Кіріспе

Тегеран қаласындағы Азади алаңы (میدان آزادی Meydāne Āzādi, "Азаттық алаңы" немесе "Тәуелсіздік алаңы" мағынасында), бұрын Шахиад алаңы (парсы тілінде: میدان شهیاد Meydāne Ŝahyād, "Шахты еске алу алаңы" мағынасында) деп аталған, Тегеран қаласындағы көбінесе жасыл түсті қалалық алаң. Алаңның орталық бөлігінде Азади мұнарасы орналасқан. Мұнара мен алаң Иранның соңғы шахы Мұхаммед Реза Пахлавидің тапсырысымен, Иран Императорлық мемлекетінің құрылғанына 2500 жыл толуына орай салынған.

Дизайн және сәулет

Оның ауданы шамамен 50 000 м² құрайды, сонымен қатар іргелес аумақтар бар және оның негізгі шекарасында өте үлкен айналма жол орналасқан. Азади алаңының ортасында 45 метр биіктігі бар Азади мұнарасы тұрғызылған. Мұнараның дизайны және оны қоршаған аумақ – ирандық ислам архитектурасы мен эстетикалық геометрияның үлгісі. Хосейн Аманттың айтуынша: «Алаңдағы бақшалар мен гүлзарларды құрайтын жоспар Исфахан қаласындағы Шейх Лотфолла мешітінің ішкі дизайнынан шабыт алды; алайда, күмбездің геометриясы сопақшаға айналды». «Шейх Лотфолла мешітінің геометриясы мен өлшемдерінде ирандық сәулетшілердің терең математикалық білімін көрсететін қызықты логарифмдік қатынастар бар». «Су тасқындары мен фонтандардың дизайны да ирандық бақшалардан әсер алған. Алаңның еңісі де нақты мақсатпен мұқият жобаланған, Бостандық мұнарасының биіктігі 45 метрге тең; себебі ол Мехрабад әуежайының жанында орналасқан және одан биік салуға рұқсат жоқ; бірақ ғимаратқа жақындағанда, ғимаратты биіктетпеген жағдайда, жоғары көтерілгім келді. Биіктік мәселесін шешу үшін алаңға еңіс жасадық. Яғни, әуежайдан алаңға кіргенде, мұнараға төмен қарай барып, дөңгелек су көзіне жетесіз, ал ғимаратқа жақындағанда қайтадан жоғары көтерілесіз. Мұнараның астындағы жер толығымен тегіс. «Осы тегістік пен алаңның еңісі біріксе, қызықты доға тәрізді сызықтар пайда болады». 1979 жылғы Иран революциясына дейін бұл алаң Шахиад алаңы (میدان شهیاد Meydāne Ŝahyād) деп аталып, «Шаһтың ескерткіш алаңы» деген мағынаны білдірген және 1979 жылғы 12 желтоқсанға дейін революцияға дейінгі көптеген демонстрациялардың орталығы болған. Жыл сайын көптеген ирандықтар Азади алаңында революцияны тойлайды.