Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Батыс Австралияның премьер-министрі
Premier of Western Australia
Фрэнк Уилсон (12 мамыр 1859 – 7 желтоқсан 1918) – Батыс Австралияның тоғызыншы премьер-министрі, ол екі рет премьер-министр болып қызмет еткен: 1910 жылдан 1911 жылға дейін және 1916 жылдан 1917 жылға дейін.
Frank Wilson (12 May 1859 – 7 December 1918), was the ninth Premier of Western Australia, serving on two separate occasions – from 1910 to 1911 and then again from 1916 to 1917.
Ерте өмір
Уилсон 12 мамыр 1859 жылы Англияның Сандерленд қаласында дүниеге келді. Ол Сандерлендте, содан кейін Германияның Нойвид қаласындағы Моравиан мектебінде, ал соңында Шеффилдтегі Уэсли колледжінде білім алды. Одан кейін ол Сандерлендтегі кеме брокерлері мен ағаш саудагерлері фирмасы Peacock Bros. and Sons-та шәкірт болып жұмыс істеді. Он тоғыз жасында ол ағасымен бірге инженерлік шеберхана ашты. Екі жылдан кейін ол Энни Филлипске үйленді. Уилсон инженерлік бизнесте сегіз жыл жұмыс істеді, бірақ 1886 жылы болған инженерлік ереуіл осы бизнеске елеулі зиян келтірді. Келесі жылы ол Квинслендке теңіз арқылы сапар жасады, онда бастапқыда жеке бизнесін жүргізіп, кейіннен теміржол мердігерлері, жабдық сатушылар және ұн тартатын фабрикалардың танымал фирмасы А. Оверенд және Компанияның менеджері болды. 1891 жылдың қазан айында Уилсон Батыс Австралияның Перт қаласына Каннинг Джарра ағаш компаниясының бас директоры лауазымына келді, ол 1899 жылға дейін осы қызметте болды. Ол көптеген басқа компаниялардың директоры болды және кен агенті ретінде жұмыс істеді. Ол көп жыл бойы Ағаш саудагерлері мен Ағаш диірмендері қауымдастығының президенті болды, ал 1899 жылдан 1902 жылға дейін Перт сауда палатасының президенті болды.
Wilson was born at Monkwearmouth, Sunderland, England on 12 May 1859. He was educated in Sunderland, then Moravian School in Neuwied, Germany, and finally at Wesley College, Sheffield. He was then apprenticed to Peacock Bros. and Sons, a Sunderland firm of shipbrokers and timber merchants. At the age of nineteen, he joined his brother in the establishment of an engineering works. Two years later, he married Annie Phillips. Wilson remained in the engineering business for eight years, until an engineering strike in 1886 caused the business substantial losses. The following year he sailed for Queensland, where he initially ran his own business, and later became manager of A. Overend and Company, a well known firm of railway contractors, machinery merchants and flour millers. In October 1891, Wilson came to Perth, Western Australia to take up an appointment as managing director of the Canning Jarrah Timber Company, a position that he held until 1899. He became director of numerous other companies, and acted as a mining agent. For many years he was president of the Timber merchants and Saw Millers' Association, and from 1899 until 1902 he was president of the Perth Chamber of Commerce.
Саясат
1895 жылы Уилсон Перт қалалық кеңесінің Шығыс бөліміне сайланды, ал екі жылдан кейін Батыс Австралия заң шығарушы жиналысының Каннинг округінен сайланды, онда ол премьер-министр Джон Форрестке оппозицияда болды. 1901 жылғы жалпы сайлауда Уилсон Перт округінен сәтті сайланды, оның Каннинг округі 1899 жылғы Конституциялық актілерге түзетулер енгізу туралы заңға сәйкес таратылған еді. 1901 жылдың 21 қарашасында ол Альф Морганс үкіметінде Темір жол комиссары және Темір жолдар мен Кен ісі министрі болып тағайындалды, бірақ келесі министрлік сайлауда Уильям Пуркиске орынсыз қалды. 1902 жылдың 11 маусымында Клермонт округінен сайлауға қатысқаннан кейін, ол 1904 жылғы штаттағы сайлауда Сассекс округінен сайланды және одан кейін он үш жылдан астам уақыт бойы осы мандатты сақтап қалды. Уилсон Корнтвейт Рейсон үкіметінің тұсында 1905 жылдың тамызынан 1906 жылдың мамырына дейін Құрылыс министрі болды. Ол премьер-министр болуға мүмкіндігі болған, бірақ Ньютон Мурдың пайдасына бас тартты. Мур үкіметінде Уилсон бастапқыда Отарлық қазынашы, Ауыл шаруашылығы министрі және Білім министрі болып тағайындалды. 1909 жылдың маусым айына қарай ол осы лауазымдарынан бас тартты, содан кейін ол Құрылыс министрі болып тағайындалды. 1910 жылдың бір бөлігінде Мур Англияда болған кезде ол міндетті түрде премьер-министр болып қызмет атқарды.
In 1895, Wilson was elected to East Ward on the Perth City Council, and two years later was elected to the Western Australian Legislative Assembly seat of Canning, where he sat in opposition to Premier John Forrest. In the general election of 1901, Wilson successfully contested the seat of Perth, his Canning seat having been abolished under the Constitution Acts Amendment Act 1899. On 21 November 1901, he was appointed Commissioner for Railways and Minister for Railways and Mines in Alf Morgans' government, but lost his seat to William Purkiss in the subsequent ministerial by election. After unsuccessfully contesting the Claremont by election on 11 June 1902, he was elected to the seat of Sussex at the 1904 state election, which he then held for over thirteen years. Wilson was Minister for Works for the duration of Cornthwaite Rason's government, from August 1905 until May 1906. He might then have become premier but stood aside in favour of Newton Moore. In Moore's ministry Wilson was initially appointed Colonial Treasurer, Minister for Agriculture and Minister for Education. By June 1909 he had relinquished these portfolios, and he was then appointed Minister for Works. For part of 1910, he was acting premier while Moore was absent in England.
Премьерлік
1910 жылғы 16 қыркүйекте Мур денсаулығының нашарлауына байланысты премьер-министрліктен кетіп, Уилсон премьер-министр және отарлық қазынашы болды. Оның үкіметі Батыс Австралия университетін құруға қатысты заңдарды қабылдады, сондай-ақ 1911 жылғы Орындықтарды қайта бөлу туралы заң жобасын бастады. 1911 жылғы маусымда Уилсон CMG орденімен марапатталды. Уилсон 1911 жылғы 7 қазанда өткен жалпы сайлауға дейін премьер-министр қызметін атқарды, бірақ оның үкіметі Еңбек партиясынан ауыр жеңіліске ұшырады. Одан кейін ол 1916 жылғы шілдеге дейін Оппозиция жетекшісі болды. Осы кезеңде ол Батыс Австралия университетінің Сенатының негізін қалаушы мүшесі болып сайланды және 1915 жылғы желтоқсанға дейін мүше болып қалды. Сондай-ақ ол 1911 жылғы маусымда Король Георг V-нің тәж кию рәсімінде Батыс Австралияны өкілдік етті. 1914 жылғы сайлауда Еңбек партиясы қайтадан жеңіске жетті, бірақ олардың көпшілігі екі орынға дейін азайды. Келесі екі жылда Еңбек партиясынан екі мүше отставкаға шықты. Еңбек партиясы екі қосымша сайлауда да жеңіліске ұшырады, нәтижесінде 1916 жылғы қараша айына қарай үкіметтің құрамындағы елу орынның тек 24-і ғана болды. 1916 жылғы 27 шілдеде Либералдық және Отандастар партиялары заң шығарушы жиналыста үкіметті жеңу үшін бірікті. Губернатор Парламентті таратуға рұқсат бермегеннен кейін премьер-министр Джон Скаддан отставкаға кетті, ал Уилсон екінші рет премьер-министр болды. Отандастар партиясы Либералдық партиямен бірлесіп Скадданның Еңбек партиясы үкіметін құлатқанмен, коалициялық үкімет құрудан бас тартты және Уилсон үкіметін қолдауда тұрақсыздық танытты. 1917 жылғы ақпан айында партиялар арасындағы дау Уилсонды отставкаға кетуге мәжбүр етті, бірақ губернатор оның отставкасын қабылдамады. Сонымен қатар, федералды партиялық саясат "ұлтшылдық қозғалыс" арқылы өзгере бастады, бұл партиялық жүйені қайта құруға бағытталған жаңа бағыт болды. Уилсонға штаттық деңгейде Ұлттық партия құруға қысым көрсетілді, және бұл қысым Билли Хьюздің Ұлттық партиясы 1917 жылғы мамыр айында өткен федералды сайлауда жеңіске жеткеннен кейін күшейді. Сол айдың соңында Уилсон Либералдық, Отандастар партиясы және Ұлттық Еңбек партиясының өкілдерін шақырып, Ұлттық партияны құрды. Алайда, маусым айының басында жаңа партия мүшелері министрлер кабинетін қайта құру үшін жасырын дауыс беруге шешім қабылдады. Ағымдағы министрлер кабинетін құлатуды көздегенін түсінген Уилсон және оның үш министрі отырыстан шығып кетті. Екі аптадан кейін Генри Лефрой партия жетекшісі болып сайланды, бұл Уилсонға премьер-министрліктен кетуден басқа жол қалдырмады. Ол 1917 жылғы 28 маусымда отставкаға кетті және 1917 жылғы 29 қыркүйекте өткен жалпы сайлауға дейін тәуелсіз депутат ретінде отырды, бірақ ол төрт дауыс айырмасымен орыннан айырылды.
On 16 September 1910, Moore resigned the premiership on the grounds of ill health, and Wilson became Premier and Colonial Treasurer. His government was responsible for the legislation that established the University of Western Australia, and also initiated the Redistribution of Seats Bill 1911. In June 1911, Wilson was made CMG. Wilson held the office of premier until the general election of 7 October 1911, when his government was heavily defeated by the Labour party. He then became Leader of the Opposition until July 1916. During this time, he was chosen as a foundation member of the Senate of the University of Western Australia, and would remain a member until December 1915. He also represented Western Australia at the coronation of King George V in June 1911. Labour was returned in the election of 1914, but its majority was reduced to a margin of two seats. Over the next two years, two Labour members resigned. Labour lost both by elections, so that by November 1916, the government had only 24 seats in a house of fifty. On 27 July 1916, the Liberal and Country parties cooperated to defeat the government in the Legislative Assembly. After being refused a dissolution of Parliament by the governor, the premier John Scaddan resigned, and Wilson became premier for the second time. Although the Country Party cooperated with the Liberals in bringing down Scaddan's Labour government, they declined to form a coalition ministry, and they were inconsistent in their support of Wilson's government. At one point in February 1917, a dispute between the parties prompted Wilson to tender his resignation, but this was refused by the governor. At the same time, federal party politics was being transformed by the "nationalist movement", a reconstruction of the party system along the lines of the conscription debate. There was some pressure on Wilson to form a Nationalist Party at the state level, and this pressure increased after Billy Hughes' Nationalist Party easily won the federal election of May 1917. Later that month, Wilson called a meeting of Liberal, Country Party and National Labor members, and a Nationalist Party was formed. However, in early June the members of the new party voted to reconstruct the ministry by caucus election. Realising that the intention was to oust the current ministry, Wilson and three of his ministers walked out of the meeting. Two weeks later, Henry Lefroy was elected leader of the party, leaving Wilson with no choice but to resign as premier. He did so on 28 June 1917, and sat as an independent until the general elections of 29 September 1917, in which he lost his seat by a margin of four votes.
Жеке өмір
Уилсонның денсаулығы біраз уақыттан бері нашарлап келді, сайлаудан кейін көп ұзамай ауыр сырқатқа шалдығып, операция жасады. 1918 жылдың 7 желтоқсанында Батыс Австралиядағы Клермонтта дүниеден өтті және Карракатта зиратына жерленді.
Wilson's health had been poor for some time, and shortly after the election he became seriously ill, and underwent surgery. He died at Claremont, Western Australia on 7 December 1918, and was buried at Karrakatta Cemetery.