Кіріспе

Американдық темір жол трестік компаниясы

«Northern Securities Company» – 1901 жылы Э.Х. Харриман, Джеймс Дж. Хилл, Дж.П. Морган және олардың серіктестері құрған, қысқа ғұмырлы американдық темір жол тресті. Компания «Northern Pacific Railway», «Great Northern Railway», «Chicago, Burlington and Quincy Railroad» және басқа да байланысты желілерді бақылаған. Ол 400 миллион долларға капиталдандырылған, ал Хилл президент қызметін атқарды. 1902 жылы президент Теодор Рузвельт тұсында Әділет министрлігі 1890 жылғы Шерман монополияға қарсы заңы бойынша компанияға сотқа шағым түсірді, бұл еңбекке қарсы емес, корпоративтік мүдделерге қарсы қойылған алғашқы монополияға қарсы істердің бірі болды. Үкімет бұл істі жеңіп, компания таратылды, соның салдарынан үш темір жол қайтадан тәуелсіз жұмыс істеді. Хилл «Great Northern Railway» президенті болды, ал Харриман АҚШ-тағы ең ірі темір жолдардың екеуі – «Union Pacific Railroad» бақылап отырды. Екеуі де өздерінің жолдарын Чикагоның маңызды темір жол торабына қосу үшін «Burlington» бақылауын алуды көздеді. «Northern Pacific Railway» акцияларының бір бөлігіне ие болған Хилл, «Burlington» президенті Чарльз Эллиотт Перкинстің акция бағасын 200 долларға бекітіп, Харриманнан баға бойынша басым түсті. Бірлесіп, «Great Northern» және «Northern Pacific» компаниялары «Burlington» акцияларының дерлік 100 пайызын өз бақылауына алды. «Northern Pacific» компаниясы «Burlington» акцияларының 49,3 пайызына ие екенін білген Харриман «Northern Pacific» компаниясына қарсы акциялық шабуылға көшті. «Northern Pacific» бақылауы оған «Burlington» директорлар кеңесіне өкілдер тағайындауға мүмкіндік берер еді, содан кейін ол Харриманның «Union Pacific» компаниясына бизнес мәселелерінде жағдай жасауға мәжбүрлеуге болар еді. 1901 жылдың мамыр айында Харриманның акциялық шабуылы «Northern Pacific Corner» деп аталатын жағдайға әкелді. Спекулянттар өзіне тиесілі емес акцияларды сатқандықтан, енді кез келген бағамен акцияларды сатып алуға асықты. Кейбір акциялар 1000 долларға сатылды. Хилл, Дж.П. Морганмен бірлесіп, Харриманның бар күш-жігеріне қарамастан, «Northern Pacific» компаниясының басым бөлігін өз бақылауына алды. Бұл болжамдар қор нарығында және бүкіл елде резонанс тудырды. Екі адам, олардың қолдаушылары мен серіктестері монополиялық біріктіру арқылы бәсекелестікті жою және дауды реттеуге келісті. Хилл өзінің негізгі темір жол мүліктерін бақылау үшін «Northern Securities Company» құрды. Харриманның директорларының бір бөлігі «Northern Pacific» акцияларының иесі ретінде тағайындалды. Жаңа компанияға қатысты наразылық елде кеңінен тарады, ал мемлекеттік және федералды лауазымды тұлғалар сотқа жүгінуге дайындық жүргізді. 1902 жылдың 19 ақпанында АҚШ Әділет министрлігі компанияға қарсы сот ісін қозғау жоспарларын жариялады. J.P. Морган мәселені жеке шешуге ұсынған кезде, президент Рузвельт бас тартты; кейін ол былай деді: «Морган мырза мені өзінің барлық мүдделерін құртуға ниеттенген немесе ешқайсысын құртпау үшін келісімге келуге итермелеуге болатын үлкен бәсекелес оператор ретінде қарастыра алмады». Рузвельт трасттар қоғам үшін әрқашан жаман емес деп сенсе де, ол тек қана бәсекелес оператор ретінде қарауға төзбеді. Сот ісі жалғасты. Әділет министрлігі істі жеңіп алды және компания 1904 жылы «Northern Securities Co. v. United States» ісі бойынша Жоғарғы Соттың шешімімен таратылды, дауыс беру бес-төрт болып шықты. Компаниялар Шерман монополияға қарсы заңы бойынша кінәлі деп танылды. Келесі жеті жылда 44 басқа федералды монополияға қарсы іс «Northern Securities» ісіне ұқсас шешімдерге әкелді. Бұл таратуларға Харриманның «Union Pacific» және «Southern Pacific» темір жолдарына иелігі де кірді. «Northern Securities» ісі монополияға қарсы ең алғашқы істердің бірі болды және көптеген кейінгі істерге, соның ішінде Үлкен Бейсбол Лигасына қарсы іске маңызды құқықтық прецеденттер берді. 1955 жылы «Northern Pacific» және «Great Northern» компаниялары бірігу туралы келіссөздерді қайтадан бастады. Жоғарғы Сот бірігуді мақұлдады, нәтижесінде 1970 жылдың 2 наурызында «Great Northern», «Northern Pacific», «Chicago Burlington & Quincy» және «Spokane, Portland and Seattle Railway» компаниялары бірігіп, «Burlington Northern Railroad» құрды.

Негізгі дереккөздер

The Northern Securities Decision Northern Securities Co. v. United States Корнелл құқық мектебінің Жоғарғы Сот жинағында.