Шақырымның сегізден бірі: Фурлонг өлшемі

Кіріспе

Ұзындығы 660 футқа тең немесе шамамен 201 метр. Фурлонг – британдық және АҚШ жүйесіндегі қашықтықты өлшеу бірлігі, бір мильдің сегізден бір бөлігіне тең. Ол 660 фут, 220 ярд, 40 таяқ, 10 тізбек немесе шамамен 201 метрге баламалы. Қазіргі кезде ол көбінесе ат жарыстарында қолданылады, онда көптеген елдерде жарыс жолының ұзындығын өлшеу стандарты болып табылады, сондай-ақ ауыл шаруашылығында егістік алқаптарының ұзындығы мен арақашықтығын өлшеу үшін пайдаланылады. АҚШ-тағы кейбір штаттар жерді өлшеу үшін ескі анықтамаларды қолданады, бұл фурлонгтың ұзындығында миллионнан екі бөлікке дейін айырмашылыққа алып келеді, яғни шамамен. Бұл айырмашылықтың көптеген жағдайларда ешқандай маңызды салдары жоқ. Ярдтың халықаралық стандарты 0,9144 метр ретінде қабылданса, бір фурлонг 201,168 метрге тең, ал бес фурлонг шамамен 1 километрді құрайды (дәл).

Тарих

Фурлонг атауы ежелгі ағылшын тіліндегі furh (күршік) және lang (ұзын) сөздерінен шыққан. Кем дегенде англосаксон дәуірінен бастап, ол бастапқыда егістік жердің бір акр жеріндегі күршіктің ұзындығын білдірген (ортағасырлық қоғамдық егістік, ол жолақтарға бөлінген). Фурлонг (күршік ұзындығын білдіреді) – өгіздердің тобы тынығып тұрмай жыртып шығара алатын қашықтық. Бұл 40 таяқ немесе 10 шынжырға тең деп стандартталды. Бұл жүйе ауыр жырғышты тартқан өгіздерді бұру қиын болғандықтан пайда болды. Бұл қысқа күршіктердің дренаждық артықшылықтарын жойды және күршіктер мүмкіндігінше ұзын болды. Бір акр жердің ұзындығы бір фурлонг, ені бір шынжыр (66 фут немесе 22 ярд) құрайды. Осы себепті фурлонг бұрын "акр ұзындығы" деп те аталған, бірақ қазіргі қолданыста бір акр жердің пішіні кез келген болуы мүмкін. Фурлонг немесе ату термині ашық егістіктегі жақын жолақтардың тобын сипаттау үшін де қолданылған. Ертедегі англосакстар үшін таяқ – жер өлшемінің негізгі бірлігі болды. Бір фурлонг 40 таяқтан тұрады, ал бір акр – 4x40 таяқтан немесе 4 таяқтан 1 фурлонгтан, яғни 160 шаршы таяқтан. Сол кезде сакстар Солтүстік Германия аяғын қолданды, ол 1959 жылғы халықаралық келісімдегі аяқтан шамамен 10 пайызға ұзын болды. Англия 13 ғасырдың соңында қысқа аяққа ауысқанда, таяқ пен фурлонг өзгеріссіз қалды, өйткені меншік шекаралары таяқ пен фурлонгпен анықталған. Бір ғана өзгеріс – таяқтағы және фурлонгтағы футтар мен ярдтар саны, сондай-ақ акрдағы шаршы футтар мен ярдтар саны. Таяқтың анықтамасы 15 ескі футтан 16 1/2 жаңа футқа, немесе 5 ескі ярдтан 5 1/2 жаңа ярдқа өзгерді. Фурлонг 600 ескі футтан 660 жаңа футқа, немесе 200 ескі ярдтан 220 жаңа ярдқа өзгерді. Акр 36 000 ескі шаршы футтан 43 560 жаңа шаршы футқа, немесе 4 000 ескі шаршы ярдтан 4 840 жаңа шаршы ярдқа дейін өсті. Фурлонг тарихи тұрғыдан грек жүйесінен алынған римдік стадионға (стадиумға) тең деп есептелген. Мысалы, Жаңа Патша Джеймс Библиясы грек стадион орнына "фурлонг" терминін қолданады, бірақ көбінесе жаңа аудармаларда мәтінде миль немесе километрлер қолданылады және түпнұсқа сандар түсіндірмелерде беріледі. Рим жүйесінде стадионға 625 фут, мильге сегіз стадион, лигаға үш миль болатын. Лига – адамның бір сағатта жүре алатын қашықтық, ал миль (mille сөзінен, яғни "мыңнан") – 1000 пасс (қадам, бес фут немесе екі қадамнан) құралған. Батыс Рим империясы құлағаннан кейін ортағасырлық Еуропа римдік жүйемен жалғасты, оны адамдар әртараптандыра бастады, бұл сауда, салық салу және т.б. салаларында қиындықтарға әкелді. 1300 жылға қарай Англия патшасының жарлығымен өлшемдердің ұзақ тізімі стандартталды. Сол кездегі қашықтық пен ұзындықты өлшеудегі маңызды бірліктер – фут, ярд, таяқ (немесе полюс), фурлонг және миль. Таяқ 5 1/2 ярд немесе 16 1/2 фут деп анықталды, ал миль сегіз фурлонгқа тең болды, сондықтан фурлонгтың анықтамасы 40 таяққа, ал мильдің анықтамасы 5 280 футқа (сегіз фурлонг/миль * 40 таяқ/фурлонг * 16 1/2 фут/таяқ) тең болды. 1620 жылдары өлшеу тізбегінің ойлап табуы ұзындықтың аралық бірлігін енгізуге әкелді, 22 ярд тізбек төрт таяққа тең және фурлонгтың оннан бір бөлігіне тең болды. 1675 жылғы сипаттамада: "Дименсюратор немесе өлшеу құралы, оның ең көп қолданылатыны тізбек, ал ағылшын өлшемдері үшін орташа ұзындығы төрт полюс, ағылшын милі мен акрына сәйкес келеді, 10 мұндай тізбек фурлонгты құрайды, ал 10 шаршы тізбек акрды құрайды, сондықтан бір шаршы миль 640 шаршы акрды қамтиды". — Джон Огилби, Britannia, 1675.

The name furlong derives from the Old English words furh (furrow) and lang (long). Dating back at least to early Anglo Saxon times, it originally referred to the length of the furrow in one acre of a ploughed open field (a medieval communal field which was divided into strips). The furlong (meaning furrow length) was the distance a team of oxen could plough without resting. This was standardised to be exactly 40 rods or 10 chains. The system of long furrows arose because turning a team of oxen pulling a heavy plough was difficult. This offset the drainage advantages of short furrows and meant furrows were made as long as possible. An acre is an area that is one furlong long and one chain (66 feet or 22 yards) wide. For this reason, the furlong was once also called an acre's length, though in modern usage an area of one acre can be of any shape. The term furlong, or shot, was also used to describe a grouping of adjacent strips within an open field. Among the early Anglo Saxons, the rod was the fundamental unit of land measurement. A furlong was 40 rods; an acre 4 by 40 rods, or 4 rods by 1 furlong, and thus 160 square rods; there are 10 acres in a square furlong. At the time, the Saxons used the North German foot, which was about 10 percent longer than the foot of the international 1959 agreement. When England changed to a shorter foot in the late 13th century, rods and furlongs remained unchanged, since property boundaries were already defined in rods and furlongs. The only thing that changed was the number of feet and yards in a rod or a furlong, and the number of square feet and square yards in an acre. The definition of the rod went from 15 old feet to 16 1/2 new feet, or from 5 old yards to 5 1/2 new yards. The furlong went from 600 old feet to 660 new feet, or from 200 old yards to 220 new yards. The acre went from 36,000 old square feet to 43,560 new square feet, or from 4,000 old square yards to 4,840 new square yards. The furlong was historically viewed as being equivalent to the Roman stade (stadium), which in turn derived from the Greek system. For example, the King James Bible uses the term "furlong" in place of the Greek stadion, although more recent translations often use miles or kilometres in the main text and give the original numbers in footnotes. In the Roman system, there were 625 feet to the stadium, eight stadia to the mile, and three miles to the league. A league was considered to be the distance a man could walk in one hour, and the mile (from mille, meaning "thousand") consisted of 1,000 passus (paces, five feet, or double step). After the fall of the Western Roman Empire, medieval Europe continued with the Roman system, which the people proceeded to diversify, leading to serious complications in trade, taxation, etc. Around the year 1300, by royal decree England standardized a long list of measures. Among the important units of distance and length at the time were the foot, yard, rod (or pole), furlong, and the mile. The rod was defined as 5 1/2 yards or 16 1/2 feet, and the mile was eight furlongs, so the definition of the furlong became 40 rods and that of the mile became 5,280 feet (eight furlongs/mile times 40 rods/furlong times 16 1/2 feet/rod). The invention of the measuring chain in the 1620s led to the introduction of an intermediate unit of length, the chain of 22 yards, being equal to four rods, and to one tenth of a furlong. A description from 1675 states, "Dimensurator or Measuring Instrument whereof the mosts usual has been the Chain, and the common length for English Measures four Poles, as answering indifferently to the Englishs Mile and Acre, 10 such Chains in length making a Furlong, and 10 single square Chains an Acre, so that a square Mile contains 640 square Acres." —John Ogilby, Britannia, 1675

Фурлонгтың ресми қолданылуы 1985 жылғы "Салмақтар және өлшемдер туралы" заңмен Ұлыбританияда жойылды, бұл заң көптеген басқа дәстүрлі өлшем бірліктерінің ресми қолданылуын да тоқтатты.

Қолдану

Мьянмада қазіргі уақытта тас жол белгілерінде қашықтықты көрсету үшін мильмен бірге фурлонг қолданылады. Янгон–Мандалай тас жолындағы мильдік белгілерде миль мен фурлонгтар көрсетіледі. Әлемнің қалған бөлігінде фурлонгтың қолданылуы өте шектеулі, бірақ Англия тілді көптеген елдерде, соның ішінде Канада мен АҚШ-та ат жарысында ерекше көзге түседі. Австралияда ат жарысы үшін арақашықтықтар 1972 жылы метрикалық жүйеге ауыстырылды, бірақ Ұлыбритания, Ирландия, Канада және АҚШ-та жарыстар әлі күнге дейін миль мен фурлонгтармен беріледі. Сонымен қатар, Англия каналдарындағы тар қайықтармен жүретін қашықтықтар көбінесе миль мен фурлонгтармен көрсетіледі. Чикаго қаласының көше нөмірлеу жүйесі әрбір мильге 800 мекенжай бірлігін бөліп береді, бұл қаланың мильге сегіз блоктан тұратын жүйесіне сәйкес келеді. Бұл дегеніміз, Чикагоның әдеттегі аудандарындағы әрбір блок (солтүстік-оңтүстік немесе шығыс-батыс бағытында, бірақ сирек екеуінің де) ұзындығы шамамен бір фурлонгқа тең. Солт-Лейк-Ситидің орталық ауданындағы блоктары да бір шаршы фурлонгтан тұрады. Блоктар орталықтан алшақтаған сайын пішіні өзгеріп, дұрыссыз бола бастайды, бірақ нөмірлеу жүйесі (әр мильге 800 бірлік) Солт-Лейк округінің барлық жерінде бірдей сақталады. Логан қаласының орталық бөлігіндегі (Юта штаты) және Феникстің үлкен бөліктеріндегі (Аризона штаты) блоктар да сондай-ақ шаршы фурлонгтан тұрады (бір мильге сегіз блок, бұл 19-шы авеню, 27-ші, 35-ші, 43-ші, 51-ші, 59-шы сияқты тас жол шығуларының тізбесін түсіндіреді). Мельбурнның Ходдл желісіндегі қалалық блоктар да бір фурлонг ұзындықта. Канаданың Онтарио провинциясының көп бөлігі бастапқыда он фурлонгтық торға сәйкес өлшенді, ал негізгі жолдар тор сызықтары бойынша салынды. Қазір тас жол белгілерінде қашықтықтар километрмен көрсетілгендіктен, бұл негізгі жолдар шамамен екі километрге жуық аралықта орналасқан. Мысалы, Торонто арқылы өтетін тас жолдардың шығулары көбінесе екі километр аралықта болады. Мейн штатының Бангор қаласындағы Бангор қалалық орманның жол жүйесі миль мен фурлонгтармен белгіленген. Фурлонг сонымен қатар әзілді FFF бірліктері жүйесінің негізгі бірлігі болып табылады.

In Myanmar, furlongs are currently used in conjunction with miles to indicate distances on highway signs. Mileposts on the Yangon–Mandalay Expressway use miles and furlongs. In the rest of the world, the furlong has very limited use, with the notable exception of horse racing in most English speaking countries, including Canada and the United States. The distances for horse racing in Australia were converted to metric in 1972, but in the United Kingdom, Ireland, Canada, and the United States, races are still given in miles and furlongs. Also distances along English canals navigated by narrowboats are commonly expressed in miles and furlongs. The city of Chicago's street numbering system allots a measure of 800 address units to each mile, in keeping with the city's system of eight blocks per mile. This means that every block in a typical Chicago neighborhood (in either north–south or east–west direction but rarely both) is approximately one furlong in length. Salt Lake City's blocks are also each a square furlong in the downtown area. The blocks become less regular in shape farther from the center, but the numbering system (800 units to each mile) remains the same everywhere in Salt Lake County. Blocks in central Logan, Utah, and in large sections of Phoenix, Arizona, are similarly a square furlong in extent (eight to a mile, which explains the series of freeway exits: 19th Ave, 27th, 35th, 43rd, 51st, 59th ). City blocks in the Hoddle Grid of Melbourne are also one furlong in length. Much of Ontario, Canada, was originally surveyed on a ten furlong grid, with major roads being laid out along the grid lines. Now that distances are shown on road signs in kilometres, these major roads are almost exactly two kilometres apart. The exits on highways running through Toronto, for example, are generally at intervals of two kilometres. The Bangor City Forest in Bangor, Maine has its trail system marked in miles and furlongs. The furlong is also a base unit of the humorous FFF system of units.

Ұзындығының анықтамасы

Бір фулдың ұзындығы ағылшын тілінде сөйлейтін елдерде сәл өзгешеленеді. Канада мен Ұлыбританияда, фул халықаралық ярдпен – дәл 0.9144 метрмен анықталғанда, 201.168 м-ге тең болады. Австралия фулді ресми түрде анықтамайды, бірақ шынжыр мен буынды халықаралық ярд арқылы анықтайды. АҚШ бұрын фул, шынжыр, сауат және буынды дәл метрмен өлшенген АҚШ зерттеу аяғы арқылы анықтаған, нәтижесінде фулдың ұзындығы шамамен 201.1684 м болған. Ескі АҚШ өлшемі мен «халықаралық» өлшем арасындағы шамамен миллионнан екі бөлік айырмашылық көптеген практикалық өлшемдер үшін маңызсыз болды. 2019 жылдың қазан айында АҚШ Ұлттық геодезиялық қызметі мен Ұлттық стандарттар және технология институты 2022 жылдың соңында АҚШ зерттеу аяғын қолдануды тоқтату туралы бірлескен ниеттерін жариялады. Содан бері АҚШ стандарттық өлшемдеріндегі фулдің ұзындығы Халықаралық 1959 жылғы аяққа негізделген, бұл АҚШ-та да фулдің ұзындығын 201.168 метрге тең етеді.