Кіріспе

Автор Ларри Нивеннің ғаламның қалай жұмыс істейтіндігі туралы ережелері

Нивен заңдары ғылыми фантастика авторы Ларри Нивеннің есімімен аталған, ол оларды "Ғалам қалай жұмыс істейді" деп мерзімді түрде жариялаған. Бұл ережелер соңғы рет 2002 жылдың 29 қаңтарында қайта жазылды (және Analog журналының 2002 жылғы қараша айындағы санында жарияланды). Ережелердің арасында:

Ешқашан лазерді айнаға бағыттамаңыз. Қауіпсіздік үшін еркіндіктің құрбандығы енді ойсыздық сияқты көрінеді. (Бұл Бенджамин Франклиннің "Азаттығынан айырылып, уақытша қауіпсіздікке қол жеткізуге ниеттенгендер, азаттыққа да, қауіпсіздікке де лайық емес" деген сөзіне негізделген.) Жаратуға қарағанда жою оңай. Этика технологиямен бірге өзгереді. Ғылыми фантастикадағы жалғыз әмбебап хабар: Сіздей ойлайтын, бірақ басқаша ойлайтын саналар бар.

Нивен заңы (Кларктың үшінші заңы)

Нивен заңы – Кларктың үшінші заңының кері тұжырымы ретінде берілген термин, сондықтан Нивен заңы: "Кез келген жеткілікті дамыған сиқыр технологиядан ажыратылмайды". Дегенмен, оның авторлығы Терри Пратчеттке де жатқызылады. Keystone Folklore оны Артур Кларктың жанкүйерлерінің "жанкүйерлер құрастырған лозунгісі" деп сипаттайды. Грегори Бенфорд 2013 жылғы 30 қаңтардағы "Кларктың үшінші заңының вариациялары" атты мақаласында оны Кларктың үшінші заңының салдары ретінде көрсетеді.

Кларктың үшінші заңы мен Нивен заңы екеуі де "Доктор Ху" сериалының 26-шы маусымындағы "Битва алаңы" атты эпизодтың 2-бөлігінде кездеседі, ол 1989 жылғы 13 қыркүйекте алғаш рет көрсетілді. Бұл эпизодта Доктор мен оның серігі Эйс трансдименсиялық ғарыш кемесіне кіреді. Кеме туралы сөйлескен кезде Доктор Эйстен Кларк заңы туралы сұрайды, ол: "Технологияның кез келген дамыған түрі сиқырдан ажыратылмайды" дейді. Доктор керісінше екенін айтады, ал Эйс бұл тұжырымды ойлап, "сиқырдың кез келген дамыған түрі технологиядан ажыратылмайды" деп қорытындылайды.

Нивен заңдары (хикаялар)

Нивеннің заңдары – 1984 жылы жарық көрген Нивеннің әңгімелер жинағының атауы. 1989 жылғы «N Space» жинағында «Жазушыларға арналған Нивеннің заңдары» деп аталатын алты заң бар. Олар:
Басқа жазушылар үшін жазатын жазушылар хат жазуы керек. Өзіңіз жазуды таңдаған нәрседен ешқашан ұялған немесе қынжылған емессіз. (Оны базарға жібермес бұрын мұны ойластырыңыз.) Белгілі бір тақырыптағы барлық әңгімелерді аяқтауға тырыспаңыз. Оқырманның уақытын текке кетіру – күнә. Егер айтарыңыз болмаса, қалай қаласаңыз солай айтыңыз. Стильдік жаңалықтар, бұрылып-талған сюжеттер немесе олардың болмауы, ерекше немесе жынысы белгісіз есімдер, ішкі қайшылықтар, жақыныңызды каннибалдық тойға дайындау рецепті: босағаңнан аттаңыз. Егер айтатын сөзіңіз маңызды және/немесе түсіну қиын болса, мүмкіндігінше қарапайым тіл қолданыңыз. Оқырман түсінбесе, онда ол сіздің кінәңіз болмасын. Барлық жазушылар алғашқы нұсқамен бастайды. 2003 жылғы «Конквистадор» романының алғы сөзінде С. М. Стирлинг:
«Нивен заңының» авторына ерекше алғыс айта отырып: «Романдағы кейіпкерлердің пікірлері мен сенімдерін автордың пікірлері деп қате түсінгендерді белгілейтін техникалық, әдеби термин бар. Бұл термин – «идиот»».