Кіріспе
Филиппинге Жапонияның басып кіруі, 1944-1945 жылдардағы Филиппинде жапондарға қарсы одақтастардың науқаны. Филиппиндер науқаны (lang es, フィリピンの戦い), сондай-ақ Филиппиндер шайқасы немесе Филиппиндердің құлауы деп белгілі, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Жапония империясының Филиппиннің американдық аумағына басып кіруі және АҚШ және Филиппин армияларының аралдарды қорғауы болды. Жапондықтар Филиппиннің солтүстігінде 322 км қашықтықта орналасқан Формозадан теңіз арқылы басып кірді. Қорғаныс күштерінің саны жапондықтардан 3:2 арақатынасында басым болды, бірақ олар ұрыс тәжірибесі жоқ, тұрақты әскерлер, ұлттық гвардия, констебюлярлық және жаңадан құрылған Ұлттық бірлестік бөлімшелерінің аралас тобынан тұрды. Жапондықтар науқанның басында бірінші қатардағы әскерлерін қолданды және күштерін шоғырландыру арқылы алғашқы айда Лусонның көп бөлігін жылдам басып алды. Жапондық жоғары басшылығы, науқанда жеңіске жеткенін сеніп, Борнео мен Индонезиядағы операциялар кестесін бір айға жылдырып, 1942 жылдың қаңтар айының басында ең жақсы дивизиясын және әуе күшінің көп бөлігін қайтару туралы стратегиялық шешім қабылдады. Бұл, қорғаушылардың Батан түбегінде қорғаныс позициясына шегінуімен және Пойнт шайқасы мен Кеуде шайқасында үш жапондық батальонның жеңілуімен бірге, американдықтар мен филиппиндіктерге тағы төрт ай бойы тұруға мүмкіндік берді. Жапондықтардың ақпан айында Батан қорғаныс шеңберіне енуге сәтті болмағаннан кейін, 40 күндік қоршау жүргізді. Манила шығанағының маңызды табиғи порты мен порттық құрылыстары 1942 жылдың мамырына дейін жапондықтардан қорғалды. Голландиялық Шығыс Индия операцияларына әсер етпесе де, бұл Жапонияның Жаңа Гвинея және Соломон аралдарындағы шабуылдық операцияларына кедергі келтірді, соның нәтижесінде АҚШ Әскери-теңіз күштеріне жапондықтармен Гуадалканалда, шығысқа қарай емес, кездесу жоспарларын жасауға уақыт берді. Жапонияның Филиппинге басып кіруі АҚШ тарихындағы ең ауыр әскери жеңіліс ретінде қарастырылады. Шамамен 23 000 американдық әскери қызметкер және 100 000-ға жуық филиппиндік сарбаз қаза тапты немесе тұтқынға алынды.
the Allied campaign against the Japanese in the Philippines of 1944–1945
The Philippines campaign (, lang es, フィリピンの戦い), also known as the Battle of the Philippines or the Fall of the Philippines, was the invasion of the American territory of the Philippines by the Empire of Japan and the defense of the islands by United States and the Philippine Armies during World War II. The Japanese launched the invasion by sea from Formosa, over 200 mile (322 km) north of the Philippines. The defending forces outnumbered the Japanese by a ratio of 3:2 but were a mixed force of non combat experienced regular, national guard, constabulary and newly created Commonwealth units. The Japanese used first line troops at the outset of the campaign, and by concentrating their forces, they swiftly overran most of Luzon during the first month. The Japanese high command, believing that they had won the campaign, made a strategic decision to advance by a month their timetable of operations in Borneo and Indonesia and to withdraw their best division and the bulk of their airpower in early January 1942. That, coupled with the defenders' decision to withdraw into a defensive holding position in the Bataan Peninsula and also the defeat of three Japanese battalions at the Battle of the Points and Battle of the Pockets, enabled the Americans and Filipinos to hold out for four more months. After the Japanese failure to penetrate the Bataan defensive perimeter in February, the Japanese conducted a 40 day siege. The crucial large natural harbor and port facilities of Manila Bay were denied to the Japanese until May 1942. While the Dutch East Indies operations were unaffected, this heavily hindered the Japanese offensive operations in New Guinea and the Solomon Islands, buying time for the U. S. Navy to make plans to engage the Japanese at Guadalcanal instead of much further east. Japan's conquest of the Philippines is often considered the worst military defeat in U. S. history. About 23,000 American military personnel and about 100,000 Filipino soldiers were killed or captured.
Шабуыл жасақтары
Тераучи Филиппинге шабуылды генерал-лейтенант Масахару Хомманың қолбасшылығындағы 14-ші армияға жүктеді. Жердегі операцияларды әуеден қолдауды генерал-лейтенант Хидэёси Обата басқаратын 5-ші әуе тобы және АҚШ армиясының Филиппин департаменті қамтамасыз етті. Генерал Дуглас Макартур соғыс департаментінің шақыруымен зейнеттен қайтарылып, 1941 жылдың 26 шілдесінде USAFFE командирі болып тағайындалды. Макартур 1937 жылы екі жыл Филиппин одақтастығының әскери кеңесшісі қызметін атқарғаннан кейін зейнетке шықты және филиппин үкіметінің тапсырмасы бойынша, жабдығы, жаттығуы және ұйымдастырылуы жеткіліксіз резервистерден құралған армияны реформалауға кірісті. 1941 жылдың 31 шілдесінде Филиппин департаментіне 22 532 әскер тағайындалды, олардың шамамен жартысы филиппиндіктер еді. Макартур 1941 жылдың қазан айында департамент командирі генерал-майор Джордж Грунертті қайта тағайындауды ұсынды және өзі басшылықты қабылдады. Департаменттің негізгі құрамы – АҚШ армиясының Филиппин дивизиясы, онда 10 500 адам болды, олардың көп бөлігі Филиппин скауттарының (PS) жауынгерлік бөлімшелерінен тұрды. Филиппин департаменті 1941 жылдың тамыз және қараша аралығында АҚШ армиясының әуе күштерінің 8 500 әскерімен және үш Ұлттық гвардия бөлімшесімен, соның ішінде жалғыз бронетехникасы – екі батальон M3 жеңіл танктерімен күшейтілді. Күшейтілгеннен кейін департаменттің құрамы 31 095 адамды құрады, оның ішінде 11 988 Филиппин скауты болды. Макартур USAFFE-ді төрт тактикалық командаға бөлді. Солтүстік Лусон күштері генерал-майор Джонатан М. Уэйнрайт басшылығымен десанттық шабуылдарға ең ықтимал орындарды және Лусонның орталық жазықтарын қорғады. Уэйнрайт күштеріне PA-ның 11-ші, 21-ші және 31-ші жаяу әскер дивизиялары, АҚШ-тың 26-шы кавалерия полкі (PS), 45-ші жаяу әскердің батальоны және 155 мм-лік екі батареясы мен бір 2,95 дюймдік (75 мм) тау пулеметі бар 1-ші уақытша артиллерия тобы кірді. Филиппиннің 71-ші жаяу әскер дивизиясы резерв ретінде болды және оны тек Макартурдың рұқсатымен ғана қолдануға болады. Бригадир генерал Джордж М. Паркер басқаратын Оңтүстік Лусон күштері Маниланың шығысы мен оңтүстігіндегі аймақты бақылады. Паркердің құрамында PA-ның 41-ші және 51-ші жаяу әскер дивизиялары және 86-шы далалық артиллерия полкінің екі батареясы бар 2-ші уақытша артиллерия тобы болды. Бригадир генерал Уильям Ф. Шарп басқаратын Висаян-Минданао күштері PA-ның 61-ші, 81-ші және 101-ші жаяу әскер дивизияларынан тұрды, соғыс басталғаннан кейін жаңадан шақырылған 73-ші және 93-ші жаяу әскер полктерімен күшейтілді. 61-ші дивизия Панайда, 81-ші дивизия Себу мен Негроста, ал 101-ші дивизия Минданаода орналасқан. Қаңтар айында Минданаода төртінші дивизия, 102-ші дивизия құрылды, ол 61-ші және 81-ші дивизиялардың далалық артиллерия полктерінен (оларда артиллериялық құралдары болмағандықтан) жаяу әскер ретінде әрекет ететін және 101-ші дивизияның 103-ші жаяу әскерінен тұрды. Филиппин армиясының 1-ші тұрақты дивизиясының 2-ші жаяу әскері және АҚШ-тың 43-ші жаяу әскерінің 2-ші батальоны (Филиппин скауттары) Минданао күшінің құрамына енді. Макартурдың тікелей бақылауындағы USAFFE резервтік күштері Филиппин дивизиясынан, 91-ші дивизиядан (PA) және Маниланың солтүстігінде орналасқан PA және Филиппин департаментінің штабтарынан тұрды. 192-ші және 194-ші танк батальондары жеке уақытша танк тобын құрды, олар да Макартурдың тікелей басшылығымен Кларк Майданында/Форт-Сотсенбургте орналасты, онда олар әуе десанттық бөлімдердің алаңды басып алуға тырысуына қарсы жылдам қорғаныс ретінде орналастырылды. АҚШ жағалау артиллериясының төрт полкі Манила шығанағына, соның ішінде Коррегидор аралына кіруді күзетті. Батаннан Коррегидорға дейінгі 3 шақырымдық су бұғазының арғы жағында Форт-Миллс орналасқан, оны 59-шы және 60-шы жағалау артиллерия полкінің батареялары (соңғысы әуе шабуылына қарсы бөлімше) және Манила мен Субик шығанақтарының портын қорғаудың 91-ші және 92-ші жағалау артиллерия полктері (Филиппин скауттары) қорғады. 59-CA Форт-Хьюз, Драм, Франк және Винтте орналасқан барлық бөлімшелердің батареяларын қадағалаушы бөлімше ретінде әрекет етті. Форттардың көпшілігі 1910-1915 жылдары салынған және Коррегидордағы Форт Драм мен Батарея Монжадан басқа, камуфляждан басқа әуе және тік бұрышты артиллерия шабуылынан қорғалмаған. USAFFE авиациялық бөлімі – генерал-майор Льюис Х. Бреретон басқаратын АҚШ армиясының Алыс Шығыс әуе күштері (FEAF) еді. Бұрын Филиппин департаментінің әуе күштері және USAFFE әуе күштері болған, бұл әуе күштері АҚШ-тан тыс USAAF-тың ең ірі ұрыс әуе ұйымы еді. Оның негізгі ұрыс күштері 91 жарамды P 40 Warhawk истребителі мен 34 B 17 Flying Fortress бомбалаушысынан тұрды. Тактикалық тұрғыдан FEAF резервтік күштің құрамына кірді, сондықтан ол тікелей Макартурдың бақылауында болды. 1941 жылдың 30 қарашасына қарай Филиппиндегі АҚШ армиясының әскерлері, филиппин бөлімшелерін қоса алғанда, 31 095 адамды құрады, оның ішінде 2 504 офицер және 28 591 сарбаз (16 643 америкалық және 11 957 Филиппин скауты) болды.
Жұмылдыру
Макартурдың жұмылдыру жоспарлары 1941 жылдың 1 қыркүйегі мен 15 желтоқсаны аралығында он резервтік дивизияны шақыруды көздеді. 1 қыркүйекте бір дивизиядан бір полк шақырылып, кестеге сәйкес келіп, бірақ жаттығуларға қажетті жабдықтар мен құралдардың жетіспеуі салдарынан үдеріс баяулады. Дивизиялардың екінші полктері 1 қарашаға дейін шақырылмады, ал үшінші полктер тек соғыс басталғаннан кейін ғана құрылды. Американдық кадрлар мен филиппин әскерлері арасындағы тілдік қиындықтар, сондай-ақ армия құрамына кіретін көптеген этникалық топтардың (шамамен 70) әртүрлі диалектілері жаттығуларды қиындатты. Соғыс басталған кезде армияның үштен екі бөлігі ғана жұмылдырылды, бірақ полиция және тұрақты армияның бір бөлігі қосылғаннан кейін, шамамен 130 000 адамнан тұратын күшке жету үшін жұмылдыру жалғасты. Ең үлкен жетіспеушілік мылтықтар мен дивизиялық жеңіл артиллерияда байқалды. Макартур PA-ны қаруландырған Бірінші дүниежүзілік соғыс кезеңінің M1917 Enfields мылтықтарын 84 500 M1 Garand мылтығымен алмастыруды сұрады, бірақ Соғыс министрлігі өндіріс қиындықтарына байланысты бұл өтінішті қабылдамады. Дивизиялар артиллерияның қажеттілігінің 20% ғана мөлшерінде болды, және бұл кемшілікті азайту жоспарлары мақұлданғанмен, Филиппин соғыс ошағына айналғанға дейін оларды іске асыру мүмкін болмады. Керісінше, филиппин дивизиясы жеткілікті жабдықталған, даярланған және толыққандай болды. Макартур оны мобильді "үшбұрышты" дивизия ретінде қайта ұйымдастыру арқылы жаңғыртуға дереу рұқсат алды. Филиппин скауттарының санын арттыру саяси жағынан мүмкін болмады (жақсы жалақы алмайтын филиппин армиясының наразылығына байланысты), сондықтан Макартурдың жоспары басқа бөлімдерді толықтыру үшін филиппин скауттарын босатуды көздеді. АҚШ-тағы 8-ші жаяу әскер дивизиясынан филиппин дивизиясына американдық 34-ші жаяу әскерін және екі далалық артиллерия батальонын толыққанды полк ұрыс топтарын құру үшін ауыстыру операциясы соғыс басталған кезде іс жүзінде жүріп жатқан еді. Бірақ әскерлер АҚШ-та қалды және Гавайиді қорғауға жіберілді.
Басқа қорғаныс күштері
Манилада орналасқан Америка Құрама Штаттарының Азия флоты және 16-шы теңіз округі Филиппиннің теңіз қорғанысын қамтамасыз етті. Адмирал Томас С. Харт басқарған Азия флотының беткі жауынгерлері ауыр крейсер «Хьюстон», жеңіл крейсер «Марблхед» және Бірінші дүниежүзілік соғыс дәуіріндегі он үш эсминецтен тұрды. Оның негізгі соққы күші Азия флотына бекітілген 23 заманауи су асты кемесі болды. Су асты кемелері эскадрильясы (SUBRON) Екіде 6, ал SUBRON Бесте 11 «Порпоиз» және басқа су асты кемелері болды. 1941 жылдың қыркүйегінде Филиппиндегі теңіз патрульдік күштері үшінші моторлы торпедалық қайық эскадрильясының алты PT қайығымен күшейтілді. Сондай-ақ, Қытай Янцзы патрульдік канонерлік қайықтары да Филиппиннің теңіз қорғанысының бір бөлігіне айналды: «Ашевилл», «Минданао», «Лусон», «Оаху» және «Куэйл». 1941 жылдың желтоқсан айында теңіз күштері «Ланикай» шхунасымен толықтырылды. 1920 жылдардың аяғынан бері Шанхайда орналасқан АҚШ-тың 4-ші теңіз жаяу әскері 1941 жылдың жазында Қытайдан шығуды күткен еді. Қызметкерлер үнемі АҚШ-қа қайтарылып немесе әскерден босатылғандықтан, полк командирі, полковник Сэмюэл Л. Говард, Кавитте орналасқан 1-ші арнайы қорғаныс батальонына барлық алмастырушыларды ресми емес жолмен жіберді. 1941 жылдың 30 қарашасында 4-ші теңізшілер Филиппинге келген кезде, Кавите және Олонгапо теңіз станцияларындағы теңізшілерді өзінің жетілмеген қатарына қосты. 4-ші полкті екі полкке бөлудің алғашқы жоспары, олардың әрқайсысын Филиппин констабулярлық батальонымен біріктіру, Говардтың қарсылығынан кейін тоқтатылды, ал 4-ші полк Коррегидорда қорғанысты күшейту үшін орналастырылды, ал USAFFE штабын қорғау үшін Батаанға бөлімдер жіберілді. Бұған қоса, АҚШ-тың Жер және геодезиялық зерттеу қызметі, жауынгерлік зерттеу күштері Манила қаласында USC&GSS Research кемесімен жұмыс істеді.
Кларк аланына шабуыл
Филиппинге 1941 жылдың 8 желтоқсанында жергілікті уақыт бойынша сағат 02:20-де Перл-Харборға шабуыл жасалып жатқаны туралы хабар жетті. FEAF тосқауылдаушылары түн ортасынан кейін хабарланған ұшақтарды әуеден іздестірді, бірақ бұл жапондық барлау ұшақтары ауа райы туралы мәлімет берген. 03:30-да МакАртур штабының бастығы бригадир генерал Ричард Сазерленд коммерциялық радио арқылы шабуыл туралы естіді. Рұқсат берілмеді, бірақ көп ұзамай генерал Джордж Маршаллдың МакАртурға «Радуга-5» жоспарын іске асыруды тапсырған жеделхатына жауап ретінде Бреретонға кейін мақұлдау үшін шабуылға дайындалуға бұйрық берілді. Бірқатар пікірталас пен шешімдерден кейін, бірінші рейдке рұқсат 10:15-те берілді, күн батқанға дейін шабуыл жасау үшін, ал ертесіне таңертең тағы бір рейд жоспарланған. Осы уақытта жапондықтардың Кларк пен Иба аэродромдарына бомбалаушылар мен «Zero» истребительдерін қолдану жоспары Формозадағы тұманға байланысты алты сағатқа кешіктірілді, сондықтан жапон армиясының шағын тобы Лусонның солтүстік ұшындағы нысаналарға шабуыл жасады. 08:00-де Бреретон генерал Генри Х. Арнольдтан қоңырау алды, ол ұшақтарына жерде шабуыл жасалмауы үшін ескертті. FEAF үш эскадрильялық тосқауылдаушы және барлық қолданыстағы бомбалаушыларды Лусонға сақтық шарасы ретінде сағат 08:00 мен 08:30 аралығында жіберді. МакАртур Бреретонға әуе шабуылына рұқсат бергеннен кейін, бомбалаушыларға қонуға және Формозаға түстен кейінгі шабуылға дайындалуға бұйрық берілді. Үш эскадрильяның отыны таусылып, бір уақытта қарауылдан шықты. 20-шы тосқауылдаушы эскадрильясының Curtiss P-40B истребительдері аймақты қарауылдады, ал бомбалаушылар 10:30 мен 10:45 аралығында Кларк аэродромына қонды, содан кейін техникалық қызмет көрсету үшін өз позицияларына тарады. Кларк Филдтегі екі B-17-ден басқа барлық ұшақтар жерде болды. 11:27 және 11:29-да Ибадағы радарлық бекет екі шабуылшы ұшақ тобын анықтады, ал ең жақыны әлі де 130 миль қашықтықта болды. Ол FEAF штабын және Кларк Филдтегі басқару орталығын ескертті, бұл ескерту тек тосқауылдаушы топ командирі, майор Оррин Л. Гроверге жетті, ол көптеген және қайшылы хабарламалардан шатасты. 20-шы эскадрилья, Кларкта таратылып, ұшуға дайын болды, бірақ топ штабынан бұйрық алмады. Оның орнына, желілік бастық жапондық бомбалаушылардың жақындап келе жатқанын көрді және бөлім командирі, 1-ші лейтенант Джозеф Х. Мур, өздігінен шабуылға дайындалуға бұйрық берді. Радармен және үш АҚШ тосқауылдаушы эскадрильясымен әуеде бақылауға алынғанына қарамастан, 11-ші Kōkūkantai-дың жапондық бомбалаушылары 12:40-та Кларк Филдке шабуыл жасағанда, тактикалық тосынсыруға қол жеткізді. Екі эскадрилья B-17 ұшақтары жерге таратылды. 20-шы эскадрильяның P-40-тарының көпшілігі ұшуға дайындалып жатқанда, 27 жапондық «Nell» бомбалаушыларының бірінші толқынынан зардап шекті; 20-шы эскадрильяның P-40B-ның тек төртеуі бомбалар құлаған кезде ұшып кетті. Екінші бомбалаушы шабуылы (26 «Betty» бомбалаушы) жақын арада болды, содан кейін ілесіп келген «Zero» истребительдері 30 минут бойы аэродромды шабуылдады, 17 американдық ауыр бомбалаушының 12-сін жойып, тағы үшін ауыр зақымдады. Екі зақымдалған B-17 ұшағы жөнделіп, Минданаоға жеткізілді, онда олардың бірі жердегі соқтығысу кезінде жойылды. 20-шы (төрт), 21-ші (екі) және 3-ші (алты) эскадрильялардың он екі P-40 шабуылға түсті, бірақ аз табысқа жетті, кем дегенде төртеуі жойылды. FEAF 45 минуттық шабуылда ұшақтарының жартысын жоғалтты және келесі бірнеше күн ішінде толығымен жойылды, соның ішінде тірі қалған B-17 ұшақтары да басқа ұшақтардың апатқа ұшырауынан жойылды. Сол түні FEAF-тің жауынгерлік күші 12 жұмыс істейтін B-17, 22 P-40 және 8 P-35 ұшағына дейін азайды. 24 желтоқсанға дейін күштердің саны күн сайын өзгеретін, ол кезде USAFFE барлық күштеріне Батаанға шегінуге бұйрық берді. Осы уақытқа дейін P-40 және P-35 ұшақтары апатқа ұшыраған ұшақтардан алынған қосалқы бөлшектерден жиналды, ал P-40E ұшақтары әлі де Филиппин әуе қоймасында жиналатын болды. Кларк Филді 11 желтоқсанда бомбалаушылар үшін қолданылмайтын аэродром ретінде тасталды, ол бірнеше B-17 миссиясы үшін баспана ретінде пайдаланылды. 17-20 желтоқсан аралығында 14 тірі қалған B-17 Австралияға көшірілді. FEAF-тің қалған барлық ұшақтары жойылды немесе тұтқындалды.
Салдары
Бұл сәтсіздік бойынша ресми тергеу жүргізілмеді, себебі ол Пёрл-Харбордан кейін болды. Соғыстан кейін Бреретон мен Сазерленд FEAF-тің күтпеген шабуылға дайынсыз болғаны үшін бір-бірін кінәлады, ал Макартур Формозаға B-17 бомбалаушыларымен шабуыл жасау туралы ешқандай ұсыныспен таныс емес екенін мәлімдеді. Бұл көзқарас жоғары бағыныштыларының пікірімен үйлеспейді, АҚШ-тың соғыс министрі Стимсонның ұсынымында «Филиппиннің қорғаныс қабілетін арттыру үшін барлық мүмкін шаралар қолданылуы керек» делінген, деп жазылған «Құрметпен: Екінші дүниежүзілік соғыстағы АҚШ әуе күштері» кітабында. Макартур Филиппиннің жапон шабуылына қарсы тұруға дайындығын қамтамасыз етуге тиіс болған, алайда ол 1941 жылдың шілдесінде ғана қызметке қайта шақырылды. Көптеген жаңа ұшқыштар дайындалса да, ұшақтардың көп бөлігі жапон ұшақтарының соңғы үлгілерімен салыстырғанда жылдам ескіріп қалды.
Негізгі шабуыл, 22 желтоқсан 1941 жыл
Негізгі шабуыл 22 желтоқсанның таңында басталды, 48-ші дивизияның 43 110 әскері және 16-шы дивизияның бір полкі, артиллерия және шамамен 90 танктың қолдауымен Лингяен шығанағының шығыс жағалауындағы үш нүктеге түсті. Австралиядан ұшып келген бірнеше B-17 бомбалаушылары шабуылдау флотына шабуыл жасады, ал АҚШ-тың су асты қайықтары көршілес сулардан оны мазалады, бірақ тиімділігі аз болды. Генерал Уэйнрайттың нашар даярланған және жабдықталған 11-ші және 71-ші дивизиялары десантты тойтаруға немесе жауды жағажайларда тоқтатуға шамалары келмеді. Дивизиялардың қалған жапондық бөлімдері шығанақ бойымен оңтүстікке қарай қонды. Жақсы даярланған және жабдықталған Филиппин скауттарының 26-шы атқыштар полкі (PS) оларды қарсы алуға жылжыды, Росариода қарқынды шайқас болды, бірақ жеткілікті күш түспегендіктен ауыр шығынға ұшырап, кері шегінуге мәжбүр болды. 23 желтоқсанға дейін жапондықтар 16 шақырымға дейін ішкі аймаққа енді. Келесі күні 16-шы дивизияның 7000 әскері оңтүстік Лусонның Ламон шығанағының жағалауындағы үш жерге түсті, онда генерал Паркердің күштері шығыс жағалауын қорғауға артиллериясы жоқ, шашыраңқы және күшті қарсылық көрсете алмады. Олар өз позицияларын бекітіп, Манилаға қарай солтүстікке жылжуды бастады, онда олар оңтүстіктен астанаға қарай жылжыған күштермен қосылатын болды.
Батаанға қайта оралу, 1941 жылдың 24 желтоқсанынан 1942 жылдың 6 қаңтарына дейін
АҚШ-тың Филиппин дивизиясы Кларк алаңының маңындағы әуеден тасталған десанттар туралы хабарламаларға жауап ретінде әрекетке көшті, бірақ бұл хабарламалар жалған екені анықталған соң, олар Батаанға әскерлердің шегінуін қамтамасыз ету және Субик шығанағы аймағындағы жапондықтардың шабуылына қарсы тұру үшін орналастырылды. 24 желтоқсанда МакАртур соғысқа дейінгі Orange 3 жоспарын іске қосты, ол күштер Батаанға шегінген кезде Орталық Лусонның бес тұрақтандыру позициясын пайдалануды көздеді. Бұл міндетті 26-шы атқыштар полкі орындады. Ол Паркерді Оңтүстік Лусон күштерінің басшылығынан босатып, Батаандағы қорғаныс позицияларын дайындауды бастады, келіп жеткен бөлімшелерді пайдаланды; әскери штаб пен Филиппин үкіметі де сол жерге көшірілді. Тоғыз күн бойы Маниладан баржамен Батаанға азық-түлік жеткізілді, мақсат – күтілетін 43 000 әскерді алты ай бойы қамтамасыз ету болды. (Нәтижесінде Батаанға 80 000 әскер мен 26 000 босқын келді.) Дегенмен, бірнеше ай бойы басқа аймақтарда да маңызды күштер сақталды. 26 желтоқсанда МакАртур Маниланы ашық қала деп жариялады. Бірақ, қала ашық деп жарияланғанмен, АҚШ әскері оны логистикалық мақсаттар үшін пайдалана берді, ал жапон әскері бұл жариялауды елемеді және қаланы бомбалады. Екі жақтың қорғаныс күштерінің бөлімшелері Батаанға қашу жолдарын ашық ұстау үшін маневр жасады, атап айтқанда Сан-Фернандо, Манила шығанағының солтүстік жағындағы терең Пампанга өзенінің үстіндегі Калумпиттегі болат көпірлер және Маниладан солтүстікке қарай Пларидел. Оңтүстік Лусон күштері, тәжірибесіздігіне және шегіну және бекіну туралы қайшылы бұйрықтарға қарамастан, "саптамалы" ретроградтық тактиканы сәтті орындап, 1 қаңтарға дейін көпірлерден өтті. Жапондық әуе командирлері 48-ші дивизияның көпірлерді бомбалау және шегінетін күштерді тұтқындау туралы өтініштерін қабылдамады, оларды кейіннен 1 қаңтарда Филиппин скаут инженерлері қиратты. Жапондықтар 30 желтоқсанда МакАртурдың жоспарын түсініп, 48-ші дивизияға Батаанды қоршауды және бекітуді бұйырды. 2 және 4 қаңтар аралығындағы бірнеше шайқастарда Филиппин армиясының 11-ші және 21-ші дивизиялары, 26-шы кавалерия (PS) және американдық M3 Стюарт танктері Сан-Фернандодан Диналупиханға дейінгі жолды, жарым аралдың мойнындағы Оңтүстік Лусон күштерінің шегінуіне мүмкіндік берді, содан кейін өздері де қашуға үлкерді. 194-ші танк батальонының 50% жоғалуына қарамастан, Стюарт және 75 мм SPM жартылай гусеницалық машинасының қолдау батареясы жапондықтардың шабуылдарын бірнеше рет тоқтатты және Батаанға соңғы болып кірген бөлімше болды. 30 желтоқсанда американдық 31-ші жаяу әскері Орталық және Оңтүстік Лусоннан шегінетін әскерлердің қанаттарын қорғау үшін Дальтон өткеліне көшті, ал Филиппин дивизиясының басқа бөлімшелері Батаанда позициялар ұйымдастырды. 31-ші жаяу әскер 5 қаңтарда Батан түбегінің батысында, Лаяк тоғысының жанындағы Олонгапо-Манила жолының батыс жағында қорғаныс позициясына көшті. 6 қаңтарда тоғыс берілді, бірақ Батаанға шегіну сәтті аяқталды.
Батан шайқасы
7-14 қаңтарда жапондықтар барлау жұмыстарын жүргізіп, Абукайдан Маубанға дейінгі негізгі ұрыс желісіне шабуылға дайындалды. Сонымен қатар, қателікке жол беріп, жапондық операциялардың табысына үлкен үлес қосып келген 48-дивизияны, гарнизондық күш ретінде қарастырылған, мүмкіндіктері шектеулі 65-бригадамен алмастырды. Жапондық 5-әуе тобы 5 қаңтарда 48-дивизиямен бірге Нидерландтардың Шығыс Индиясына көшуге дайындықпен байланысты операциядан алынды. АҚШ және филиппин әскерлері Абукай маңындағы түнгі шабуылдарды тойтарды, ал АҚШ филиппин дивизиясының бөлімдері 16 қаңтарда қарсы шабуылға көшті. Бұл әрекет сәтсіз аяқталып, дивизия 26 қаңтарда Каса-Пилардан Багакқа дейін, түбектің орталық бөлігіндегі резервтік ұрыс шебіне қайта шегінді. 14-армия 23 қаңтарда 16-дивизияның батальонын десант түсіруге тырысып, содан кейін 27 қаңтарда ұрыс желісі бойындағы жалпы шабуылдарды бастады. Десантты PT катері тоқтатты, ал АҚШ әскерінің әуе күштері, теңізшілер және филиппин полициясынан құралған жедел жасақтар оны қатыгездікпен тығыз орманға тығып қойды. Одан кейін қалта жақтарына көп шығын келтіріліп, жартастарға қарай баяу ығыстырылды. 26 қаңтар мен 2 ақпанда аман қалғандарды нығайту үшін түсірілген десанттар FEAF P-40 ұшақтарының әуе шабуылынан қиындыққа тап болып, 13 ақпанда тұтқындалып, жойылды. I корпустың шегіне ену әрекеті тоқтатылып, бірнеше қалтаға бөлінді. 8 ақпанда Хомма күштерін қайта құру мақсатында шабуылдық операцияларды тоқтатуға бұйрық берді. Бұл бірден орындалмады, себебі 16-дивизия 20-атқыштар батальонын құтқаруға тырысып жатты. Тағы да шығынға ұшыраған батальонның қалдықтары, 378 офицер мен сарбаз 15 ақпанда босатылды. 22 ақпанда 14-армияның желісі солтүстікке бірнеше шақырымға шегінді, ал USAFFE күштері тастап кетілген бекіністерді қайта басып алды. Пойнт шайқасы мен қалта шайқасының нәтижесі жапондық 20-атқыштар дивизиясының барлық үш батальонының толықтай жойылғандығы және USAFFE-нің айқын жеңісі болды. Бірнеше апта бойы жапондықтар ауыр шығынға ұшырап, бір бригадаға дейін азайды, қайта жабдықтау мен күшейтуді күтіп, қоршау операцияларын жүргізді. Екі армия да патрульдеу және шектеулі жергілікті шабуылдармен айналысты. Азия-Тынық мұхиты аймағындағы одақтастардың жағдайы нашарлағандықтан, АҚШ президенті Рузвельт Макартурға Оңтүстік-Батыс Тынық мұхиты аймағының жоғарғы қолбасшысы болу үшін Австралияға баруды бұйырды. Жолда, 20 наурызда ауылдық теміржол станциясында Макартур алдағы жылдарда кеңінен таралған ұранына айналатын алғашқы мәлімдеме жасады: "Мен өттім және қайта оралам". 23 наурызда Уэйнрайт Филиппиндегі АҚШ күштерінің (USFIP) бақылауын ресми түрде өз қолына алды. Осы кезеңде АҚШ филиппин дивизиясының бөлімдері басқа секторларды қорғауға көмектесу үшін қайта орналастырылды. 28 наурыздан бастап жапондық әуе және артиллерия шабуылдарының жаңа толқыны, ұзаққа созылған ұрыстар, азықтандыру жетіспеушілігі және аурулар салдарынан қатты әлсіреген одақтас күштеріне тиді. 3 сәуірде жапондықтар Самат тауы бойындағы шабуылды бастады, бұл шабуыл науқанды аяқтау үшін бір айға созылатынын болжады. АҚШ филиппин дивизиясы, енді үйлесімді бірлік ретінде жұмыс істемейтін және бес күндік үздіксіз шайқастан шаршағандықтан, жапондықтардың күшті шабуылдарына тиімді қарсы тұра алмады. 8 сәуірде АҚШ-тың 57-атқыштар полкі (PS) және 31-дивизиясы (PA) Аланган өзені маңында басып алынды. АҚШ-тың 45-атқыштар полкі (PS), Маривелеске жетіп, Коррегидорға эвакуациялануға бұйрық берілген соң, 10 сәуірде капитуляциялады. АҚШ-тың 31-атқыштар дивизиясының 300 адамы ғана Коррегидорға жетіп үлкерді.
Коррегидор шайқасы
Коррегидор (оның ішінде Форт-Миллс) – Манила және Субик шығанақтарының портының қорғанысының бөлігі, Манила шығанағына кіретін жерді қорғаған АҚШ Армиясының жағалау артиллерия корпусының позициясы. Ол 59-шы және 91-ші жағалау артиллерия полкінің (соңғысы – Филиппин скауттары бөлімшесі) ескі теңіз жағалауындағы жоғалып бара жатқан зеңбірек батареяларымен, шамамен 35 бақыланатын мина тобы бар теңіздегі мина алаңымен және 60-шы CA (AA) әуе шабуылына қарсы бөлімшесімен қаруланған. Соңғысы Коррегидордың биік жерлерінде орналасқан. Теңізден шабуылдан қорғануға арналған бекітілген минометтері мен алып зеңбіректерге ие ескі стационарлық батареялар жапон бомбалаушыларына оңай нысана болды. Америка сарбаздары мен филиппин скауттары қорғанысқа қабілеттілігін жоғалтқанша шағын бекіністі қорғады. 1942 жылдың басында жапон әуе күштері бомбалаушыларына оттегі жүйесін орнатып, Коррегидордың әуе шабуылына қарсы батареяларының қашықтығынан жоғары ұшуға мүмкіндік берді, содан кейін қарқынды бомбалау басталды. 1941 жылдың желтоқсан айында Филиппин президенті Мануэль Л. Кесон, генерал МакАртур, жоғары әскери шенді офицерлер, дипломаттар және олардың отбасылары Маниланың бомбалауынан қашып, Коррегидордың Малинта туннеліне жайғасты. Олардың келгеніне дейін Малинтаның бүйірлері жоғары командалық штаб, аурухана және азық-түлік пен қару-жарақ сақтау орны ретінде пайдаланылған. 1942 жылдың наурыз айында АҚШ-тың бірнеше су асты кемелері Коррегидордың солтүстік жағына жетті. Әскери-теңіз күштері пошта, бұйрықтар мен қару-жарақ әкелді. Олармен бірге жоғары лауазымды американдық және филиппин үкімет шенеуніктерін, алтын мен күміс және басқа да маңызды құжаттарды алып кетті. Су асты кемелерімен қашып құтыла алмағандар әскери тұтқынға түсіп, Манила және басқа да жерлердегі азаматтық тұтқын лагерлеріне жайғастырылды. Коррегидорды 11 000 адам қорғады, олар жоғарыда аталған бөлімшелер, Коррегидорда орналасқан АҚШ-тың 4-ші теңіз полкі және жаяу әскер ретінде тағайындалған АҚШ Әскери-теңіз күштерінің қызметкерлерінен құралды. Кейбіреулері Батан түбегіндегі жапондықтар сол жердегі бөлімшелерді жеңген кезде Коррегидорға өте алды. Жапондықтар 1 мамырда Коррегидорға артиллериялық оқшашумен соңғы шабуылдарын бастады. 5-6 мамыр түнінде Жапонияның 61-ші жаяу әскер полкінің екі батальоны аралдың солтүстік-шығыс жағалауына қонды. Қарсылық күшті болғанына қарамастан, жапондықтар танктер мен артиллериямен күшейтілген жағажай бекінісін құрды. Қорғаушылар Малинта төбесіне орналасқан бекініске қарай жылдам кері шегінді. 6 мамырдың кешінде Уэйнрайт Хоммадан капитуляциялау шарттарын сұрады. Хомма Филиппиндегі барлық одақтас күштердің капитуляциялауын талап етті. Коррегидордағылардың өміріне қауіп төндіретінін сезінген Уэйнрайт келісім берді. 8 мамырда ол Шарпқа Висаян-Минданао күштерін капитуляциялауға бұйрық берді. Шарп бұйрыққа бағынды, бірақ көптеген адамдар партизандық соғысқа қатысты. Көптеген бөлімше командирлері капитуляциялауға мәжбүр болды, бірақ ешкімнің капитуляциялауға ниеті болмады. Шарптың капитуляциялау шешіміне көптеген факторлар ықпал етті. 1982 жылы магистрлік диссертациясын қорғаған майор Ларри С. Шмидт Шарптың шешімінің екі себебіне негізделгенін айтты: жапондықтар Коррегидордан аман қалған 10 000 адамды өлімге жіберуге қабілетті еді және Шарп күштеріне АҚШ-тан күшемеуіне көз жеткізді, бұрын ойланғандай.
Салдары
Генерал Хомманың Филиппиндегі жеңісі Императорлық Бас Штабта, әсіресе премьер-министр Хидеки Тоджода, ол күткендей жылы қабылдамады. Олар Хомманың тиімсіздігі мен американдықтарды жоспарланған мерзімде жеңуге деген жігерінің жетіспеуін сықақ етті. Содан кейін Хомма резервтік офицер ретінде қызмет ету үшін Токиоға қайтарылды. Бұл жеңіліс одақтас әскери тұтқындарға үш жарым жылдық қатал қараудың бастауы болды, оның ішінде Батан өлім маршы сияқты қырқындар мен жапондық тұтқын лагерьлеріндегі азап, сондай-ақ американдық және одақтас әскерлерін Жапонияға шахталар мен фабрикаларда құл еңбекке жөнелту үшін пайдаланылған «тозақ кемелері». Мыңдаған адамдар сусыз, тамақсыз және жеткілікті желдеткішсіз жапон кемелерінің қоймаларына тығылып қалды. Жапондықтар осы кемелердің палубаларына «Тұтқын» (POW) деген белгіні қоймады, ал кейбіреулері одақтас авиациясы мен су асты кемелерінің шабуылына ұшырап, батып кетті. Мысалы, 1944 жылдың 7 қыркүйегінде «Паддл» кемесі батып, 668 әскери тұтқын қаза болды, тек 82 тұтқын ғана аман қалды. Шын мәнінде, бұл науқан жапондықтар үшін жеңіс болғанымен, филиппиндіктер мен американдықтарды жеңу күткеннен ұзаққа созылды. Бұл Борнео мен Яваға шабуылдауға жоспарланған күштерді Филиппиндегі шайқасқа аударуды талап етті, сонымен қатар Жаңа Гвинея мен Соломон аралдарындағы ілгерілеуді баяулатты. Филиппиндерді жаулап алған кезде американдық және филиппиндік партизандар жаулап алушы күштерге қарсы күресті. Біріккен және Филиппин Достастығы күштері 1944 жылы Лейте аралына қонды, содан кейін Филиппинді қайтару науқанын бастады. 1945 жылдың 29 қаңтарында АҚШ және Филиппин күштері Кабанатуан шабуылында тұтқындарды босатып алды.
Маңыздылық
Филиппиннің қорғанысы Екінші дүниежүзілік соғыстың бастапқы кезеңдерінде Жапон императорлық армиясына қарсы ең ұзақ созылған қарсылық болды. Абукай шайқасынан кейін жапондықтар Батааннан шыға бастап, сәуір айында қайтадан шабуылға көшті, бұл Макартурға Австралияны операциялық база ретінде дайындауға 40 күн уақыт берді; Филиппиндегі бастапқы қарсылық Австралияға өзін қорғау үшін ұйымдасуға қажетті уақытты қамтамасыз етті. Филиппин-американдықтардың жапондықтарға қарсы тұруы Батаанның 1942 жылғы 9 сәуірде түсуіне дейін 105 күн (3 ай мен 2 күн) жалғасты.