Кіріспе

Ирланд мифологиясынан шыққан аңыз – Лир балалары (Oidheadh chloinne Lir) – ирланд мифологиясынан шыққан аңыз. Бұл христиан діні тарағаннан кейінгі кезеңдегі әңгіме, ол друидтердің таяқтары мен сиқыры сияқты мистикалық элементтерді христиандық иманның азаптан құтылуға көмектесетін хабарымен үйлестіреді.

Атаулар мен қолжазбалар

Ирланд тілінде Oidheadh Chlainne Lir деп аталатын ертегі бүгінде көбінесе "Лирдің балалары" деп танылады, бірақ оның тақырыбы "Лирдің балаларының трагедиялық оқиғасы", "Лирдің балаларының тағдыры" немесе ертерек тақырыбынан – "Кемелетке толған Лирдің балалары" деп те аударылған. Ағылшын тіліндегі дұрыс аударма – "Лирдің балалары" болуы керек, Lir сөзі меншік жалғауы, бірақ бұл қате аударма мәдениетке сіңіп кеткен. 18 ғасырдан кейінгі зерттеулерде бұл ертегі көбінесе Oidheadh chloinne Uisnigh ("Уисних балаларының тағдыры") және Oidheadh chloinne Tuireann ("Туиррен балаларының тағдыры") ертегілерімен бірге Три truagha na sgéalaigheachta, яғни "Аңтартудың үш қайғысы" деп аталатын топқа біріктіріледі. Ғалым және фольклорші Робин Флауэрдің пікірінше, бұл үш ертегінің де авторы 14 ғасырда, Солтүстік-Батыс Коннахттағы Мак-Фирбисигтер тобының бірі болуы мүмкін. Бұл үш ертегі ирланд тілінен ағылшын тіліне аударылып, жинақталған. Әңгімелердің ерте нұсқаларын қамтитын қолжазбаларға Шотландия Ұлттық кітапханасындағы MS 72.1.38 және MS 72.2.6, Ұлыбритания кітапханасындағы MS Egerton 164, сондай-ақ Корольдік Ирландия академиясы кітапханасындағы MS 24 A 13 және MS E vi 4 жатады. Тағы үш жүз адам Срут-на-Маоиледе, үш жүз адам Иоррус-Домнан мен Инис-Глуареде болды. Ол сондай-ақ, сиқырдың мерзімі аяқталғаннан кейін Лэргенн (Коннахт патшасының немересі) мен Диоха (Мунстер патшасының немересі) үйленеді деп болжады. Аойф сәл икемделіп, балаларға сөйлеу қабілетін сақтауға рұқсат берді, олар теңдесі жоқ әндер шырқайтынын және құс түрінде болуына қайғырмайтынын мәлімдеді. Содан кейін Айф Бодбтың сарайына оралды. Ол балалардың неге өзімен бірге емес екенін сұрағанда, Лир оған сенбегенін айтты, бірақ Бодб күдіктенді және Лирге хабаршы жіберді. [24 32] Хабаршыны қабылдағанда, Лир қайғыға батып, Айфтың зиянды іс жасағанын түсінді. Ол сол жерден шығып, Лох Дейрррич жағасында адам дауысымен ән шырқаған аққуларға тап болды. Олар оған Айфенің зұлымдығы туралы айтты, және Лир мен оның халқы жылады, бірақ сол түнде олар қалып, аққулардың әнін тыңдады. Лир Бодбқа барып, оған Айфенің сатқындығы туралы айтты. Бодб оны балалардың азабынан да ауыр болатындай қарғады, және оған ең жаман түрі қандай екенін сұрады. Аойф ауадағы демон ең жаман екенін айтты, сонда Бодб оны друидтың таяғымен ұрып, оны осындай демонға айналдырды, сондықтан ол ұшып кетті және сол күйінде қалды. [33 45] Бодб пен Де Дананн халқы Лох Дайрбриджге барып, аққулардың әнін тыңдады. Милесиялықтар да келді, музыка тынышталып, оны тыңдағандардың бәрін қуантты. Үш жүз жылдан кейін аққуларға солтүстікке, суық Срут-на-Маоилге баруға уақыт келді. Осы кезде Эринде ешқандай аққуды өлтіруге болмайды деп жарияланды. Маоилада оларды қатыгез дауыл бөлді, және олар ақырында қайта қосылса да, аяусыз болды, суық пен ауа райының төтенше жағдайларымен күресті, бірақ олар кете алмады, өйткені олардың үлесі сол жердегі суларда қалу еді. [46 52] Ақырында аққулар Де Дананн мен Милесиялықтардың оларды іздеп жүрген тобына тап болды, оларды Бодбтың ұлдары Аодх пен Фергус басқарды. Олар Де-Дананн, Лир және Бодб туралы жақсы хабар алды. Уақыт өткен соң, аққулар Иоррус Домнанға қарай жолға шықты. Сол жерде олар өздерінің оқиғаларын баяндаған жас жігітке кездесті. Бір түні Иорруста суық соншалық қатты болды, су қатып, аққулардың аяқтары мұздай қатып қалды. Олар өздерінің азап шегулері үшін "Аспан Патшасына" құстардың қиын жағдайын жеңілдетуін өтінді. Олар "шынайы, толыққанды, толыққанды интеллектісі бар Құдайға" иман келтіргендерін айтқаннан кейін олардың тілегі қабылданды, және содан бері олар дауыл мен жаман ауа райынан қорғалды. Ақырында Иоррус Домнанға бөлінген уақыт өтті және олар Лир тұратын Сиот Фионахайға баруды шешті. Бірақ олар сол жерге жеткенде, оның бос, қираған және бұталы екенін көрді. Келесі күні олар Инис Глауареге жолға шықты. Ақырында Ирландияға Киелі Патрик пен христиан діні келді, ал бір күні киелі адам Мохаумхог Инис Глуайреге келді. Аққулар оны таңғы намазды шақыратын қоңырауды естіп, оның дыбысынан қорқып қалды. Бірақ Фионнгуала қоңыраудың дыбысы оларды сиқырдың қарғысынан азат ететінін мәлімдеді, сондықтан олар оны тыңдады. Ол аяқталған соң олар ән шырқады. Киелі кісі олардың әнін естіп, оны ән салған аққулар екенін білді. Оларға тіл қатып, ол олардың Лирдің балалары екенін сұрады, ол сол жерге олар үшін саяхаттағанын айтты. [62 66] Аққулар қасиетті адамға сенім білдіріп, күміс шынжырлармен байлауға рұқсат берді. Құстар монахпен бірге болған кезде шаршау мен уайымды сезінбеді. Ақырында аққулар туралы хабар Коннахт патшасы Лэргненнің әйелі Деохқа жетті. Ол одан аққуларды әкелуін өтінді. Ол дереу хабаршылар жіберді, бірақ монах Мохаумхог бас тартты, бұл Лэргненді ашуландырды. Ол Мохаумхогқа өзі барып, аққуларды ұстауға тырысты, бірақ оның қолы тигенде аққулардың қауырсындары түсіп, үш өте ескі адам мен бір ескі әйел, бәрі де сүйекті және жіңішке болды. Содан кейін Лэргнен кетіп қалды. [67 70] Фионнгуала монахтан оларды кресттеуін және әрқайсысын жерлеуін өтінді, өйткені олар өлімге жақын екенін сезді. Олар кресттеліп, содан кейін қайтыс болып, жерленді. Мохаумхог олар үшін қайғырды. Міне, Лирдің балаларының тағдыры осылай болды.

Талдау

Фольклоршылар ирландиялық "Лир балалары" ертегісі мен Халықаралық Арне-Томпсон-Утер индексіндегі "Ағаларын іздеген қыз" (ATU 451) типті ертегі арасында байланыс бар деп есептейді.

Қазіргі заманғы музыка

Лодэст Виспер фолк-рок тобы 1973–74 жылдары легенданың сахналық қойылымы негізінде "The Children of Lir" атты альбомын жазды. Фолк-металл тобы Cruachan 2002 жылы "Folk Lore" альбомында "Children of Lir" әнін жариялады. Pagan metal тобы Primordial легендаға негізделген "Children of the Harvest" әнін жазды. "Children of Lir" – Сораның "Heartwood" альбомында орындалған, аңызды бейнелейтін ән. Мэри Маклафлиннің "Daughter of Lír" альбомында осы аңызға арналған екі ән бар: "Fionnuala's Song" және "The Children of Lir". Синеад О'Коннордың "Universal Mother" альбомынан шыққан "A Perfect Indian" әнінде "Лирдің балалары" туралы айтылады.

Мүсіндік

Лир балаларының мүсіні, мүсінші Оисин Келлидің туындысы және Италияның Флоренция қаласындағы Фердинандо Маринелли көркем құю шеберханасының қосымшасы, Дублин қаласындағы Парнелл алаңындағы Еске алу саябағында орналасқан. Ол 900 жылдық тәуелсіздік күресінен кейін Ирланд ұлтының қайта жаралуын бейнелейді, дәл сол сияқты, аңыз бойынша, құлар 900 жылдан кейін "қайта туған". Осы аңызды бейнелейтін тағы бір мүсін Вестмит графтығындағы Кастлполлард ауылының орталық үшбұрышты жасыл алаңында, Деравараг көлінен солтүстік-шығысқа қарай шамамен үш шақырым жерде орналасқан. Тақташада әйгілі оқиға бірнеше тілде баяндалған. Лир балаларының мүсіні Антрим графтығының Балликасл қаласында, Мойл теңізінің жағажайына жақын орналасқан, осы жерде балалар 300 жылға қарғысқа ұшыраған.

Боялған шыны

Вильгельмина Геддес (Ирландиялық суретші, 1887–1955). Белфаст қалалық кеңесінің кітапханалар, мұражайлар және өнер комитеті тапсырысымен жасалған, сегіз панельді боялған шыныдан жасалған баспалдақ терезесі 1929 жылдың 2 қыркүйегінде тапсырылды және 1930 жылдың наурыз айында аяқталды. Қазіргі уақытта Белфасттағы Ольстер мұражайында сақтаулы, бірақ көрмеге қойылмаған.