Әлеуметтік капитализм және жұмысшылар әл-ауқаты

Кіріспе

Капитализмнің түрі

Әлеуметтік капитализм – әлеуметтік қамсыздандыру саясатын және/немесе өз қызметкерлеріне әлеуметтік қызметтер ұсынатын кәсіпорындардың тәжірибесін қамтитын капитализм. Бұл екінші мағынадағы әлеуметтік капитализм немесе индустриалдық патернализм, білікті жұмыс күшін пайдаланатын салаларға негізделген және 20 ғасырдың ортасында ең жоғары деңгейге жеткен. Бүгінде әлеуметтік капитализм көбінесе Орталық және Солтүстік Еуропадағы капитализм үлгілерімен байланысты, мысалы, скандинавиялық модель және әлеуметтік нарықтық экономика (Рейн капитализмі және әлеуметтік капитализм деп те аталады). Кейбір жағдайларда әлеуметтік капитализм аралас экономика шеңберінде кездеседі, бірақ әлеуметтік мемлекеттер аралас экономикаға тән саясаттарға – мемлекеттік араласу және кең ауқымды реттеуге – тәуелсіз болуы мүмкін және болады.

Тіл

"Әлеуметтік капитализм" немесе "әлеуметтік корпоратизм" – басқа жағдайларда "кәсіпорындық әкелік", "кәсіпорындық ауыл", "компаниялық қала", "өкілдік жоспарлау", "кәсіпорындық жақсарту" немесе "компаниялық кәсіби одақ" деп сипатталатын құбылысқа қатысты бейтарап тіл.

Тарих

XIX ғасырда кейбір компаниялар, көбінесе өндірушілер, өз қызметкерлеріне жаңа артықшылықтар ұсына бастады. Бұл XIX ғасырдың басында Ұлыбританияда басталып, Франция мен Германия сияқты Еуропаның басқа елдерінде де орын алды. Бұл компаниялар спорт командаларын қолдады, әлеуметтік клубтар құрып, жұмысшылар үшін білім беру және мәдени шаралар ұйымдастырды. Кейбіреулері тұрғын үймен де қамтамасыз етті. АҚШ-тағы әл-ауқатты корпоративтік жүйе 1880-1900 жылдар аралығындағы қарқынды өнеркәсіптік даму кезінде қалыптасты, ол еңбек даулары мен ереуілдерге толы, соның ішінде зорлық-зомбылыққа ұласқандары да болды.

Кооперативтер мен үлгілі ауылдар

Роберт Оуэн жасаған Шотландиядағы Нью-Ланарк диірмендерінде жұмысшыларға қайырымдылықпен көмек көрсетуге жасалған алғашқы әрекеттердің бірі болды. Халықтың жалпы жағдайы өте қанағаттанғысыз еді. Көптеген жұмысшылар ұрлық пен маскүнемдікке, сондай-ақ басқа да жаман әдеттерге берілген. Ауылдың беделді тұрғындары ұзақ сағаттар бойы жұмыс істеуден және диірмендердегі ауыр еңбектен бас тартты. Көптеген жұмыс берушілер «жүк жүйесін» қолданды, онда жұмысшыларға жалақысының бір бөлігі немесе толығымен төңкерлермен төленді. Бұл төңкерлер диірмен иесінің «жүк дүкенінен» тыс жерде ешқандай құнға ие болмады. Иелері арзан тауарлармен қамтамасыз етіп, оларды жоғары бағамен сататын. «Жүк туралы заңдар» сериясы (1831–1887) ақырында бұл зұлымдықты тоқтатты, қызметкерлерге жалпы ақшамен төлемеуді қылмыс деп жариялады. Оуэн дүкен ашты, онда адамдар сапалы тауарларды көтерме бағадан сәл ғана қымбатқа сатып ала алатын, ал алкоголь сатуын қатаң бақылауға алды. Ол сапалы тауарларды сатты және тауарларды көптеп сатып алудан үнемделген ақшаны жұмысшыларға берді. Бұл принциптер бүгінге дейін жұмыс істеп келе жатқан Ұлыбританиядағы кооперативтік дүкендердің негізі болды. Оуэннің жоспарлары айтарлықтай шығындарға байланысты болды, бұл оның серіктестеріне ұнамады. Өзінің іс-қимылдарына қойылған шектеулерден шаршаған Оуэн оларды 1813 жылы сатып алды. Жаңа Ланарк көп ұзамай бүкіл Еуропа бойынша атақты болды, көптеген жетекші патшалар, мемлекет қайраткерлері және реформаторлар диірмендерді аралады. Олар таза, денсаулыққа пайдалы өндірістік ортаны, қанағаттанған, белсенді жұмыс күшін және табысты, тиімді бизнес-жобаны бірге таң қалдырды. Оуэннің философиясы сол кездегі ойлауға қайшы болды, бірақ ол өндірістік кәсіпорынның пайда табу үшін өз жұмысшыларына жаман қарауының қажеті жоқ екенін көрсетті. Оуэн келушілерге ауылдың тамаша тұрғын үйлерін және ыңғайлылықтарын, сондай-ақ диірмендердің пайдалылығын көрсететін есептерді көрсетті. Оуэн мен француз социалисі Анри де Сен-Симон утопиялық социалистік қозғалыстың негізін қалады; олар өндірістік еңбек қатынастарының кемшіліктерін шағын кооперативтік қауымдастықтар құру арқылы жоюға болады деп сенді. Жұмысшылардың баспанасы үшін зауыттардың жанында пансионаттар салынды. Бұл «үлгілі ауылдар» фабрика жұмысшылары үшін өзін-өзі қамтамасыз ететін қауымдастық ретінде көрінеді. Ауылдар өнеркәсіптік орындарға жақын орналасқанмен, олар әдетте физикалық жағынан олардан бөлек болды және салыстырмалы түрде жоғары сапалы тұрғын үйлерден, интеграцияланған қоғамдық ыңғайлылықтардан және тартымды физикалық ортадан тұрды. Мұндай алғашқы ауылдар 18 ғасырдың соңында салынды және 19 ғасырдың басында Англияда 1805 жылы Норфолк графтығындағы Троуз және 1811 жылы Бристольдегі Блейз Хамлет қалаларының құрылуымен көбейді. Америкада 1820 жылдары Массачусетс штатының Лоуэлл қаласында тоқыма жұмысшылары үшін пансионаттар салынды. Бұл ұсыныстардың артында тұрған себеп – жұмыс берушілердің жұмысшыларды олар үшін жақсы деп санаған нәрсемен қамтамасыз етуі болды. Алайда бұл бағдарламалар сол кездегі өнеркәсіптік жұмысшыларды мазалаған ұзақ жұмыс уақыты, қауіпсіз емес жағдайлар және жұмысқа орналасудың тұрақсыздығы сияқты мәселелерді шешпеді. Шындығында, компаниялық қалаларда (компаниялар дүкендер мен тұрғын үйлерді басқаратын жұмыс берушілер құрған қауымдастықтар) тұрғын үйлерді қамтамасыз еткен жұмыс берушілер көбінесе өздерінің тұрғын үйлері мен коммерциялық мүмкіндіктеріне иелік етуіне наразы болған жұмысшылардың наразылығына тап болды. Белгілі бір мысал – 1894 жылы қаланы жойған ереуілдің ошағы болған Иллинойс штатының Пуллман қаласы. Осы жылдары жұмыс берушілер мен жұмысшылар арасындағы даулар көбінесе зорлық-зомбылыққа ұласып, үкіметтің араласуына әкелді.

One of the first attempts at offering philanthropic welfare to workers was made at the New Lanark mills in Scotland by the social reformer Robert Owen. He became manager and part owner of the mills in 1810, and encouraged by his success in the management of cotton mills in Manchester (see also Quarry Bank Mill), he hoped to conduct New Lanark on higher principles and focus less on commercial profit. The general condition of the people was very unsatisfactory. Many of the workers were steeped in theft and drunkenness, and other vices were common; education and sanitation were neglected and most families lived in one room. The respectable country people refused to submit to the long hours and demoralising drudgery of the mills. Many employers also operated the truck system, whereby payment to the workers was made in part or totally by tokens. These tokens had no value outside the mill owner's "truck shop". The owners were able to supply shoddy goods to the truck shop and charge top prices. A series of "Truck Acts" (1831–1887) eventually stopped this abuse, by making it an offence not to pay employees in common currency. Owen opened a store where the people could buy goods of sound quality at little more than wholesale cost, and he placed the sale of alcohol under strict supervision. He sold quality goods and passed on the savings from the bulk purchase of goods to the workers. These principles became the basis for the cooperative stores in Britain that continue to operate today. Owen's schemes involved considerable expense, which displeased his partners. Tired of the restrictions on his actions, Owen bought them out in 1813. New Lanark soon became celebrated throughout Europe, with many leading royals, statesmen and reformers visiting the mills. They were astonished to find a clean, healthy industrial environment with a content, vibrant workforce and a prosperous, viable business venture all rolled into one. Owen's philosophy was contrary to contemporary thinking, but he was able to demonstrate that it was not necessary for an industrial enterprise to treat its workers badly to be profitable. Owen was able to show visitors the village's excellent housing and amenities, and the accounts showing the profitability of the mills. Owen and the French socialist Henri de Saint Simon were the fathers of the utopian socialist movement; they believed that the ills of industrial work relations could be removed by the establishment of small cooperative communities. Boarding houses were built near the factories for the workers' accommodation. These so called model villages were envisioned as a self contained community for the factory workers. Although the villages were located close to industrial sites, they were generally physically separated from them and generally consisted of relatively high quality housing, with integrated community amenities and attractive physical environments. The first such villages were built in the late 18th century, and they proliferated in England in the early 19th century with the establishment of Trowse, Norfolk in 1805 and Blaise Hamlet, Bristol in 1811. In America, boarding houses were built for textile workers in Lowell, Massachusetts in the 1820s. The motive behind these offerings was paternalistic—owners were providing for workers in ways they felt was good for them. These programs did not address the problems of long work hours, unsafe conditions, and employment insecurity that plagued industrial workers during that period, however. Indeed, employers who provided housing in company towns (communities established by employers where stores and housing were run by companies) often faced resentment from workers who chafed at the control owners had over their housing and commercial opportunities. A noted example was Pullman, Illinois—a site of a strike that destroyed the town in 1894. During these years, disputes between employers and workers often turned violent and led to government intervention.

Бизнес-модель ретінде әлеуметтік қамсыздандыру

ХХ ғасырдың басында бизнес лидерлері жаңа тәсіл қабылдай бастады. 1920 жылдардың басында кеңейтілген футбол және хоккей алаңдары, сондай-ақ шөппен жабылған жүгіру жолы ашылды. Роухит павильоны спорт алаңдарының, бірнеше боулинг алаңдарының, балық аулау көлінің және ашық ауадағы жүзу бассейнінің, лидоның пайдалы суын қамтамасыз ететін табиғи минералды бұлақтың клуб үйі және киім ауыстыру бөлмесі ретінде қызмет етті. Бұл аумақ Cadbury қызметкерлері мен олардың отбасыларына арналған, ал Cadbury қызметкерлері мен олардың отбасылары спорттық жабдықтарды пайдаланғаны үшін ешқандай төлем алынбады. 1888 жылы Англияның Вирал қаласындағы сабын зауытының жұмысшыларын орналастыру үшін Lever Brothers компаниясы Порт-Санлайтты (англ. Port Sunlight) салған. 1914 жылға қарай, үлгілі ауыл 3500 адамға арналған тұрғын үйлерді қамтамасыз етті. Бақша ауылында жеке баушалар мен қоғамдық ғимараттар болды, оның ішінде Леди Ливердің өнер галереясы, шағын аурухана, мектептер, концерт залы, ашық ауадағы жүзу бассейні, шіркеу және ұстамдылық қонақ үйі. Lever әлеуметтік жақсарту бағдарламаларын енгізіп, жұмыс күшін білім беру және ойын-сауықпен қамтамасыз етті, демалыс пен өнерді, әдебиетті, ғылымды немесе музыканы қолдайтын ұйымдарды ынталандырды. Lever-дің мақсаты «бизнес қарым-қатынастарын әлеуметтендіріп, христиандыққа жақындастыру және қол еңбегінің алтын дәуірінде болған жақын отбасылық бірлікке оралу» болды. Ол Port Sunlight пайданы бөлісуге бағытталған жоба екенін айтты, бірақ ол пайданы тікелей бөлісудің орнына ауылға инвестициялады. Ол: «Егер сіздер оны вискинің бөтелкелеріне, тәттілерге немесе Рождестводағы семіз қаздарға жұмсасаңдар, онда сіздерге көп пайдасы болмайды. Бірақ егер сіздер маған ақшаны қалдырсаңдар, мен оны сіздердің өміріңізді жақсартатын барлық нәрсемен қамтамасыз етуге жұмсаймын: жақсы үйлер, ыңғайлы шаңырақтар және пайдалы демалыс». Америкада 20 ғасырдың басында Джордж Ф. Джонсон және Генри Б. Эндикотт сияқты бизнесмендер жұмысшыларға жалақыны ынталандыру және басқа да жеңілдіктер ұсыну арқылы олармен жаңа қарым-қатынас орнатуға тырысты. Мақсат – қызметкерлердің жақсы ниетін тудыру арқылы өнімділікті арттыру. Генри Форд 1914 жылы күніне 5 доллар жалақы белгілеген кезде (көптеген жұмысшылар аптасына 11 доллар табатын), оның мақсаты жұмыстан кетуді азайту және өнімділігі жоғары, ұзақ мерзімді адал жұмыс күшін құру болды. АҚШ-тағы өндіріс орындарындағы 1910-1919 жылдар аралығындағы жұмыстан кету көрсеткіші орташа есеппен 100% құрады. Жасылқыны көтермелеу және ішкі ілгерілеу мүмкіндіктері жақсы қатысу мен адалдықты ынталандыруға бағытталған. Бұл жұмыстан кетуді азайтып, өнімділікті арттырады. Жоғары жалақы, жоғары тиімділік және арзан тұтыну тауарларының үйлесімі Фордизм деп аталды және бүкіл әлемде кеңінен талқыланды. Темір жолдар мен Pullman Car Company, Standard Oil, International Harvester, Ford Motor Company және United States Steel сияқты ірі өнеркәсіптік корпорациялар бастама көтеріп, өз қызметкерлеріне ақылы демалыс, медициналық көмек, зейнетақы, демалыс орындары, жыныстық тәрбие және т.б. сияқты көптеген қызметтерді ұсынды. Темір жолдар, саяхатшы пойыз машиналарын экипажының демалуы үшін YMCA қонақ үйлерін белсенді түрде қолдады және темір жол YMCA-ларын салған. Pullman Car Company компаниясы Пуллман, Иллинойс штатында толыққанды үлгілі қалашық салды. Seaside институты әйел жұмысшыларының игілігі үшін салынған әлеуметтік клубтың мысалы. Бұл бағдарламалардың көпшілігі Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін, 1920 жылдары кеңінен тарады. 1930 жылдардағы Ұлы депрессияның экономикалық құлдырауы осы бағдарламалардың көпшілігін тоқтатты. Жұмыс берушілер төлемді қамтамасыз ету үшін мәдени шараларды қысқартып, демалыс орындарын салуды тоқтатты. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ғана осы бағдарламалардың көпшілігі қайта жанданды және көк жағалы жұмысшыларды қамтуға кеңейді. Осы уақыттан бері балаларға күтім жасау және есірткіге қарсы емдеу сияқты бағдарламалар қолданыстағысы мен танымалдылығында өзгере түсті, бірақ басқа да әл-ауқат капитализмінің элементтері сақталды. Шын мәнінде, АҚШ-та денсаулық сақтау жүйесі көбінесе жұмыс берушілер ұйымдастырған жоспарларға негізделген. XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында Германия мен Ұлыбритания өз азаматтары үшін "қауіпсіздік желілерін" құрды, оның ішінде қоғамдық әлеуметтік көмек және жұмыссыздыққа байланысты сақтандыру. Осы мемлекеттік әлеуметтік көмек жүйелері – қазіргі кезде "әл-ауқат капитализмі" терминінің жалпы түсінігі.

In the early years of the 20th century, business leaders began embracing a different approach. In the early 1920s, extensive football and hockey pitches were opened together with a grassed running track. Rowheath Pavilion served as the clubhouse and changing rooms for the acres of sports playing fields, several bowling greens, a fishing lake and an outdoor swimming lido, a natural mineral spring forming the source for the lido's healthy waters. The whole area was specifically for the benefit of the Cadbury workers and their families with no charges for the use of any of the sporting facilities by Cadbury employees or their families. Port Sunlight in Wirral, England was built by the Lever Brothers to accommodate workers in its soap factory in 1888. By 1914, the model village could house a population of 3,500. The garden village had allotments and public buildings including the Lady Lever Art Gallery, a cottage hospital, schools, a concert hall, open air swimming pool, church, and a temperance hotel. Lever introduced welfare schemes, and provided for the education and entertainment of his workforce, encouraging recreation and organisations which promoted art, literature, science or music. Lever's aims were "to socialise and Christianise business relations and get back to that close family brotherhood that existed in the good old days of hand labour." He claimed that Port Sunlight was an exercise in profit sharing, but rather than share profits directly, he invested them in the village. He said, "It would not do you much good if you send it down your throats in the form of bottles of whisky, bags of sweets, or fat geese at Christmas. On the other hand, if you leave the money with me, I shall use it to provide for you everything that makes life pleasant—nice houses, comfortable homes, and healthy recreation." In America in the early 20th century, businessmen like George F. Johnson and Henry B. Endicott began to seek new relations with their labor by offering the workers wage incentives and other benefits. The point was to increase productivity by creating good will with employees. When Henry Ford introduced his $5 a day pay rate in 1914 (when most workers made $11 a week), his goal was to reduce turnover and build a long term loyal labor force that would have higher productivity. Turnover in manufacturing plants in the U. S. from 1910 to 1919 averaged 100%. Wage incentives and internal promotion opportunities were intended to encourage good attendance and loyalty. This would reduce turnover and improve productivity. The combination of high pay, high efficiency and cheap consumer goods was known as Fordism, and was widely discussed throughout the world. Led by the railroads and the largest industrial corporations such as the Pullman Car Company, Standard Oil, International Harvester, Ford Motor Company and United States Steel, businesses provided numerous services to its employees, including paid vacations, medical benefits, pensions, recreational facilities, sex education and the like. The railroads, in order to provide places for itinerant trainmen to rest, strongly supported YMCA hotels, and built railroad YMCAs. The Pullman Car Company built an entire model town, Pullman, Illinois. The Seaside Institute is an example of a social club built for the particular benefit of women workers. Most of these programs proliferated after World War I—in the 1920s. The economic upheaval of the Great Depression in the 1930s brought many of these programs to a halt. Employers cut cultural activities and stopped building recreational facilities as they struggled to stay solvent. It wasn't until after World War II that many of these programs reappeared—and expanded to include more blue collar workers. Since this time, programs like on site child care and substance abuse treatment have waxed and waned in use/popularity, but other welfare capitalism components remain. Indeed, in the U. S., the health care system is largely built around employer sponsored plans. In the late 19th and early 20th centuries, Germany and Britain created "safety nets" for their citizens, including public welfare and unemployment insurance. These government operated welfare systems is the sense in which the term 'welfare capitalism' is generally understood today.

Қазіргі заманғы әл-ауқат капитализмі

19 ғасырдағы неміс экономисі Густав фон Шмоллер әл-ауқат капитализмін әлеуметтік заңнама арқылы жұмысшылар мен халықтың әл-ауқатын қамтамасыз ету үшін мемлекет тарапынан жасалатын қамқорлық деп анықтады. Батыс Еуропа, Австралия және Жаңа Зеландия әл-ауқат мемлекетінің ережелерімен ерекшеленетін аймақтар болып табылады, бірақ басқа елдер де жалпыға қолжетімді денсаулық сақтау және әл-ауқат мемлекетінің басқа да элементтерін мемлекеттік қаржыландыру арқылы ұсынады. Эспинг Андерсен 1990 жылы жарық көрген «Әл-ауқат капитализмінің үш әлемі» атты кітабында әлеуметтік қамсыздандырудың үш түрлі дәстүрін жіктеді: әлеуметтік демократия, христиан демократиясы (консерватизм) және либерализм. Бұл жіктелімдер жиі сынға ұшыраса да, қазіргі заманғы әл-ауқат мемлекеттерінің түрлерін ажыратуда ең көп қолданылатын құрал болып табылады және мұндай талдау үшін сенімді бастамалық нүкте ұсынады.

Еуропадағы

Еуропалық әл-ауқат капитализмін әдетте христиан демократтары мен социал-демократтар қолдайды. Басқа дамыған елдерде (әсіресе капитализмнің англосаксондық моделіне ие елдерде) кездесетін әлеуметтік қамсыздандыру шараларына қарағанда, еуропалық әл-ауқат мемлекеттері барлық азаматтарға арналған, жалпыға бірдей қызметтер ұсынады (әлеуметтік-демократиялық әл-ауқат мемлекеті), бұл тек қана кедейлердің қажеттіліктерін қанағаттандыратын минималистік модельден өзгеше. Солтүстік Еуропа елдерінде әл-ауқат капитализмі көбінесе әлеуметтік корпоратизммен және еңбек және бизнес арасындағы күш теңгерімін сақтауға бағытталған ұлттық деңгейдегі ұжымдық келіссөздермен үйлеседі. Бұл жүйенің ең айқын мысалы – Нордикалық модель, ол шектеулі реттеумен еркін және ашық нарықтарды, өнеркәсіпте жеке меншіктің жоғары деңгейде шоғырлануын және барлық азаматтар үшін салыққа тартылатын, жалпыға бірдей әлеуметтік жәрдемақыларды қамтиды. Континентальдық Еуропа елдерінде әлеуметтік нарықтық экономика немесе неміс моделі деп аталатын әл-ауқаттың басқа бір моделі бар, онда макроэкономикаға мемлекеттік араласудың үлкен рөлі бар, бірақ Солтүстік елдеріне қарағанда әл-ауқат мемлекетінің көлемі шағын. Францияда әлеуметтік мемлекет басқарушылық аралас экономикамен қатар өмір сүреді.

АҚШ-та

АҚШ-тағы әл-ауқат капитализмі – ірі, көбінесе кәсіподақтары жоқ компаниялардың өндірістік қатынастар саясатын білдіреді, олар өз қызметкерлері үшін ішкі әл-ауқат жүйесін құрған. Әл-ауқат капитализмі алғаш рет 1880 жылдары АҚШ-та пайда болды және 1920 жылдары кеңінен танымал болды. Экономикалық жағдайының нашарлығы, әлеуметтік реформаларға ұмтылыс және еңбек дауларының күшеюімен сипатталатын кезеңде бизнес лидерлері тарапынан қолдау көрсетілген бұл идея, америкалықтардың қорғаныш үшін үкіметке немесе еңбек одақтарына емес, жеке сектордағы жұмыс берушілер ұсынатын жұмыс орындарындағы мүмкіндіктерге сүйенуі керек деген тұжырымға негізделген. Иелері үшін корпорация – ең жауапты әлеуметтік институт болды және олардың ойынша, қызметкерлердің әл-ауқатын жақсартуда үкіметтен гөрі тиімдірек болды. Әл-ауқат капитализмі – олардың кәсіподақтарды, коммунизмді және мемлекеттік реттеуді болдырмау жолы болды. Әл-ауқат капиталистік жұмыс берушілер ұсынған жеңілдіктер көбінесе тұрақсыз және компаниядан компанияға өте көп айырмашылықтарға ие болды. Оларға минималды жеңілдіктер, мысалы, асхана жоспарлары, компания демеушілігімен спорт командалары, өндіріс орындарындағы асханалар мен су диспенсерлері, компанияның жаңалықтары/журналдары, сондай-ақ зейнеткерлік төлемдері, денсаулық сақтау және қызметкерлердің пайдасын бөлісуді қамтитын кеңейтілген жоспарлар кірді. Әл-ауқат капитализмін жүзеге асырған компаниялардың мысалдары – Kodak, Sears, IBM және Facebook. Бұл компаниялардағы жұмыспен қамту жүйесінің негізгі элементтері – тұрақты жұмыс, ішкі еңбек нарығы, кең ауқымды қамтамасыз ету және қосымша жәрдемақылар, күрделі коммуникация және қызметкерлердің қатысуы болды. Сондай-ақ, жұмысшыларды компаниялардың табысымен (демек, басқарумен) байланыстыруға бағытталған қызметкерлердің акцияларын иелену бағдарламалары да бар болды. Осылайша жұмысшылар иелерімен және капиталистермен нақты серіктес болар еді. Иелері бұл бағдарламалардың мақсаты "большевизм" қатерінен сақтану және кәсіподақтардың тартымдылығын азайту екенін көздеді. Әл-ауқат капитализмі бағдарламаларының ең аз танымалдары – еңбек белсенділігін тоқтату үшін құрылған компаниялық кәсіподақтар болды. Компания саясаты мен тәжірибесіне қызметкерлердің қатысуын қамтамасыз ету және дауларды ішкі жолмен шешу мүмкіндігін ұсыну арқылы жұмыс берушілер кәсіподақтардың тартымдылығын азайтуға үміттенді. Олар бұл жұмысшылардың өкілдік ету жоспарын «кәсіптік демократия» деп атады.

Welfare capitalism in the United States refers to industrial relations policies of large, usually non unionised, companies that have developed internal welfare systems for their employees. Welfare capitalism first developed in the United States in the 1880s and gained prominence in the 1920s. Promoted by business leaders during a period marked by widespread economic insecurity, social reform activism, and labor unrest, it was based on the idea that Americans should look not to the government or to labor unions but to the workplace benefits provided by private sector employers for protection against the fluctuations of the market economy. For owners, the corporation was the most responsible social institution and it was better suited, in their minds, to promoting the welfare of employees than government. Welfare capitalism was their way of heading off unions, communism, and government regulation. The benefits offered by welfare capitalist employers were often inconsistent and varied widely from firm to firm. They included minimal benefits such as cafeteria plans, company sponsored sports teams, lunchrooms and water fountains in plants, and company newsletters/magazines—as well as more extensive plans providing retirement benefits, health care, and employee profit sharing. Examples of companies that have practiced welfare capitalism include Kodak, Sears, IBM and Facebook with the main elements of the employment system in these companies including permanent employment, internal labor markets, extensive security and fringe benefits, and sophisticated communications and employee involvement. Also, employee stock ownership programs meant to tie workers to the success of companies (and accordingly to management). Workers would then be actual partners with owners—and capitalists themselves. Owners intended these programs to ward off the threat of "Bolshevism" and undermine the appeal of unions. The least popular of the welfare capitalism programs were the company unions created to stave off labor activism. By offering employees a say in company policies and practices and a means for appealing disputes internally, employers hoped to reduce the lure of unions. They called these employee representation plans "industrial democracy."

Тиімділік

Нәтижесінде, 20-ғасырдың басында әлеуметтік капитализм бағдарламалары кеңсе қызметкерлеріне фабрикадағы жұмысшылардан гөрі әлдеқайда көп пайда әкелді. 1929 жылдан 1931 жылға дейінгі кезеңде U.S. Steel Corporation компаниясының орташа жылдық бонус төлемдері шамамен 2,5 миллион долларға жетті; алайда, 1929 жылы осы соманың 1,623,753 доллары компания президентіне берілді. 1920 жылдары біліктілігі төмен және орташа білікті жұмысшылардың жалақысы көтерілмеді, ал қауіпсіз емес жағдайлардағы ұзақ жұмыс сағаттары бұрынғысынша қалыпты жағдай болып қала берді. Сонымен қатар, жұмыстан босатулар салдарынан жұмыс орнының тұрақсыздығы жұмыс өмірінің ажырамас бөлігіне айналды. Әлеуметтік капитализм бағдарламалары көбінесе күтілген нәтижені бермеді, ал компаниялық кәсіподақтар басшылықтың еңбек шарттарына қатысты билігін ғана нығайтты. Жалақыны ынталандыру (дәреже бойынша жалақыны көтеру және бонус беру) көбінесе фабрикадағы өндіріс желілерінде өндіріс қарқынын арттыруға әкеп соқты. Бұл бағдарламалар компанияға адалдықты арттыруға бағытталғанмен, осы күш-жігер жұмыстан босатулар мен жұмыс жағдайларына қанағаттанбаушылықпен жиі күшін жойды. Жұмысшылар қызметкерлерді қолдау жоспарлары мен мәдени шараларға көңілі толмады, бірақ жақсы жұмыс істеу және қатысу арқылы жалақыларын арттыруға және медициналық көмек сияқты жеңілдіктер алуға мүміндік танытты. Бұл бағдарламалар жұмысшыларға жұмыс берушілерінен жаңа үміттер сыйлады. Олар көбінесе олардың іске асырылуына көңілі толмады, бірақ олардың мақсаттарын қолдады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезеңде бұл бағдарламалар барлық жұмысшыларға тарады, және бүгінгі күні бұл жеңілдіктер көптеген елдерде еңбек қатынастарының маңызды бөлігі болып табылады. Алайда, соңғы кезде бұл әлеуметтік капитализмнен бас тарту тенденциясы байқалады, себебі корпорациялар денсаулық сақтауға жұмсалатын өтемақының үлесін азайтып, белгіленген мөлшердегі зейнетақыдан қызметкерлердің өзі қаржыландыратын зейнетақы жоспарларына көшуде.