Габондағы сайлау тарихы және саяси жүйесі

Кіріспе

Габондағы мемлекеттік қызметтерге саяси сайлаулар Габонда президенттік көп партиялық демократия қағидалары бойынша өтеді, тәуелсіздік алғаннан бері билікте тұрған Габон демократиялық партиясы үстем партия болып табылады. Президент және Ұлттық Ассамблея тікелей сайланады, ал Сенат жанама сайлау арқылы сайланады.

Тәуелсіздікке дейінгі кезең

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Габон (Француз Конгосымен біріктірілген сайлау округінде) француз Ұлттық Ассамблеясына мүшелерді сайлай бастады. Алғашқы сайлау 1945 жылдың қазан айында өтті, сайлаушылар екі колледжге бөлінді: француз азаматтары үшін бірінші колледж және азамат еместер үшін екінші колледж. Габриэль д’Арбусье бірінші колледжден сайланды, ал габондық саясаткер Жан Илер Аубаме екінші колледжде ең көп дауыс алғанмен, сайлау екінші турға өтті, онда конголық Жан Феликс Чикая жеңіске жетті. Келесі сайлау келесі жылдың маусым айында өтті, онда д’Арбусье бірінші колледжде Анри Сеньонға есе жіберіп, ал Чикая екінші колледжде қайта сайланды. Сол жылдың қараша айында тағы бір сайлау өтті, екінші колледжге қосымша орын берілді және ол енді конголық және габондық бөлімдерге бөлінді. Морис Байру әлі де біріккен бірінші колледжден сайланды, ал Аубаме француздық жұмысшылар интернационалының тізімі бойынша габондық екінші колледжге сайланды. 1946 жылы желтоқсанда үшінші сайлау өтті, онда Өкілдер жиналысы сайланды; ол да колледж жүйесін қолданды, бірінші колледжден 12 және екінші колледжден 18 мүше сайланды. Келесі француз сайлауы 1951 жылы өтті, онда Байру бірінші колледжде, ал Аубаме екінші колледжде қайта сайланды. 1952 жылғы сайлауға дейін Өкілдер кеңесі Аумақтық Ассамблеяға айналдырылды, онда Аубаменің Габон демократиялық және әлеуметтік одағы (UDSG) 24 орынның 14-ін жеңіп алды. Байру мен Аубаме екеуі де 1956 жылғы француз сайлауында қайта сайланды. Колониялық кезеңдегі соңғы ұлттық сайлаулар 1957 жылғы Аумақтық жиналыс сайлауы болды. UDSG ең ірі партия болып шықты, 40 орынның 14-ін жеңіп алды, бірақ 8 орын алған Габон демократиялық блогы (BDG) өзіне жақын тізіммен және бес тәуелсіз депутатпен бірге 21 орындық коалиция құра алды. Осының нәтижесінде БДГ-ның Леон М’ба премьер-министр, ал 1960 жылы ел тәуелсіздік алғаннан кейін президент болды.

Following World War II, Gabon (in a combined constituency with French Congo, began to elect members to the French National Assembly. The first elections took place in October 1945, with voters split into two colleges; the First College for French citizens and the Second for non citizens. Gabriel d'Arboussier was elected by the First College, and although Gabonese politician Jean Hilaire Aubame received the most votes in the Second College, the election went to a second round, where he was beaten by the Congolese Jean Félix Tchicaya. The next elections were held in June the following year, with d'Arboussier defeated by Henri Seignon in the First College and Tchicaya re elected in the Second. Another election was held in November that year, with the Second College gaining an extra seat, and now split into Congolese and Gabonese sections. Maurice Bayrou was elected by the still combined First College, whilst Aubame was elected in the Gabonese Second College seat on a French Section of the Workers' International ticket. A third election in 1946 took place in December when the Representative Assembly was elected; it also used a college system, with 12 members elected by the First College and 18 by the Second. The next French elections took place in 1951, with Bayrou re elected in the First College and Aubame in the Second. The Representative Council was converted into a Territorial Assembly prior to the 1952 elections, with Aubame's Gabonese Democratic and Social Union (UDSG) winning 14 of the 24 seats. Bayrou and Aubame were both re elected again in the 1956 French elections. The final national elections in the colonial period were the Territorial Assembly elections of 1957. Although the UDSG emerged as the largest party, winning 14 of the 40 seats, the Gabonese Democratic Bloc (BDG), which had won eight seats, was able to form a 21 seat coalition together with an affiliated list and five independents. This resulted in the BDG's Léon M'ba becoming Prime Minister, and President when the country became independent in 1960.

Тәуелсіздік алғаннан кейінгі кезең

Тәуелсіздік алғаннан кейін Президент тікелей сайланатын лауазымға айналды, Ұлттық жиналыс әр үш жылда бір рет, ал Президент әр алты жылда бір рет сайланады. 1961 жылы тәуелсіздік алғаннан кейінгі алғашқы сайлауда екі лауазым да бір мезгілде сайланды, ал BDG мен UDSG «Ұлттық одақ» атауымен бірыңғай тізімде жүруге келісті. Басқа партиялар қатыспады, ал тізім Ұлттық жиналыстағы барлық 67 орынды жеңіп алды, ал М’ба президенттікке қарсылықсыз қатысып, 100% дауыспен сайланды. Алайда, екі партия 1964 жылғы парламенттік сайлауда бір-біріне қарсы тұрды, BDG 31 орынға, UDSG 16 орынға ие болды. БДГ 1967 жылғы жалпы сайлауға қатысқан жалғыз партия болды, нәтижесінде М’ба қарсылықсыз қайта сайланды және партия Ұлттық жиналыстағы барлық 47 орынды жеңіп алды. Келесі жылы ел бір партиялық мемлекетке айналды, Габон Демократиялық партиясы (PDG, BDG-нің мұрагері) жалғыз заңды партия болды. 1969 жылы жалпы сайлаулар өтті, Омар Бонго (1967 жылы М’баның қайтыс болуынан кейін оның орнын басқан) президенттікке қарсылықсыз сайланды және PDG тізімі Ұлттық жиналыстағы барлық 70 орынды жеңіп алды. 1979 және 1986 жылғы президенттік сайлауларда Бонго дәл осылай қайта сайланды, ал PDG 1980 жылғы (Ұлттық жиналыстың саны 89 орынға дейін ұлғайды) және 1985 жылғы (111 орын) парламенттік сайлауларда қарсылықсыз қалды. 1990 жылы көп партиялық саясат қайта енгізіліп, сол жылы өткен парламенттік сайлауда PDG Ұлттық жиналыстағы көпшілігін сақтады, бірақ ол 120 орынның 63-іне дейін қысқарды. Алғашқы бәсекелестік президенттік сайлау 1993 жылы өтті, Бонго 51% дауыспен қайта сайланды, бірақ екінші орын алған Пол Мба Абессоль үкіметті дауыстарды бұрмалауда айыптады. 1996 жылғы парламенттік сайлауда PDG 85 орынға ие болды. Сенатта алғаш рет 1997 жылдың басында сайлау өтті, PDG 91 орынның 52-сін жеңіп алды. 1998 жылы Бонго 67% дауыспен қайта сайланды, ал 2001 жылғы парламенттік сайлауда PDG тағы бір орын алды. 2003 жылғы ақпандағы Сенат сайлауында PDG 92 орынның 67-сін жеңіп алды. 2005 жылғы президенттік сайлауда Бонго алтыншы рет сайланды, 79% дауыс жинады. 2006 жылғы парламенттік сайлауда PDG 82 орынға дейін қысқарды, бірақ оған жақын партиялар тағы 17 орынға ие болды. 2009 жылдың басында өткен Сенат сайлауында PDG кеңейтілген Сенаттағы 102 орынның 75-ін жеңіп алды. 2009 жылғы маусымда Бонго қайтыс болғаннан кейін, президенттік сайлау сол жылдың соңында өтті, оны оның ұлы Али Бонго Онимба жеңіп, 42% дауыс жинады. 2011 жылғы парламенттік сайлауды оппозициялық партиялардың көпшілігі бойкотқа алды, нәтижесінде PDG 121 орынның 115-ін жеңіп алды. PDG 2014 жылғы сайлауда 81 орын алып, Сенатта көпшілігін сақтады.

Following independence, the President became a directly elected post, with the National Assembly elected every three years and the President every six. In the first post independence elections in 1961 both posts were elected simultaneously, and the BDG and UDSG agreed to run on a single united list under the name "National Union". No other party ran and the list won all 67 seats in the National Assembly, whilst M'ba ran unopposed for the presidency, and was elected with 100% of the vote. However, the two parties ran against each other in the 1964 parliamentary elections, with the BDG winning 31 seats to the UDSG's 16. The BDG was the only party to contest the 1967 general elections, resulting in M'ba being re elected unopposed and the party winning all 47 seats in the National Assembly. The following year the country became a one party state with the Gabonese Democratic Party (PDG, the successor to the BDG) as the sole legal party. General elections were held in 1969, with Omar Bongo (who had succeeded M'ba after his death in 1967) elected unopposed as President and the PDG list winning all 70 seats in the National Assembly. Presidential elections in 1979 and 1986 saw Bongo re elected in the same manner, whilst the PDG remained unopposed in parliamentary elections in 1980 (in which the National Assembly was increased to 89 seats) and 1985 (111 seats). Multi party politics was reintroduced in 1990 and parliamentary elections that year saw the PDG retain its majority in the National Assembly, although it was reduced to 63 of the 120 seats. The first competitive presidential elections were held in 1993, with Bongo re elected with 51% of the vote, although the runner up, Paul Mba Abessole, accused the government of vote rigging. The PDG won the 1996 parliamentary elections, winning 85 seats. The Senate was elected for the first time in early 1997, with the PDG winning 52 of the 91 seats. Bongo was re elected again in 1998 with 67% of the vote, and the PDG gained another seat in the 2001 parliamentary elections. The February 2003 Senate elections saw the PDG win 67 of the 92 seats. Bongo was re elected for a sixth time in the 2005 presidential elections with 79% of the vote. The PDG was reduced to 82 seats in the 2006 parliamentary elections, although affiliated parties won a further 17 seats. Senate elections in early 2009 saw the PDG win 75 of the 102 seats in an expanded Senate. Following Bongo's death in June 2009, presidential elections were held later in the year, and won by his son Ali Bongo Ondimba, who received 42% of the vote. The 2011 parliamentary elections were boycotted by most opposition parties, resulting in the PDG winning 115 of the 121 seats. The PDG retained its majority in the Senate in the 2014 elections, winning 81 seats.

Сайлау жүйесі

Габонда дауыс беру жасы 21-ге толу керек, және дауыс беру міндетті; қатыспаған жандарға айып салынуы мүмкін.

Ұлттық жиналыс

Ұлттық Ассамблеяның 120 мүшесі екі кезеңді сайлау жүйесі бойынша провинциялар негізінде құрылған тоғыз көпмандатты сайлау округінен сайланады. Сайлау округтерінде 9-дан 18-ге дейін орын бар.

Сенат

Сенаттың 102 мүшесі тікелей емес жолмен сайланады. Ұлттық Ассамблея сияқты, олар провинциялар негізінде құрылған тоғыз көпмандатты сайлау округтерінен сайланады, әр округте төрттен он сегізге дейін орын бар. Сайлаулар муниципалитет кеңесінің депутаттары және облыстық мәслихат мүшелері екі кезеңдік жүйе бойынша жүргізеді. Олармен бірге қосалқы мүшелер де сайланады.

Референдумдар

Колониялық дәуірде Габон сайлаушылары 1945 жылы, 1946 жылғы мамыр және 1946 жылғы қазанда француз конституциялық референдумдарына қатысты. 1958 жылғы француз қауымдастығын құру туралы референдумда сайлаушылардың 93% дауыс берді; қарсы дауыс берілген жағдайда дереу тәуелсіздік орнатылар еді. 1960 жылы тәуелсіздік алғаннан бері тек бір референдум өтті; 1995 жылғы конституциялық референдумда сайлаушылардың 96,5% конституцияға енгізілген өзгерістерді мақұлдады.