәртіпке, Колумбияның либералдық және консервативтік екі дәстүрлі саяси партиясының үстемдігіне, өте қатаң және консервативтік әлеуметтік құрылымға, буржуазиялық ойлау мен өмір салтына, сондай-ақ тоталитарлық мақсаттармен жүзеге асырылған революцияларға наразылық білдірді. Оның өзі 1970-шы жылдардың басында қозғалысты аяқтаған деп есептесе де, Эдуардо Эскобар сияқты басқа надаист жазушылар оны қазіргі уақытқа дейін белсенді түрде жалғастырды. Дегенмен, қозғалыс бүгінде көптеген жастардың қызығушылығында, оқуларында және жазуларында, сондай-ақ Corporación Otraparte және Eafit университетінің туындыларын басып шығаруы мен насихаттауы арқылы тірілігін сақтап келеді. Гонсало Аранго журналист ретінде де жұмыс істеді және El Tiempo, El Espectador, El Siglo, Nueva Prensa, Cromos Magazine, Corno Emplumado (Мексика) және Zona Franca (Венесуэла) сияқты елдің әртүрлі газеттері мен журналдарында қатысты. Ол сонымен қатар "Надаизм" журналын және 13 надаист ақынының антологиясын жариялады.