1808 жылғы Баэйлен шайқасы

Кіріспе

1808 жылы Жарым арал соғысындағы шайқас

Байлен шайқасы 1808 жылы генерал Франсиско Хавьер Кастанос басқарған Испан армиясы мен генерал Пьер Дюпон де Льетанг басқарған Императорлық француз армиясының II корпусы де ла Жиронде арасында өтті. Бұл шайқас Наполеон армиясының ашық даладағы алғашқы жеңілісі болды. Ең қызыл шайқас Баилен (кейде ағылшынша Baylen) маңында, Гуадалкивир өзенінің жанындағы ауылда, Оңтүстік Испанияның Хаэн провинциясында болды. 1808 жылдың маусым айында Испанияның француз оккупациясына қарсы кеңінен тараған көтерілістерден кейін Наполеон француз бөлімшелерін Испанияның негізгі қарсылық орталықтарын басып тастау үшін жылдам топтарға біріктірді. Олардың бірі, генерал Дюпон басқаруымен, Сьерра-Морена арқылы, оңтүстікке, Андалусия арқылы Кадис портына жіберілді, онда француз теңіз эскадрильясы испандықтардың ықтиярында болды. Император Дюпонның 20 000 әскерімен кез келген қарсылықты жеңе алатынына сенімді болды, тіпті олардың көпшілігі тәжірибесіз жаңа сарбаздар болса да. Оқиғалар басқаша болды, Дюпон шабуыл жасап, Кордобаны тонағаннан кейін. Сан-Рокедегі испан дала армиясына қолбасшылық еткен генерал Кастанос және Малага губернаторы генерал Теодор фон Рединг Севильяға барып, француз шапқыншылығына қарсы тұруға және провинцияның біріккен күштерін француздарға қарсы қоюды міндет тұтқан патриоттық жиналыс – Севилья хунтасымен келіссөздер жүргізді. Испанияның үлкен әскерінің жақындап келе жатқанын білген соң, Дюпон провинцияның солтүстігіне қарай шегінді. Ауру болып, тонаудан жиналған заттармен салмақтанған ол Мадридтен күшеп келуді күтуді дұрыс көрмеді. Алайда, оның хабаршыларының барлығы қолға түсіріліп, өлтірілді, ал Дюпонның Мадридке жолды тазалау үшін жіберген генерал Доминик Ведельдің француз дивизиясы негізгі күштен бөлініп қалды. 16-19 шілде аралығында испандық күштер Гуадалкивир өзені бойындағы ауылдарға жайылған француздық позицияларға жиналды және бірнеше жерде шабуыл жасады, осы арқылы француз қорғаушыларын оңға да, солға да жылжуға мәжбүр етті. Кастаньос Дюпонды Адужардан төмен қарай ұстап тұрғанда, Рединг Менгибарда өзенді бұзып, Байленді басып алды, француз армиясының екі қанатына ара салып, оларды бөліп тастады. Кастаньос пен Редингтің арасында қалған Дюпон үш рет қанды және бейшара шабуылдар жасап, испандықтардың қатарын бұзуға тырысты, нәтижесінде 2000-ға жуық адам қаза тапты, соның ішінде өзі де жараланды. Әскерлерінде азық-түлік пен су жетіспей, ыстыққа шыдамай, Дюпон испандықтармен келіссөздерге кірісті. Ведель соңынан келді, бірақ кеш қалды. Келіссөздерде Дюпон өзінің ғана емес, Ведельдің әскерлерін де тапсыруға келісті, тіпті соңғысының әскерлері испандықтардың қоршауынан тыс жерде қашып кетуге мүмкіндігі болса да; барлығы 17 000 әскері тұтқынға алынды, бұл Байленді Пиреней соғысында француздардың бастан кешкен ең ауыр жеңіліске айналдырды. Тапсыру шарттары бойынша әскерлер Францияға қайтарылуы керек еді, бірақ испандықтар шарттарды орындамай, оларды Кабрера аралына көшірді, онда көптеген адам аштықтан қайтыс болды. Жозеф Бонапарттың Мадридтегі сарайына осы апат туралы хабар жеткенде, Испанияның көп бөлігін көтерілісшілерге қалдырып, Эброға жалпы шегініс жасалды. Франция империясының осы уақытқа дейін жеңілмейтін армиясына осы алғашқы үлкен жеңіліске бүкіл Еуропадағы жаулары қуанышпен қарсы алды. "Испания қуанышқа бөленді, Ұлыбритания шаттанды, Франция қорқып, Наполеон ашуға ішін тыйып отырды. Бұл Наполеон империясының бастан кешкен ең үлкен жеңілісі болды, және одан да маңыздысы, император жек көріп қанағаттанған қарсыласынан жеңіліс тапқан еді." Испанияның батырлық оқиғалары Австрияға шабыт берді және Наполеонға қарсы тұруға бағытталған бүкілхалықтық қарсылық күшін көрсетті, Францияға қарсы Бесінші коалицияның құрылуына себеп болды. Осы оқиғалардан сақтанған Наполеон Испаниядағы әскери операцияны жеке өзіне алуға шешім қабылдады және Grande Armée армиясымен Испанияға басып кірді. Олар испандық күштерге және олардың британдық одақтастарына қатты соққы берді, жоғалған аумақтарды, соның ішінде Мадридті де қайтарып алды, ал кейін Австрияға назар аударды. Испаниядағы күрес тағы да көп жылдар бойы жалғасты. Француздар Испанияның қарсыластарына қарсы ұзаққа созылған тоқырау соғысы үшін үлкен ресурстар жұмсады, нәтижесінде L'Armée d'Espagne (Испания армиясы) Иберия түбегінен қуылды және 1814 жылы Испания, Ұлыбритания және Португалияның біріккен күштері Францияның оңтүстігіне басып кірді.

The Battle of Bailén was fought in 1808 between the Spanish Army of Andalusia, led by General Francisco Javier Castaños and the Imperial French Army's II corps d'observation de la Gironde under General Pierre Dupont de l'Étang. This battle was the first open field defeat of a Napoleonic army. The heaviest fighting took place near Bailén (sometimes anglicized Baylen), a village by the Guadalquivir river in the Jaén province of southern Spain. In June 1808, following the widespread uprisings against the French occupation of Spain, Napoleon organized French units into flying columns to pacify Spain's major centres of resistance. One of these, under General Dupont, was dispatched across the Sierra Morena and south through Andalusia towards the port of Cádiz where a French naval squadron lay at the mercy of the Spanish. The Emperor was confident that with 20,000 men, Dupont would crush any opposition encountered on the way, despite most of them being inexperienced new recruits. Events proved otherwise when Dupont and his men stormed and plundered Córdoba in July. General Castaños, commanding the Spanish field army at San Roque, and General Theodor von Reding, Governor of Málaga, travelled to Seville to negotiate with the Seville Junta—a patriotic assembly committed to resisting the French incursions—and to turn the province's combined forces against the French. Upon learning of the approach of a larger Spanish force, Dupont fell back to the north of the province. Sick and burdened with wagons of loot, he unwisely decided to await reinforcements from Madrid. However, his messengers were all intercepted and killed and a French division under General Dominique Vedel, dispatched by Dupont to clear the road to Madrid, became separated from the main body. Between 16 and 19 July, Spanish forces converged on the French positions stretched out along villages on the Guadalquivir and attacked at several points, forcing the confused French defenders to shift their divisions this way and that. With Castaños pinning Dupont downstream at Andújar, Reding successfully forced the river at Mengibar and seized Bailén, interposing himself between the two wings of the French army. Caught between Castaños and Reding, Dupont attempted in vain to break through the Spanish line at Bailén in three bloody and desperate charges, suffering 2,000 casualties, including himself wounded. With his men short of supplies and without water in sweltering heat, Dupont entered into talks with the Spanish. Vedel finally arrived, but too late. In the talks, Dupont had agreed to surrender not only his own but Vedel's force as well even though the latter's troops were outside the Spanish encirclement with a good chance of escape; a total of 17,000 men were captured, making Bailén the worst defeat suffered by the French in the entire Peninsular War. Under the surrender terms, the men were to be repatriated to France, but the Spanish did not honor the terms and transferred them to the island of Cabrera, where most died of starvation. When news of the catastrophe reached Joseph Bonaparte's court in Madrid, the result was a general retreat to the Ebro, abandoning much of Spain to the insurgents. France's enemies throughout Europe cheered at this first major defeat inflicted to the hitherto unbeatable French Imperial army. "Spain was overjoyed, Britain exultant, France dismayed, and Napoleon outraged. It was the greatest defeat the Napoleonic empire had ever suffered, and, what is more, one inflicted by an opponent for whom the emperor had affected nothing but scorn. "—tales of Spanish heroism inspired Austria and showed the force of nationwide resistance to Napoleon, setting in motion the rise of the Fifth Coalition against France. Alarmed by these developments, Napoleon decided to personally take command of the Spanish theatre and invaded Spain with the Grande Armée. They dealt devastating blows to the Spanish forces and their British allies, recapturing the lost territories, Madrid included, in November 1808, before turning their attention to Austria. The struggle in Spain continued for many more years. Enormous resources were committed by the French to a long war of attrition waged against determined Spanish guerrillas, ultimately leading to the expulsion of L'Armée d'Espagne (The Army of Spain) from the Iberian Peninsula and the exposure of southern France to invasion in 1814 by combined Spanish, British, and Portuguese forces.

Өмірбаян

Испанияның дәстүрлі соғысы Эль-Брух шайқастарымен басталды. Осыған дейін бірнеше ай бұрын мыңдаған француз әскері Испанияға Португалияға жасалған испан шабуылына қолдау көрсету үшін келген еді. Наполеонның ықпалымен испан аристократтары ұйымдастырған төңкеріс Карл IV-ті тақтан түсіріп, орнына ұлы Фердинандты отырғызды. Сәуір айында Наполеон екі патшаны да Байоннаға алып кетіп, олардың тақтан бас тартылуын қамтамасыз етті және испан Бурбон әулетін өзінің бауыры Жозеф Бонапарт басқаратын Бонапарт әулетімен алмастырды. Бірақ, мұндай саясат испан халқына ұнамады. Олар Фердинандқа адалдықтарын жариялап, шетелдік билеушіге қарсы көтерілді. Мадрид тұрғындарының көтерілісі 2 мамырда басталды, оның барысында 150 француз әскері қаза тауып, маршал Жоахим Мураттың элиталық императорлық гвардиясы мен мамлюк атты әскерлерімен қатыгездықпен басылды. Жозефтің болашақ патшалығына кіруі кешіктірілді, себебі партизандар таудан түсіп, маңызды жолдарды басып алып немесе қауіп төндірді. 26 мамырда Жозеф Бонапарт Мадридте Испания мен Индия королі деп жарияланды, оның елшілері испандық беделді тұлғалардың құттықтауларын қабылдады. Алайда, мадридтіктер наразылық білдірді. Испан әскері тыныш түрде қала сыртындағы көтерілісшілердің ауылдары мен бекеттеріне қайтып кетті, ал қаланы тек Мураттың 20 000 штығы ғана тәртіпте ұстады. Елордадан тыс жерде Францияның стратегиялық жағдайы нашарлай бастады. Француз армиясының басым бөлігі, 80 000 сарбаз, Испанияның орталық аймағының ғана тар жолағын – солтүстіктегі Памплона мен Сан-Себастьяннан оңтүстіктегі Мадрид пен Толедоға дейін бақылай алды. Француз лагерінде тараған ревматикалық коликадан зардап шеккен Мурат, командалық қызметтен бас тартып, емделу үшін Францияға оралды: «Егер испан дін қызметкерлері 2 мамырдың қасапшысы деп атаған адамға Құдайдың қолы тигенде, олар қуанған болар еді». Генерал Анн Жан Мари Рене Савари, «полиция министрі ретінде кез келген дала қолбасшысынан гөрі танымал болған» адам, француз гарнизонының қиын сәттегі басшылығын қабылдады. Испанияның көп бөлігі ашық көтеріліске шыққан кезде Наполеон өзінің қоршауға алынған күштерін қайта ұйымдастыру және жағдайды түзету үшін испан шекарасындағы Байоннада штаб-пәтер орнатты. Испан қарсыластарына онша құрмет көрсетпеген император, күш көрсету арқылы көтерілісшілерді бағындырып, Испанияны тез бақылауға алуға шешім қабылдады. Осы мақсатта Наполеон Испанияның ірі қалаларын басып алып, тыныштау арқылы көтерілісті басу үшін бірнеше жедел топтарды жіберді: Мадридтен маршал Жан Батист Бессиер 25 000 сарбазбен Солтүстік-Батысқа қарай Ескі Кастилияға жылжыды, бір жағынан Сантандерді, екінші жағынан Сарагосаны басып алу мақсатымен шығысқа қарай Арагонға жасақ жіберді; маршал Бон Адриен Жанно де Монси 29 350 сарбазбен Валенсияға қарай аттанды; ал генерал Гийом Филибер Духесме Каталонияда 12 710 әскерді жинап, Геронаны қоршауға алды. Соңында, атақты дивизия командирі генерал Пьер Дюпон де л'Этанг 13 000 сарбазды оңтүстікке, Севильяға, содан кейін Кадис портына, корольдік флоттан адмирал Франсуа Розиллидің флотын қорғап тұрған жерге жетектеуге тиіс болды.

The Spanish conventional warfare had started with the Battles of El Bruch. Months before, thousands of French troops had marched into Spain to support a Spanish invasion of Portugal orchestrated by Napoleon, who used the opportunity to initiate intrigues against the Spanish royal family. A coup d'état, instigated by Spanish aristocrats with French support, forced Charles IV from his throne in favour of his son Ferdinand, and in April, Napoleon removed both royals to Bayonne to secure their abdication and replace the Spanish Bourbon line with a Bonapartist dynasty headed by his brother Joseph Bonaparte. However, none of these policies sat well with the Spanish masses, who declared their loyalty to the deposed Ferdinand and revolted at the prospect of a foreign ruler. The uprising by the citizens of Madrid broke out on 2 May, slew 150 French soldiers, and was violently stamped out by Marshal Joachim Murat's elite Imperial Guards and Mamluk cavalry. Joseph's entry into his prospective kingdom was delayed as guerrillas poured down from the mountains and seized or threatened the main roads. On 26 May, Joseph Bonaparte, in absentia, was proclaimed King of Spain and the Indies in Madrid, his envoys receiving the acclamations of the Spanish notables. The madrileños, however, were indignant; Spanish soldiers quietly withdrew to insurgent held villages and outposts outside the city, and only Murat's 20,000 bayonets kept the city in order. Outside the capital, the French strategic situation deteriorated rapidly. The bulk of the French army, 80,000 strong, could hold only a narrow strip of central Spain stretching from Pamplona and San Sebastián in the north through to Madrid and Toledo to the south. Murat, stricken in an outbreak of rheumatic colic which swept the French camp, quit his command and returned to France for treatment: "the Spanish priests would have rejoiced if the hand of God had been laid on him whom they called the butcher of the 2nd of May." General Anne Jean Marie René Savary, a man "more distinguished as Minister of Police than as any field commander", arrived to take command of the shaky French garrison at a critical hour. With much of Spain in open revolt, Napoleon established a headquarters at Bayonne on the Spanish frontier to reorganize his beleaguered forces and redress the situation. Having little respect for his Spanish opponents, the Emperor decided that a swift display of force would cow the insurgents and quickly consolidate his control of Spain. To this end, Napoleon dispatched a number of flying columns to throttle the rebellion by seizing and pacifying Spain's major cities: from Madrid, Marshal Jean Baptiste Bessières pushed northwest into Old Castile with 25,000 men and sent a detachment east into Aragón, aiming to capture Santander with one hand and Zaragoza with the other; Marshal Bon Adrien Jeannot de Moncey marched toward Valencia with 29,350 men; and General Guillaume Philibert Duhesme marshalled 12,710 troops in Catalonia and put Gerona under siege. Finally, General Pierre Dupont de l'Étang, a distinguished division commander, was to lead 13,000 men south toward Seville and ultimately the port of Cádiz, which sheltered Admiral François Rosilly's fleet from the Royal Navy.

Соғыс Андалусияға да жетеді

Дюпон корпусы негізінен екінші қатарлы, көзге түспейтін күштерден құралды. Бұл екінші сап әскерлері бастапқыда уақытша немесе резервтік құралымдар ретінде шақырылған, олар Пруссиядағы ішкі қауіпсіздік қызметтеріне немесе гарнизондық міндеттерге арналған еді – бұл Наполеонның испан жорығын «жай ғана серуендеу» деп есептегенін көрсетеді. Бұл күш маусым айының басында Кордобаға жақындады және Андалусиядағы алғашқы ресми шайқаста полковник Педро де Эчаварри бастаған испан әскерлерінің кедергісін еңсеретіп, Алколеадағы көпірді басып алды. Француздар сол күні Кордобаға кірді және қаланы төрт күн бойы тонады. Алайда, Андалусиядағы үдеп келе жатқан халық көтерілістеріне байланысты Дюпон Мадридтен көмек күтіп, Сьерра-Моренаға шегінуге шешім қабылдады. Француздар 500-ге жуық арбада олжамен және 1200 аурумен ыстыққа шыдап, кері шегінді. Француз дәрігері: «Біздің кішкентай армиямыз 150 000 адамдық әскерге қарағанда көп жүк тасыды. Кез келген капитан төрт есектің тартқан арбасын қажет етті. Кордованы тонаудың нәтижесінде әр батальонға 50-ден астам арба келді. Бұл барлық қимылымызды қиындатты. Біз жеңілісімізді генералдарымыздың ашкөздігіне қарыздымыз» деді. "Récit du Docteur Treille" Larchey, 1-бет: "Біздің кішкентай армиямызда 150 000 адамнан тұратын армиядан гөрі көп жүк болды. Жабық дәрежедегі қарапайым капитан мен азаматтар төрт есектің тартқан күймелеріне ие болды. Әр батальонда кем дегенде елу арба болды; олар Кордова қаласының тонаулары еді. Біздің қозғалысымыз қиын болды. Біз жеңілісімізді басшылардың ашкөздігіне қарыздымыз." Генерал Жак Николас Гоберт дивизиясы 2 шілдеде Дюпон экспедициясына күш қосу үшін Мадридтен жолға шықты. Алайда, оның дивизиясының тек бір бригадасы ғана Дюпонға жетті, ал қалғаны солтүстікке қарай партизандарға қарсы жолды ұстау үшін қажет болды.

Сиерраның арғы жағындағы күшейтулер

Наполеон мен француз стратегтері Байоннамен байланыс орнату туралы алаңдап, британдықтардың Биская жағалауына шабуыл жасауынан сақтанғандықтан, бастапқыда Испанияның солтүстігіндегі операцияларға басымдық берді. Маусымның ортасында генерал Антуан Шарль Луи Ласалдың Кабезондағы жеңісі жағдайды едәуір жеңілдетті; Вальядолид маңындағы испандық жасақтар талқандалды, Ескі Кастилияның көп бөлігі басып алынды, Савари назарын оңтүстікке бұрып, Андалусиядағы Дюпонмен байланысты қайта жаңартуға кірісті. Солтүстіктегі қауіптен өзге, Наполеон Андалусия провинцияларын қорғауға ең көп көңіл бөлді, себебі дәстүрлі, ауылдық шаруалардың Жозефтің үкіметіне қарсы тұруы күтілуде. 19 маусымда Ведель Дюпонның 2-ші жаяу әскер дивизиясымен Толедодан оңтүстікке жіберілді. Олар Сьерра-Моренадан өтіп, тауларды партизандардан қорғап, Дюпонмен байланысып, Кастилия-Ла-Маншаны бейбіттендіруге тиіс болды. Ведель 6000 әскер, 700 атты және 12 зеңбірекпен жолға шықты, саяхат барысында генералдар Клод Ройзе мен Луи Лигер Белердің шағын отряды қосылды. Колонна жазық далаларды жылдамдап өтіп, ешқандай қарсылыққа ұшырамады, бірақ артта қалғандар жергілікті тұрғындар тарапынан ұсталып, жазаланды. 26 маусымда тауға жеткен колонна, подполковник Вальдеканос басқаратын испандық әскерлер, контрабандистер және партизандардың алты зеңбірегінен тұратын жасақты Пуэрта-дель-Рейді бөгеп тұрғанын көрді. Нейпер испандардың құрамында 3000 әскер болғанын айтады, сонымен қатар олардың полковнигі Ведельге ауысқанын мәлімдейді. Ведельдің әскерлері тау жотасына шабуыл жасап, жаудың зеңбіректерін басып алды, 17 адам қаза тапты немесе жараланды. Содан кейін олар таулар арқылы Ла-Каролинаға қарай оңтүстікке бет бұрды. Келесі күні олар сол өткелдерге оңтүстік жағынан шабуыл жасауға дайындалып жатқан Дюпон әскерлерінің жасағымен кездесті. Осы кездесуден кейін Дюпон мен Мадрид арасындағы байланыс, бір айлық үнсіздіктен кейін қайта жаңартылды.

Бір-біріне шатастырған бұйрықтар

Ведель Мадрид пен Байоннадан жаңа бұйрықтар алып келді: Дюпонға Кадиске жасаған жорылын тоқтатып, солтүстік-шығысқа қарай тауларға шегінуі (бұл алдын ала шешілген мәселе еді) бұйырылды. Ол Андалусиядағы испандықтардың қимылын бақылап, Сарагоса мен Валенсия капитуляцияға берілгеннен кейін күше түсуі керек еді. Бірақ бұл капитуляциялар ешқашан болған жоқ. Бір кезде маршал Монсидің қайда екені белгісіз болды; соңында оның Валенсия қақпаларындағы жеңілісі белгілі болды. Конде де Сервелон басқаратын 17 мыңға жуық испандық сол қаланың төңірегінде жеңіске жетті, ал Монси 1000 адамын жоғалтып, қабырғаларды алуға жасаған сәтсіз әрекеттен кейін ашуланып бас тартып алды. Кенеттен Монси корпусының Валенсиядан батысқа қарай Гранадаға бұрылып, Дюпонмен бірігіп Андалусияға екі бағыттан шабуыл жасау мүмкіндігі жойылды. Арагоннан да күше түскен жоқ, себебі Сарагоса француз шабуылдарына тойтарыс беріп, өлімге дейін күресуге ант берді. Осы уақытта Савари Жозефтің жаңа астанаға келуіне дайындық жұмыстарын бастады. Мадридтің төңірегіне көптеген шашыраған француз жасақтары қауіпсіздік үшін қайтарылды; Дюпон егер Бессиердің солтүстіктегі жорылы нашарлап, испан әскерлері көрінетін болса, бас қаланы қолдауға жақын болады. Дегенмен, Дюпонның Андалусия экспедициясы толығымен тоқтатылмады. Савари күше түсуге уәде беретін, бірақ нақты мерзімі көрсетілмеген бұйрықтарды беруін жалғастырды, ал Наполеон тіпті Андужарды испандарға беру мүмкіндігіне ашуланды. Оқиғалар белгісіздікте қалғанда, Дюпон Гуадалкивир бойындағы позициясын сақтап, Байлен қаласын және провинциялық астана Жайенді басып алып, таулардың қиын өткелдеріндегі бекініске шегінуден бас тартты. Наполеон оңай-жеңіл "егер ол сәтсіздікке ұшыраса, ол Сьерра арқылы кері қайтуы керек" деп жазды.

Испания дайындық үстінде

Француздардың оңтүстік провинцияларға басып кіргенін естіген генерал Франсиско Хавьер Кастаньос, Дюпонның ниеттерін сезіп, армиясын Кадис бекінісіне қарсы орналасқан бекініс лагеріне дайындады, бірақ Дюпонның кері шегінуі осы сақтық шараларын қажетсіз қылды. Утрерада бас штаб құрып, Кастаньос Андалусия армиясын генералдар Теодор фон Рединг, Антонио Малет, Купиньи графы (оның штабында жас Сан-Мартин, сол кезде испан армиясында капитан), Феликс Джонс және төртінші (резерв) Мануэль Лапенья басқаратын төрт дивизияға бөліп ұйымдастырды. Лапенья дивизиясында полковник Хуан де ла Крус Мургеонның 1000-ге жуық жеңіл әскер, қаруланған шаруалар және басқа да жеңіл жаяу әскерлерінен құралған отряды да болды.

Гуадалкивирде тоқтап қалған

Дюпон екі дивизиямен (генералдар Габриэль Барбу де Куриерс және Морис Игнас Фресия) Андужарда қалып, Мадрид-Севиль тас жолы мен оның арқылы өтетін кең жазықты бағындыруға тырысқанда, Кастаностың төрт дивизиясы оңтүстіктен үздіксіз ілгеріледі, ал Гранададан келген партизандар Сьерра мен Ла-Манчаға жолдың кесілуін қамтамасыз ету үшін аттанды. Ведельдің дивизиясы жақын маңайдағы тау өткелдерін күзету үшін Байленге орналастырылды, және 1 шілдеде Ведель генерал Луи Викторин Кассанье басқаратын бригаданы Жаэн мен Ла-Каролинаға жасалған партизан шабуылын тоқтатуға жіберді, бұл француз шебін шығысқа қарай одан әрі созды. Осы уақытта генерал Лигер Белер 1500 әскерімен Гуадалкивирдің оң жағалауындағы Менгибар ауылына көшті. Андужарда өзендегі мұнара нығайтылды және оң жағалауда жаудың өтуіне қарсы шағын бекіністер салынды, бірақ Гуадалкивир көптеген жерлерде сусылып, айналасындағы төбелерден атысқа ұшырауы мүмкін болғандықтан, Дюпонның қорғанысы көп сенімділік тудырмады. Кассань партизандарды жеңіске ұшыратқаннан кейін, 5 шілдеде 200 қаза тапқан немесе жараланған әскерімен қайтып келді, ал испандықтар барлық азық-түлікті қалалардан тонап алып, ешқандай нәтижеге қол жеткізбеді. Ұзақ уақыт күткен күшейткіштердің алғашқы белгілері пайда болды: генералдар Гобер мен Жак Лефран 15 шілдеде Пуэрта-дель-Рейден өтіп, Моренадағы күшті гарнизонды қалдырып, қалған жаяу әскерлері мен курассирлерімен Андалусияға түсті. Бірақ азық-түлік жетіспеді және испан шаруалары өз егістерін тастап кетті, сондықтан Дюпонның шаршаған әскерлері егін жинауға, астық ұнтақтауға және өз рациондарын пісіруге мәжбүр болды; Гуадалкивирдің лас суын ішкен 600 адам екі апта ішінде ауырды. Француз деректеріне сәйкес, "жағдай қорлық болды. Әр түн сайын біз қарулы шаруалардың айналамызда жүріп, біздің мүліктерімізге қызығушылық танытып, бізді өлтіруге дайын тұрғанын естідік".

While Dupont lingered at Andújar with two divisions (Generals Gabriel Barbou des Courières and Maurice Ignace Fresia), attempting to master the strategic Madrid—Seville highway and the wide plains which it crossed, Castaños' four divisions advanced steadily from the south and guerrillas from Granada marched to bar the road to the sierra and La Mancha beyond. Vedel's division was posted east to Bailén with a view to guarding these nearby mountain passes and on 1 July Vedel was forced to dispatch a brigade under General Louis Victorin Cassagne to curb the advance of the guerrillas on Jaén and La Carolina, stretching the French line still further east. Meanwhile, General Liger Bélair, with 1,500 men, moved into a forward post at Mengíbar, a village on the south bank of the Guadalquivir. At Andújar a tower by the river was fortified and small field works constructed on the south bank to forestall an enemy crossing, but, the Guadalquivir being fordable at so many points, and open to fire from the surrounding hills, Dupont's defences did not inspire much confidence. Cassagne, after driving the guerrillas off in rout, returned to Bailén on 5 July with 200 dead or wounded and nothing to show for his exertion—the Spaniards having plundered the towns of all provisions. Glimmers of the long promised reinforcements appeared at last: Generals Gobert and Jacques Lefranc passed the Puerta del Rey on 15 July, leaving behind a strong garrison in the Morena, and descended into Andalusia with their remaining infantry and cuirassiers. Dupont now had over 20,000 men idling along the Guadalquivir while the Spaniards massed and approached. But supplies were scarce and the Spanish peasants had deserted their fields, obliging Dupont's wearied men to bring in the harvest, grind the grain, and bake their own rations; 600 men fell ill during their fortnight's stay by drinking the putrid waters of the Guadalquivir. According to French testimony, "The situation was terrible. Every night, we heard armed peasants roaming around us, drawn to our goods, and every night, we expected to be assassinated." Larchey, p. 4: La situation était terrible. Chaque nuit, nous entendions les paysans armés rôder autour de nous, alléchés qu'ils étaient par l'espoir du butin, et chaque nuit, nous nous attendions à être assassinés.

Ертедегі шайқастар

9 шілдеде Непьер, мерзімді 1 шілде деп көрсетеді, генерал Лапеньяның дивизиясы Эль-Карпиодан Поркунаға дейінгі позицияны алды, ал Андалусия армиясы француздарға қарсы бірнеше демонстрациялық әрекеттер жасады. Гуадалкивир бойымен батыстан шығысқа қарай, Кастаньос 14 000 әскермен екі дивизияда (Лапенья және Джонс) Андужардағы Дюпонға жақындады, Купиньи дивизиясын Вилла-Нуэваға жылжытты, ал Рединг Менгибардан өтіп, солтүстікке қарай Байленге айналып өтуді жоспарлады, осылайша француздардың қоршауын бұзып, Дюпонның тауларға қарай шегіну жолын кесіп тастады. Шығысқа қарай Хаэнге беттеп, Рединг 2 және 3 шілде аралығында француздың оң жақ қанатына күшті шабуыл жасады, Кассань бригадасының қақпасына 3-ші швейцариялық полкті жіберді. Испандықтар кері шегінуге мәжбүр болды (Максимилиан Себастьен Фойдың мәліметінше, 1500 адам шығынға ұшырады), бірақ оқшауланған француз бригадасы қауіпті сезінді және 4-ші күні Кассань Гуадалкивирден Байленге шегінді, Менгибардағы паромды күзету үшін тек бірнеше рота қалдырды. Рединг 13 шілдеде Менгибарға қайта шабуыл жасап, қатал шайқастан кейін Лижиер Белярды ауылдан ығыстырды; алайда, Ведель дивизиясы пайда болғанда, испан колоннасы тыныш түрде шегінді, ал француз жаяу әскері қаланы қайтарып алды. Келесі күні Купиньи Вилла-Нуэвадағы жағдайды сынап, қарсыластағы француз пикеттерімен қатысты шайқасқа түсті. Кастаньос 15 шілдеде Архонилья биіктігіне жетіп, Андужарға қарап тұрған төбеге батарея орнатып, Дюпонға атыс ашты. Сонымен қатар, полковник Круз Муржеон басқаратын 1600-4000 шабуылшылар мен барымташылар Мармолехо маңындағы өзенді кесіп өтіп, Дюпонның артқы жағына шабуыл жасады, бірақ француз батальоны оларды жеңіліспен ығыстырып, төбелерге таратып жіберді. Осы күш көрсетуден алаңдаған Дюпон Ведельден батальонды немесе тіпті бригаданы көмекке жіберуді сұрады, ал Ведель Менгибарға ешқандай қауіп төнбегенін есептеп, түнімен бүкіл дивизиясымен аттанды. Ведельдің осы үлкен күшпен келуі Андужардағы қауіпті тоқтатты, бірақ француздың сол жақ қанатын (Менгибар—Байлен—Ла Каролина) қатты қауіпке ұшыратты, Лижиер Беляр Редингке қарсы шайқаста әскердің жетіспеушілігіне тап болды.

On 9 July, Napier gives the date as 1 July General Lapeña's division took up a position extending from El Carpio to Porcuna and the Army of Andalusia began a number of demonstrations against the French. From west to east along the Guadalquivir, Castaños with 14,000 men in two divisions (Lapeña and Jones) approached Dupont at Andújar, Coupigny advanced his division to Villa Nueva, and Reding prepared to force a passage at Mengíbar and swing north to Bailén, outflanking the French and cutting Dupont's line of retreat to the mountains. Marching east to Jaén, Reding delivered a strong attack against the French right wing between 2 and 3 July, sending the 3rd Swiss regiment into the teeth of Cassagne's brigade. The Spaniards were forced back (losing 1,500 casualties according to Maximilien Sebastien Foy), but the isolated French brigade felt its danger and on the 4th Cassagne fell back over the Guadalquivir to Bailén, leaving only a few companies to guard the ferry at Mengíbar. Reding assaulted Mengíbar anew on 13 July and drove Ligier Belair from the village after a hard fight; at the appearance of Vedel's division, however, the Spanish column quietly drew back and French infantry reclaimed the town. The next day Coupigny tested the grounds at Villa Nueva and engaged the French piquets opposite him in a sharp skirmish. Castaños reached the heights at Arjonilla on 15 July and, setting up a battery on a ridge overlooking Andújar, opened fire on Dupont. At the same time, 1,600 4,000 skirmishers and irregulars under Colonel Cruz Mourgeón forded the river near Marmolejo and attacked towards Dupont's rear, but were handily repulsed by a French battalion and dispersed into the hills. Alarmed by this show of force, Dupont called on Vedel to release a battalion or even a brigade to his assistance, and Vedel, judging that Mengíbar was not seriously threatened, set out in the night with his entire division. The arrival of Vedel with this sizeable force put an end to the threat at Andújar but gravely imperilled the French left wing (Mengíbar—Bailén—La Carolina), leaving Ligier Belair seriously denuded of troops in his fight against Reding.

Шайқас

16 шілдеде Дюпон мен Ведель Андужар үшін қаһарлы күрес күтіп отырғанда, Кастанос пен Купиньи күні кешегі шулы демонстрацияларын қайталап, өтуге шынайы ниет білдірмеді. Бірақ Рединг қимылға келді: өзінің мергендерімен және швейцариялық әскерімен Менгибар паромға жасаған алдамшы шабуылдан кейін, Ринкон жерінде өзенді кесіп өтіп, Менгибарды қоршап алып, Лижер Беляр басқаратын француз батальондарын талқандады. Генерал Гоберт, олқылықты жабу үшін Байленнен асығып келгенде, басына оқ тиіп, кейіннен жарақатынан көз жұмды. Оның генерал-бригады Франсуа Бертран Дюфур бастаған қарсы шабуылы испан әскерлерінің күшіне төтеп бере алмай құлады. Дюфур қайта-қайта курасиерлердің шабуылдарымен Редингтің назарын аударып, әскерін кері тартып, Байленге қайта шегінді. Менгибардың жайлы жағдайға түскенін естіген Дюпон тағы да ойлана бастады. Ведельдің қатысуын пайдаланып, Кастаноспен күш сынасуға бармай, Архонильяға жасалған сәтті шабуыл испандықтардың қатарын кері бұрып, Дюпонға Купиньи мен Редингтің арт жағынан шабуыл жасауға мүмкіндік бергенін ескермеді. Дюпон Андужарда бекініп, Ведельдің шаршаған дивизиясын оң қанаттың құлауын болдырмау үшін Байленге қайтаруға бұйрық берді.

Оң жақ қанаттары ажыратылады

Менгибар маңындағы шайқас күтпеген жағдайға ұшырады: Рединг, соңғы рет солтүстік жағалауды басып алып, француздың қанатын айналып өткен соң, кенеттен өзеннің екінші жағына шегінді, мүмкін, жалғыз дивизиясымен оқшауланғанын сезінді. Осы уақытта полковник Вальдеканос басқаратын партизандар Дюфурдың қанатына күтпеген шабуыл жасап, оның бекіністерін шашыратты және Пуэрта-дель-Рейге дейінгі жолды қауіпке тілді. Дюфур тау жолдарының қауіпті екенін сезіне, Гуарроман мен Ла Каролинада испандық қанаттықтармен күресу үшін аттанды. Сондықтан Ведель, тағы бір шаршатарлық түнгі сапармен Байленге қайтып келгенде, оны таң қалдырарлықтай бос екенін көрді – одақтастар да, жаулар да жоқ еді. Оның барлау тобы Гуадалкивирде жауға кездеспеген соң, Ведель Рединг дивизиясын желінің басқа бөлігіне ауыстырды деген қорытындыға келді. Дюфур Гуарроманнан алаңдатарлық хабарлар жіберіп, Ведельді 10 000 испандық – мүмкін Рединг дивизиясы – олардың артындағы тауларға қарай жорықтап бара жатқанына көндірді. Бұл шыдай алмайтын нәрсе еді. Ведель шаршаған дивизиясын жинап, 17 шілдеде Дюфурға көмекке ұмтылып, келесі күні Санта-Каролинаға жетті. Дюфурдың қатаң қателігі көп ұзамай ашылды. Ведельдің сөзіне сүйенсек, айналып жүрген шағын топ Дюфур сипаттағандай қауіпті емес еді; үшінші рет испандар одан озуға үлкерді, ал Рединг әлі де Меңгибар маңында, көзден таса жүрді. Жағдайды нашарлататын нәрсе, Дюпон мен Ведель арасында үлкен алшақтық пайда болды, және Редингтің Байлендегі орталық позицияны басып алуына тосқауыл болатын бірде-бір батальон қалмады.

Тұтқынға түсіп қалды

Ведельдің ақылсыз қимылдары туралы хабар 18 шілдеде түскі уақытта Дюпонға жетіп, оны Байленге қайта шегінуге және Ведельді де сонда шақыруға, қазіргі кезде қауіпті түрде шашырап кеткен әскерін қайта шоғырландыруға көндірді: «Мен Андужарды басып алуға мүдделі емеспін. Бұл бекіністің маңызы жоқ». Кастаньостың өзен арғы жағындағы колонналарына күдіспен қарап, арбалары мен вагондарын (Кордобадан тоналған олжамен ауыр) дайындау үшін уақыт қажет болғандықтан, Дюпон испандардан кетуін жасыру үмітімен түнгі уақытқа дейін шегінуді кейінге қалдырды. Осы уақытта Рединг Купиньи дивизиясын Вилла-Нуевадан шақырып, 17 шілдеде Менгибардан өтіп, тастап кетілген Байленді басып алды, түнде сонда орналасып, таңертең Дюпонның және, Ведельдің (соңғысының жақындағы шығысқа қарай жылжуына бейжай болғандықтан) позициясына қарай батысқа қарай жылжуға дайындалды. Ведель 18 шілдеде таңғы сағат 5:00-де Ла Каролинадан шығып, сүйектерінен шаршаған француздың оң жақ қанатын оңтүстік-батысқа қарай Байленге қарай асықты, білмей тұрып Редингтің артқы қатарына шабуыл жасады. Екі әскер де қазір Гуадалкивирдің солтүстігінде орналасқан және ерекше жағдайда: Дюпон Кастаньос пен Редингтің арасында; Рединг Дюпон мен Ведельдің арасында. Гуарроман қаласында, Байленнен екі лигадай қашықтықта, Ведель шаршаған әскерін бірнеше сағатқа демалдырды. «Ол мұны істемеуге болмайтын», - дейді генерал Фой, «үш күн және үш түн бойы үнемі марш жасағаннан кейін». Дюпонның өзіне қарай қозғалуға дайындалып жатқанын, сондай-ақ Ведельдің өзінен кейін келе жатқанын білмейтін Рединг, француз құрамалары шығыста қалған жағдайда Байленді ұстап тұру үшін бірнеше батальонды орналастырып, 18 шілдеде екі дивизиясымен батысқа қарай жолға шықты, Андужарды арт жағынан қоршауға және Дюпонды Кастаньосқа қарсы ұруға ниеттенді. Дюпон Андужардан байқаусыз қашып кетті және 19 шілде күні таңертең бригадир Теодор Шаберт басқарған авангарды Редингтің жетекші күштерімен (Валлон гвардиясының қарттары) Байленге жақын жерде кездесті. Рединг дайындықсыз болғанына қарамастан, «жылдамдықпен және шеберлікпен» әрекет етіп, колонналарын таратып, Дупонның негізгі күштерінен екі шақырымдай қашықтықтағы терең шатқалдармен қиылысқан зәйтүн бағында 20 зеңбірекпен қорғаныс шебін құрды. Өзінің алдындағы күшті дұрыс бағаламаған Шаберт өзінің 3000 адамын Редингтің екі дивизиясына қарсы шабуылға жіберді және ауыр шығынмен кері шегінуге мәжбүр болды. Дюпон конвойдың негізгі бөлігімен екі лига қашықтықта жүріп, қанды авангардты тоқтатты, Кастаньостың кез-келген қуғынына қарсы артқы жағын қорғауға генерал Барбуды жіберді және Редингтің шебін бұзуға тырысып, барлық басқа құрылымдарды алдыңғы қатарға шығаруға бұйырды. Кастаньостың колонналары кез келген сәтте оларды басып алады деп күткен Лапенья дивизиясы Андужарға қуғынмен өтіп, үнемі жақындады. Дюпон өзінің әскерін резервті жинамай, біртіндеп жіберді. Бір тарихшы айтқандай, оның әскері «шаршап, құлап қалғандықтан, оларды біртіндеп шайқасқа жіберу – өте ақымақтылық еді». Бригадирлер Шабер және Клод Франсуа Дюпре жаяу әскер бригадасын және атты аңшыларды Валония гвардиясы ұстаған сол жақ қанатына қарсы алып барды, бірақ ешқандай жер басып алынбады және Дюпре өзінің әскерлерінің басында қаза тапты. Дюпонның шашыраған зеңбіректерді шабуылға қолдау көрсету үшін батареяларға жинауға тырысты, бірақ атыс басталғаннан кейін ауыр испандық артиллерия оларды жойды. Оң жақта Редингтің жасағы мен швейцариялық тұрақты әскеріне қарсы қызыл майданға шабуыл жасалып, испандық шепті кері шегіндірді. Курассирлер испандық жаяу әскер полкін таптап, артиллерияға жетіп, артиллерияшыларды қырқып тастады, бірақ қорғаушылар өздерінің шебін кеңейтіп, тұрақты атыс жүргізіп, француздарды тұтқынға алынған зеңбіректерді тастап, кері шегінуге мәжбүр етті. Таңғы сағат 10:00-де жаңа әскерлер келді және Дюпон дереу үшінші шабуылды бастады, генерал Клод Мари Жозеф Паннетье бригадасы шабуылды бастады. Соңғы бір құрама оларға қосылды; Император гвардиясының Д’Ожие теңізшілері, теория бойынша, ең жақсы әскерлер: «Олар тек үш жүз адам болды», - деді Фой, «бірақ олар үш жүз адам болды, оларды ешқандай қорқыныш ешқашан сүріндіре алмайды». Дюпон, өзі жамбасынан жарақат алған, өзінің шаршаған және тозған полктерін Гвардия батальонының айналасына топтастырып, Байленге бұзып өтуге соңғы күшін салды. Осы сәтте резервтер қатты шайқалған испандық шепті бұзып өте алатын болды: Дюпонның мұндай әскері болған жоқ; және испандық артиллерия аяусыз соққы берген француз колонналары үшінші рет төбеден кері шегінуге мәжбүр болды. Дюпонның швейцариялық полктері, бастапқыда испандық қызметте болған, қару-жарақтарымен және мүліктерімен бұрынғы иелеріне дезертирлік жасады; соңында Кастаньостың күштері Барбуды Румбларамен (Моренадан Гуадалкивирге құятын кішкентай сала) бойымен қуғынға алып, Лапенья дивизиясы зеңбірек дауыстарын естітіп, француздың артқы күштеріне шабуыл жасауға дайындалды. Күн жоғалды.

News of Vedel's ill advised movements reached Dupont at noon on 18 July and convinced him to fall back on Bailén and to recall Vedel there as well, re concentrating his now dangerously scattered army: "I do not care to occupy Andujar. That post is of no consequence." With a wary eye on Castaños' columns across the river, and needing time to prepare his wagons and carriages (encumbered by plunder from the sack of Cordoba), Dupont postponed the retreat till nightfall, hoping to conceal his departure from the Spaniards. Meanwhile, Reding, calling up Coupigny's division from Villa Nueva, had crossed at Mengibar on 17 July and seized the deserted Bailén, bivouacing there the night and preparing to swing west towards Dupont's—and what he assumed to be Vedel's (oblivious as he was to the latter's recent movement east)—position in the morning. Vedel quit La Carolina at 5:00 a. m. on 18 July and rushed the bone weary French right wing south west toward Bailén, unwittingly bearing down on Reding's rear. Both armies were now north of the Guadalquivir and staggered in a curious position: Dupont between Castaños and Reding; Reding between Dupont and Vedel. At Guarromán, scarcely two leagues from Bailén, Vedel rested his footsore troops for a few hours—"he could not refuse this", says General Foy, "after three days and three nights of incessant marching"—while patrols raced west to Linares to secure his rear. Aware neither that Dupont was preparing to move in his direction, nor that Vedel was now in fact drawing in behind him, Reding, posting a few battalions to hold Bailén from whatever French formations might remain in the east, set off with his two divisions westwards on 18 July, intending to surround Andújar from the rear and smash Dupont against Castaños. Dupont slipped away from Andújar unobserved and at dawn on 19 July, his vanguard under Brigadier Théodore Chabert made contact with Reding's leading elements (veterans of the Walloon Guard) just shy of Bailén. Though caught off guard, Reding reacted "with promptitude and skill," dissolving his columns and drawing up a defensive line with 20 guns in an olive grove intersected with deep ravines, about two miles from Dupont's main body. Badly underestimating the force before him, Chabert charged his 3,000 men into Reding's two divisions and was enfiladed and repulsed with heavy losses. Dupont, following with the main body of the convoy at two leagues' distance, halted the bloodied vanguard, posted General Barbou to defend the rear against any pursuit by Castaños, and ordered all other formations to the fore in an attempt to crack Reding's line. Expecting to be overtaken and crushed by Castaños' columns at any moment—one division under Lapeña had already crossed to Andújar in pursuit and approached steadily—Dupont committed his troops piecemeal, without massing a reserve. As one historian observes, his troops were "both exhausted and strung out, and to commit them to battle in dribs and drabs was foolhardy in the extreme." Brigadiers Chabert and Claude Francois Duprès led an infantry brigade and the horse chasseurs against the left wing, held by the Walloon Guards, but no ground was gained and Duprès fell mortally wounded at the head of his troops. Dupont's scattered guns were laboriously formed into batteries to support the attack only to be knocked out by the heavier Spanish artillery once the firing began. On the right, opposite Reding's militias and Swiss regulars, a fierce and desperate attack bent back the Spanish line. The cuirassiers trampled a Spanish infantry regiment, reached the artillery and sabred the gunners, but the defenders, extending their line and maintaining a constant fire, compelled the French to abandon the captured guns and fall back. Fresh troops came up at 10:00 a. m. and Dupont immediately launched a third attack, with General Claude Marie Joseph Pannetier's brigade leading the charge. One last formation joined them; d'Augier's marines of the Imperial Guard, in theory the best troops present: "They were only three hundred men", Foy remarks, "but they were three hundred whom no fears could ever make falter." Dupont, himself wounded in the hip, grouped his exhausted and worn out regiments around the Guard battalion in a last effort to break through to Bailén. At this point reserves may have pierced the badly shaken Spanish line: Dupont had none; and the French columns, mercilessly raked by the Spanish artillery, were forced back down the slope for the third time. Dupont's Swiss regiments, originally in Spanish service, defected, arms and baggage, to their former masters; and lastly, Castaños' force finally arrived, overtaking Barbou along the Rumblar (a small tributary flowing from the Morena into the Guadalquivir), with Lapeña's division sounding its guns and preparing to storm the French rearguard. The day was lost.

Жабылу қозғалыстары

Жарыс соңында күтпеген испандық күшелер пайда болды, олар Rumblar бойындағы тау етегінен оңтүстікке қарай жылжып, француздың сол қанатындағы тастар арасында орналасты: полковник де ла Круз. 16 шілдедегі шабуылда тауларға кері шегіндірілген де ла Круз, Пеньас-дель-Моралда 2000 мергенді қайта жинап, атыс дауысымен басшылыққа жүргізіліп, қайтадан шайқасқа қарай бет бұрды. Дюпон енді үш жағынан толығымен қоршалып қалды. Түске таяу, Дюпонның артиллериясы үнсіз қалғанда, Ведель Гуарроманнан Байленге жол тартты және Андужардан оралған Дюпонның алғы шебі деп ойлаған әскерлерді көрді – шындығында бұл Редингтің испандық әскерлері еді. Ведель мен Рединг шайқасқа дайындалды, біріншісі Легранждың кирасиерлерін, Кассаньнің легионы мен Дюфурдың бригадасын шабуылға жіберді. Испан жағынан Рединг Купиньи дивизиясын қауіпке қарсы қойды, тауға қарай созылған төбеде ирланд батальоны мен екі зеңбірек; Сан-Кристобаль монастырындағы тұрақты әскерлер полкі, Órdenes militares; қолдау үшін жасақ; және орталықта басқа батальондар орналастырылды. Екі испан офицері бітім туралы ту көтеріп Ведельге жақындады, Дюпонның ауыр жеңіліске ұшырағанын және қаруды тоқтатуды ұсынғанын хабарлады; француз: «Генералыңа айт, мен мұны ешкімге қажет етпеймін, мен оған шабуыл жасаймын», - деп жауап берді. Ведель Кассань легионын, Андре Жозеф Буссарттың драгун тобымен бірге төбедегі ирландтықтарға қарсы бағыттады. Кассань ирландтықтармен күресіп жатқанда, Буссар жаудың қанатын және арт жағын айналып өтіп, Куссиньи жасағының бір бөлігін басып, төбені толығымен қоршап алды. Олардың артиллериясы қолдан шығып, ирланд батальоны қарсылық көрсетпей берілді, ал Ведельдің әскері төбені басып алып, 1500 тұтқынға алды. Осы уақытта полковник Роштің колоннасы Сан-Кристобальдағы испандық бекінісіне шабуыл жасады, Ведель Купиньиді айналып өтіп, Дюпонға жол ашуды үміттенсе, оны басып алу қажет болды. Бірақ осы жерде полковник Франсиско Солер басқаратын испандық тұрақты әскерлері өздерінің позицияларын табандылықпен ұстап тұрды және барлық шабуылдар сәтсіз аяқталды.

An unexpected Spanish reinforcement appeared suddenly in the last minutes of the battle, slipping south out of the foothills along the Rumblar and taking up positions among the rocks on the French left flank: Colonel de la Cruz. Driven off into the mountains in the attack of 16 July, de la Cruz had regrouped 2,000 sharpshooters at Peñas del Moral and climbed back down towards the battle, directed by the sound of firing. Dupont was now hopelessly surrounded on three sides. Towards noon, as Dupont's guns went quiet, Vedel continued from Guarromán onto Bailén and observed napping troops which he assumed to be Dupont's vanguard returning from Andújar—in fact they were Reding's Spaniards. Vedel and Reding prepared for battle, the former pulling up Legrange's cuirassiers, Cassagne's legion, and Dufour's brigade for the attack. On the Spanish side, Reding deployed Coupigny's division to meet the threat, with an Irish battalion and two guns on a knoll leading up to the mountains; a regiment of regular troops, the Órdenes militares, at the San Cristóbal monastery; militia in support; and the other battalions drawn up behind, in the centre. Two Spanish officers approached Vedel under a flag of truce, announcing that Dupont had been badly defeated and had proposed to suspend arms; the Frenchman replied, "Tell your General, that I care nothing about that, and that I am going to attack him." Vedel directed Cassagne's legion, supported by André Joseph Boussart's dragoons, against the Irish position on the knoll. While Cassagne grappled the Irish, Boussard raced around the enemy flank and rear, trampled part of Coussigny's militia regiment, and enveloped the knoll. Their guns lost, the Irish battalion surrendered, and Vedel's men took the knoll and 1,500 prisoners. Meanwhile, Colonel Roche's column struck the Spanish strongpoint at San Cristóbal, possession of which was necessary if Vedel hoped to turn Coupigny and force open a path to Dupont. But here the Spanish regulars under Colonel Francisco Soler held their line obstinately and all attacks failed.

Ұстап кету

Кастаньос келгеннен кейін Дюпон бірнеше күн бойы испан офицерлерімен келіссөздер жүргізу арқылы бітімге шақыруға шешім қабылдады. Бұл туралы білген соң Ведель тас жол бойымен біршама қашықтыққа шегінді. Испан командирлері бұл бөлім бағынбаса, француз сарбаздарын қырғынға ұшырататындарын мәлімдеді, және Дюпон Ведельді кері қайтып, қаруын тастауға мәжбүр етті. Кастаньосқа қылышын тапсырған Дюпон: "Генерал, осы күнді мақтан тұтуға лайықсыз; өйткені мен бұған дейін жиырмадан астам ірі шайқаста жеңіліс көрген емеспін – менің өмірімде!" деді. Испанның тікенді жауабы: "Одан да таңғаларлық, мен өмірімде ешқашан мұндай шайқаста болған емеспін."

Салдары

Жеңіс туралы хабарлар Испанияның күмәнді элитасының көп бөлігін бүкіл елде өршіп келе жатқан көтерілісшіл қозғалыстарға біріктірді: Кенеттен француз әскерін қару күшімен елден қуу мүмкін, тіпті сөзсіз болар сияқты көрінді. Сонымен қатар, испандықтардың шағын андлузиялық ауылдағы жеңісі Еуропа армияларына француздардың, бұрын жеңілмейтін күш деп есептелген, жеңілуге болатынын көрсетті – бұл факті Австрия империясын Наполеонға қарсы Бесінші коалиция соғысын бастауға ықпал етті.

Символикалық және үгіттендіру құндылығы зор жеңісті мәңгі есте қалдыру үшін Севилья хунтасы Bailén медалін тағайындады. Бұл жеңіліс Наполеонды қатты ренжітті. Император Дюпонның капитуляциясын жеке өзіне жасалған қарапайым емеске алу және императорлық беделге нұқсан келтіру деп қарастырып, осы оқиғаға қатысқандардың барлығына қарсы аяусыз кек алуға кірісті. Дюпон мен Ведель ұятпен Парижге оралды және әскери сот алдында жауап берді, шендерінен және лауазымдарынан айырылып, апатқа қатысқандары үшін Форт-де-Жокс бекінісіне қамалды. (Дюпон XVIII Людовик таққа отырғанға дейін босатылмады; шындығында, ол түрмеде жасырын өлтірілген деген қауесет тарады.) Қандай болмасын жауапкершілік үлесі бар барлық бас офицерлер жазадан құтыла алмады: Наполеон Испаниядағы армиясын «генералдар емес, почта инспекторлары басқарды» деп есептеді. 1809 жылғы қаңтарда император Вальядолидтегі парадты тоқтатты, өйткені командирлердің арасында Дюпонның штаб бастығын таныды, сол офицерді әскердің алдында сөкпек етіп, алаңнан қуды. Генерал Фойдың сөзінше, Наполеон сөйлегені: «Не, генерал! Сол жаман капитуляцияға қол қойғанда қолың құрғап қалмады ма?» Көп жылдар өткен соң Наполеон Императорлық Жоғарғы соттың тапсырмасымен Андужар келісіміне қатысты тергеуді қайта ашты, ол Дюпонға қарсы тағы бір айыптамаға әкелді. 1812 жылғы 1 мамырдағы императорлық жарғымен кез келген дала командирі капитуляция туралы келісімдер жасауға тыйым салынды және рұқсатсыз берілу әрбір жағдайда өлім жазасына кесілетін қылмыс деп жарияланды.

Француз ұшуы және қалпына келтіру

Француздық беделіне соққыдан басқа, Бейлен шайқасы француз басқыншы күштерін – Герона, Сарагоса, Валенсия, Барселона және Сантандер қалаларын алуға тырысып сәтсіздікке ұшырағаннан кейін, ел қарқынды түрде қаруланып, оларға қарсы жұмылдырылғаннан соң – үрей мен шатаққа түсірді. 20 мың әскерінің жоғалуынан кейін Наполеонның әскери машинасы күрт құлдырады. Саваридің кеңесімен Жозеф ашық жауласып тұрған астанадан қашып кетті; оған тас жолда Бессиерс пен Монси қосылды, олар француз корпусын Мадридтен солтүстікке қарай шегіндіріп, Бургос арқылы жалпы үдей түсті. Француздар Ебро өзенінен қауіпсіз өтіп, солтүстік жағалауда берік қорғаныс позицияларын құрып, жағдайды күтіп отырғанға дейін тоқтамады. Жозеф Виториядағы уақытша штаб-пәтерінен ағасына ренжіді: "Бізде бірде-бір испандық қолдаушы жоқ екенін қайталап айтамын. Бүкіл ұлт ашуланып, күресуге бекінген". Наполеон ашуланып, алаңдап, Ебро өзенінен өтуді "Испанияны эвакуациялаумен бірдей" деді. Қараша айында Наполеон Grande Armée-нің көп бөлігін Пиренейлер арқылы өткізіп, шешімсіз испан күштеріне бірнеше ауыр соққылар берді және бір ай ішінде Мадридтің капитуляциясын қабылдады. Тағдыр Бейлен шайқасының жеңімпаздарына ерекше қатыгездік танытты: Кастаньос 1808 жылғы қарашада Тудела шайқасында маршал Ланнестен жеңілді, ал Рединг 1809 жылы Валлс шайқасында француз кавалериясының астында қалды және жараларынан қайтыс болды. Маршал Сульт келесі жылы Андалусияның көп бөлігін басып алды, ал 1810 жылғы 21 қаңтарда оның әскері Байлен соборынан жоғалған туларды қайтарып алды. Көп ұзамай, тек Кадис қаласы ғана испандықтардың қолында қалды, ал Испаниядан басқыншыларды ығыстыру үшін қиын соғыс күтіп тұрды.

Тұтқындардың тағдыры

Дюпон және оның штаб офицерлері Севилья хунтасы француздарды Кадис арқылы қайтару туралы келісімді орындаудан бас тартқаннан кейін, Корольдік флот кемелерімен Рошфор портына жеткізілді. Француз тұтқындары Кадис портында, мачталары мен жабдықтары алынып тасталған, ескі соғыс кемелерінде (түрме кемелерінде) ұсталды. Олар тығыз толған кемелерде үзір-кідіріссіз тамақтандырылды. 1810 жылы Кадис қамалының басталуы француз әскерлерінің қалаға жақын жерлерді басып алуына әкеп соқты. 1810 жылдың 6-9 наурызында оңтүстік-батыстан қатты дауыл соғып, бір португалдық және үш испандық соғыс кемесін жағаға тірелді, олар француз артиллериясымен қиратылды. Сол дауылда отыз сауда кемесі батып немесе жағаға тірелді, оның ішінде британдық 4-ші полктің 300 адамы бар бір кеме де соғыс тұтқынына айналды. "Кастилья" кемесінде оқшауланған француз офицерлері, дауыл кезінде якорьларын жоғалтқан кемелердің қарсы жағалауға ағысып кеткенін байқады. 15-16 наурыз түні, келесі оңтүстік-батыс дауыл кезінде офицерлер испан күзетшілерін жеңіп, түрме кемесінің кабельдерін кесіп тастады. Француздар кемені қайтарып алуға тырысқан екі канонерлік қайықтың экипаждарымен шайқасты, және "Кастилья" француз жағында тірелген кезде 600-дан астам адам қашып кетті. Он күннен кейін "Аргонавта" кемесіндегі тұтқындар да осы әрекетті қайталауға тырысты, бірақ олардың тағдыры одан да жаман болды. Кеме портың ішіндегі бір тосқауылға тіреліп, бірнеше канонерлік қайықтардан атылды. Соңында кеме өртеніп кетті, және тұтқындардың жартысынан азы ғана аман қалды, оларды өз отандастары құтқарып алды. Кейіннен бірнеше теңізшілер қашып бара жатқан тұтқындарға оқ атқандарына қынжырлы екенін білдірді. Қалған офицерлер алдымен Майоркаға, содан кейін Англияға ауыстырылды. Қатардағы әскерлер Канар және Балеар аралдарына жіберілді, ондағы тұрғындар олардың көптеген жауының жанында болуына наразылық білдірді. Соның салдарынан 7000 тұтқын адамға мекендемейтін Кабрера аралына жіберілді. Испания үкіметі, өз әскерін майданда қамтамасыз ете алмай, тұтқындарға тиісті күтім көрсетуге шамасы келмеді. Азық-түлік кемелері келмеген кезде каннибализм болғаны туралы айтылды. 1814 жылдың 6 шілдесінде Бейленнің аман қалғандары Францияға оралды: жартысынан азы ғана қалды, көптегені тұтқындық кезінде қаза тапты. Көптеген аман қалғандар осы оқиғадан кейін денсаулықтарын толыққанды қалпына келтіре алмады.

Dupont and his staff officers were transported on Royal Navy vessels to Rochefort harbour after the Seville Junta refused to honour the pact under which the French were to be repatriated via Cádiz. The French prisoners were kept in Cadiz harbor aboard prison hulks, old warships that had their masts and rigging removed. They were fed at irregular intervals on the overcrowded vessels. The start of the Siege of Cádiz in 1810 meant that French troops occupied the land approaches to the city. From 6 to 9 March 1810 a howling storm struck from the southwest and drove one Portuguese and three Spanish battleships ashore, where they were destroyed by French cannon fire. Thirty merchant ships were also sunk or driven ashore in the same tempest, including one vessel with 300 men of the British 4th Foot, who became prisoners of war. The French officers, who were segregated aboard the Castilla, noted that vessels which had lost their anchors had drifted onto the opposite shore during the storm. During the next south wester, on the night of 15 and 16 March, the officers overcame their Spanish guards and cut the prison hulk's cables. The French fought off the crews of two gunboats that tried to retake the vessel and over 600 escaped when the Castilla grounded on the French side of the bay. Ten days afterward, the prisoners on the Argonauta tried the same thing, but suffered a worse fate. The ship stuck fast on a bar out in the harbor and was taken under fire by several gunboats. At length the ship caught fire and fewer than half of the prisoners survived to be rescued by their compatriots. Several sailors later expressed their revulsion at having to shoot at escaping prisoners. The few remaining officers were transferred first to Majorca and later to England. The rank and file were sent to the Canary and Balearic Islands, where the inhabitants protested at the proximity of so many of their enemies. Consequently, 7,000 prisoners were put on the uninhabited island of Cabrera. The Spanish government, which could barely supply its own armies in the field, was unable to properly take care of the prisoners. Cannibalism was alleged to have occurred during times when the supply ships failed to arrive. On 6 July 1814, the remaining survivors of Bailén returned to France: fewer than half remained, most having perished in captivity. Many of the survivors never recovered their health after the experience.

Талдау

Байлен испан Бурбон режимінің тұрақты армиясының жеңісі болды, Наполеонның «Еуропадағы ең нашар» деп қорлаған, салтанатты терциолардың мұрагері. Ол испан милициясын «монахтар басқарған қарақшылар» деп атады. Кастаньос өзінің әскерлерінің көп бөлігінің «жасыл және тәжірибесіз» болғанын мойындады, бірақ олар испандықтар еді, ал испандықтар – батырлар. Шындығында, бұл қараланған армия, француз революциясының жаңалықтарына тиісінше тоқталмаған, 18 ғасырдың абсолютизмінің қалдығы, императорлық азамат сарбаздарынан басым түсті. Дегенмен, Испанияның бұрынғы режимнің әскери күштері соғыстың кеңейе берген ауқымынан, жаттығусыз шақырылғандардың көптігінен және хунталардың бәсекелестік жоспарларынан әлсіреп қалды. «1808 жылғы мамыр көтерілісінде көптеген офицерлер қаза болды, сонымен қатар армияның билігі күрт төмендеді және әскери құрылымның автономиясы бұрын-соңды болмағандай шектелді. Көтерілістен кейін, жаңа да, ескі офицерлердің екеуі де өте қиын жағдайда, күшті басқыншыға қарсы қаһарлы соғыс жүргізуге мәжбүр болды. Әскери тәртіпке қарсы болған әскерлер көтеріліске ұшырап, дезертирлік жасады, ал халық әскерге шақыруға қарсылық көрсету үшін бар күшін жұмсады. Осы уақытта адалсыз және жауапсыз үгітшілер жеңіске жетудің жалған үмітін тудырды, ал сондай-ақ адалсыз және жауапсыз саясаткерлер әскери операцияларға араласып, армияны соғысқа қажетті құрал-жарақпен қамтамасыз ете алмады, соғыс күш-жігеріне көмектескенше кедергі келтіретін әскери ұйымның баламалы құрылымдарын құрды және өздеріне еш қатысы жоқ апаттар үшін жалпыға бірдей кінәлілерді жасады». Бейленді қайталауға жасалған келесі әрекеттер француз әскери оккупациясы мен қарсы көтерілістің хаосында жалданып, жабдықталған испандық бөлімшелер үшін ерекше қауіпті болды: «Испан әскерлерінің көп бөлігін құрайтын жаңадан шақырылған легионерлер жаудың алдында маневр жасай алмады, ал олардың көпшілігі қаруларын қалай қолдануды білмейтін, кейде оларға шайқасқа кіріспес бұрын күні ғана мылтық берілді». Бұл жаттығусыз жауынгерлер француздық тұрақты әскерлер шабуыл жасағанда әдетте қатарынан шығып, «командирлерін сатқындықпен айыптап, қатысқан [испандық] тұрақты әскерлерді өздерін қорғауға қалдырды. Ал қашқан легионерлер француз кавалериясының алдында әрдайым әлсіз болып, олар олардың арасына аяусыз шабуыл жасап, жүздеген адамды тұтқынға алды». Веллингтон, одақтас қолбасшы ретінде, бұл «Байлен синдромын» мұра етіп, өзінің басшылығындағы испандықтардың құлшынысын баяулатуға тырысты:

Bailén was a triumph for the Spanish Bourbon regime's regular army, successor to the glorious tercios, which Napoleon had derided as "the worst in Europe" (while dismissing the Spanish militia as packs of "bandits led by monks"). Castaños conceded that the greater part of his troops had been "raw and inexperienced; but they were Spaniards, and Spaniards are heroes" and indeed this maligned army, largely untouched by French Revolutionary innovations—a relic of 18th century absolutism—outfought the Imperial citizen soldiers. Spain's ancien regime military, however, was soon eclipsed by the growing scale of the war—crippled by the infusion of untrained conscripts and caught up in the competing designs of the juntas. "Not only had many officers perished in the uprising of May 1808, but the authority of the army had been severely reduced and the autonomy of the military estate invaded in an unprecedented manner. Following the uprising, meanwhile, new officers and old had found themselves waging a desperate war against a powerful aggressor in the most unfavourable circumstances. Hostile to military discipline, the troops had been prone to riot and desertion just as the populace had done all it could to resist the draft. Meanwhile, unscrupulous and irresponsible propagandists had created false expectations of victory, whilst equally unscrupulous and irresponsible politicians had interfered in the conduct of military operations, failed to supply the army with the sinews of war, fomented alternative structures of military organisation that hindered the war effort as much as they assisted it, and made general after general scapegoats for disasters which were often none of their making." Subsequent attempts to replicate Bailén proved particularly dangerous for Spanish units recruited and equipped in the chaos of French military occupation and counterinsurgency: "The raw levies that formed the bulk of the Spanish forces proved incapable of manoeuvring in the face of the enemy, whilst many of them barely knew how to use their weapons, having sometimes only been issued with muskets the day before they went into action." These untrained recruits typically broke ranks when assaulted by the French regulars, "accusing their commanders of treason and leaving the few [Spanish] regulars involved to fend for themselves as best they could. Having run away, meanwhile, the levies invariably exposed themselves to the French cavalry, which were unleashed amongst them with terrible effect, sabring them unmercifully and taking hundreds of them prisoner." Wellington, as allied commander, would inherit this "Bailén syndrome" and attempt to restrain the ardour of the Spanish under his command:

Байлен шайқасы әдебиетте

Ф. Л. Лукастың "Англиялық агент" романы – Пенисуляр соғысы туралы повесть (1969), британдық армия офицерінің алғашқы британдық десанттан бұрын ақпарат жинауы туралы баяндама, Бейлен шайқасы мен одан кейінгі оқиғалар туралы. Ривастың 3-ші герцогы Анхель де Сааведра бұл шайқасқа арнап "Байлен" атты өлең жазған.