Кіріспе
Жапон ақыны және суретшісі Йоса Бусон немесе Йоса но Бусон (与謝 蕪村) – Эдо дәуірінің жапон ақыны және суретшісі. Ол 1716 жылдан 17 қаңтар 1784 жылға дейін өмір сүрген. Мацуо Башо мен Кобаяши Иссамен бірге Бусон Эдо дәуірінің ең ұлы ақындарының бірі саналады. Ол хайганы өнер түрі ретінде дамытқанымен, хайбун прозасымен жұмыс істегенімен және қытай-жапон поэзиясының аралас стилімен тәжірибе жасағанымен де белгілі.
Yosa Buson or Yosa no Buson (与謝 蕪村) was a Japanese poet and painter of the Edo period. He lived from 1716 – January 17, 1784. Along with Matsuo Bashō and Kobayashi Issa, Buson is considered among the greatest poets of the Edo Period. He is also known for completing haiga as a style of art, working with haibun prose, and experimenting with a mixed Chinese Japanese style of poetry.
Балалық шағы, тәрбие және саяхат
Бусон Сетцу провинциясының Кема ауылында (қазіргі Кема, Миякодзима ауданы, Осака) дүниеге келген. Оның туған тегі Танигучи еді. Бусон балалық шағы туралы көбінесе айтқан жоқ, бірақ ол ауыл басшысы мен Йозадан келген жұмысшының заңды емес ұлы деп есептеледі. Киотодағы Йосанодағы Танигучи әулетінің айтуынша, Бусон Осакаға жұмыс істеуге келген Ген есімді қызметші әйелдің ұлы болған, ол өз қожайынынан бала тапқан. Йосанода Геннің қабірі сақталған. Әңгіме бойынша, жас Бусон Йосанодағы Сеяку джи храмында тәрбиеленген, ал кейіннен Бусон Танго провинциясына оралғанда, храмға бүгілетін суретті сыйлаған. Шамамен 20 жасында Бусон Эдоға (қазіргі Токио) көшіп келді. Ол хайкай шебері Хаяно Хаджиннің басшылығымен поэзияны оқыды, ол өнер шеберханасына Яхантей (Түн ортасы павильоны) деп ат қойды. Хаджин қайтыс болғаннан кейін Бусон Шимоса провинциясына (қазіргі Ибараки префектурасы) көшті. Өзінің кумирі Мацуо Башоның ізімен, Бусон солтүстік Хонсюдың жабайы аймақтарын аралап, Башоның танымал саяхат күнделігі «Оку но Хосомичи» (Ішкі жолға тар жол) үшін шабыттанды. Ол 1744 жылы саяхаттан алған жазбаларын жариялады, бұл Бусон есімімен алғаш рет жарияланған еңбегі болды. Жапонияның Танго (қазіргі Киото префектурасының солтүстік бөлігі) және Сануки провинциясы (қазіргі Кагава префектурасы) сияқты әртүрлі аймандарын аралағаннан кейін, Бусон 42 жасында Киото қаласында қоныстанды. Осы шарада ол анасының туған жерінен (Танго провинциясының Йоса) алған Йоса есімімен жазуға кірісті. 1754 және 1757 жылдар аралығында Бусон «Бусон йокай эмаки» деп аталатын хайга стиліндегі суреттер жинағын жасаумен айналысты. 45 жасында Бусон үйленді және Куно есімді қызы дүниеге келді. 51 жасында ол әйелі мен балаларын Киотода қалдырып, Сануки провинциясына көптеген жұмыстармен айналысу үшін кетті.
Кейінгі еңбектері мен өлімі
Киотоға қайта оралғаннан кейін Сумияда өлең жазып, оқытты. Оның шәкірттеріне үлгі ретінде Басёның төрт шәкірті – Кикаку, Кёрай, Рансецу және Содоны ерекше атап көрсетті. 1770 жылы ол ұстазы Хажиннің ғаламдық есімі болған Яхантей II (夜半亭二世, "Түн ортасы шеберханасы") ғаламдық есімін қабылдады. Бусон 68 жасында қайтыс болды және Киотодағы Конпуку-дзи храмында жерленді. Бұрынғы диагноз бойынша өлімнің себебі ауыр диарея болған, бірақ соңғы зерттеулер миокард инфаркті екенін көрсетті. Оның туындылары Сиэтл өнер мұражайы, Метрополитен өнер мұражайы, Мичиган университетінің өнер мұражайы, Гарвард өнер мұражайлары, Вустер өнер мұражайы, Кимбелл өнер мұражайы және Британ мұражайы сияқты әлемнің көптеген мұражайларында сақтаулы.
Қабылдау
Бусон өлеңдердің қатаң ережелер мен нұсқауларсыз, табиғи болуы керек деп сенді. Яхантейдегі тәлім-тәрбиесі шебердің туындыларын қайталаудың орнына, жеке стильге баса назар аударатын, көңіл көтеріңкі көзқарасын қалыптастырды. Бусонның поэзиядағы замандас ағымдарына қызығушылық танытпауы салдарынан, кейбір адамдар оның туындыларын көне деп санады. Ал Бусонның суреттері өз кезінде кеңінен қабылданып, танымал болды. Сурет салу оның негізгі кірісінің көзі болғандықтан, ол оған поэзияға қарағандай еркін жандаса алмады.