Кіріспе

Пестицидтердің араларға әсері

Пестицидтердің араларға тигізетін әсері әртүрлі. Көрсету арқылы әрекет ететін пестицидтер әдетте өсімдіктерге шашылады және аралар шашылған өсімдіктердің бетіне немесе оның маңындағы жерлерге қозғалғанда өлуі мүмкін. Ал жүйелік пестицидтер көбінесе топыраққа немесе тұқымдарға енгізіліп, өсімдіктердің сабағына, жапырақтарына, нектарына және тозаңына өтеді. Көрсету арқылы әрекет ететін пестицидтердің ішінде, ұнтақ және ылғалданған ұнтақ пестицидтер, ерітінділерге және эмульсиялық концентраттарға қарағанда аралар үшін қауіптірек болып табылады. Ара нәр іздеу кезінде пестицидтермен жанасса, ол ұяға қайтпай дереу өлуі мүмкін. Мұндай жағдайда, патшайым ара, жұмыртқалар және күтімші аралар зақымдалмайды және қойнау тірі қалады. Балама ретінде, ара инсектицидпен жанасып, оны зақымдалған тозаңмен немесе нектармен немесе өз денесінде қойнауға қайта әкелуі мүмкін, бұл қойнаудың кең ауқымды өліміне әкелуі мүмкін. Ара популяциясына нақты зиян, қосылыстың уыттылығы мен әсер етуінің және қолдану тәсілінің нәтижесі болып табылады. Топыраққа енгізілген немесе тұқымдарға жағылған жүйелік пестицидтер топырақ мекендейтін жәндіктерді, мысалы, құрттарды немесе қоңызшаларды, сондай-ақ жапырақтарына, жемістеріне, тозаңына және өңделген өсімдіктердің нектарына ұшыраған аралар сияқты басқа жәндіктерді де өлтіруі мүмкін. Пестицидтер, әсіресе неоникатиноидтар, аралар үшін, мысалы, қойнаудың күйреу синдромы сияқты тәуекелдермен байланысты зерттелді. 2018 жылы Еуропалық тамақ қауіпсіздігі агенттігі (EFSA) жүргізген шолу клотианидин сияқты неоникатиноидты пестицидтердің көптеген қолданылуы жабайы аралар мен бал араларына қауіп төндіреді деген қорытындыға келді. Неоникатиноидтар 2018 жылдан бастап Еуропалық Одақтың барлық ашық аудандарында қолдануға тыйым салынды, бірақ АҚШ және әлемнің басқа бөліктерінде шартты түрде мақұлданды, онда олар кеңінен қолданылады.

Жедел улану

Пестицидтердің бал араларына тигізетін жіті уыттылығы, контактілік жолмен немесе жұту арқылы болатын, әдетте, олардың қозуы, құсуы, қанаттарының параличі, ішек қысылуы (шағылысқандай), және үйлесімсіз қозғалыстары сияқты әртүрлі әсерлермен сипатталады. Жіті уыттылықтың дәрежесі әсер ету жолына байланысты болуы мүмкін, мысалы, көптеген пестицидтер контактілік жолмен уытты әсер етеді, ал неоникотиноидтар ауыз арқылы қабылданғанда көбірек уытты болады. Жіті уыттылық, өлімге әкелгенімен, кейде өлімге жеткізбейтін уыттылықтан немесе жинақы әсерлерден гөрі сирек кездеседі.

Өлімге әкелетін және созылмалы әсерлері

Пестицидтерге, әсіресе неоникотиноидтарға ұшырау, араларда көптеген физиологиялық және/немесе мінез-құлықтық нашар әсерлерге алып келуі мүмкін. Бал араларындағы нашар әсерлерге мінез-құлық және моторлық функциялардың бұзылуы, иммунитеттің әлсіреуі және дамудың тежелуі жатады.

Колониялардың құлдырау бұзылуы

Колониялардың құлдырау синдромы (КҚС) – уақытша аралардың күйіндегі кенеттен ересек аралардың жоғалуымен сипатталатын синдром. Оған көптеген мүмкін түсіндірмелер ұсынылған, бірақ бір ғана негізгі себеп табылмаған. АҚШ Ауыл шаруашылығы министрлігі 2010 жылы Конгресске ұсынған баяндамасында, пестицидтер, патогендер және паразиттерді қоса алғанда, бірнеше факторлардың үйлесімі колониялардың құлдырауына себеп болуы мүмкін екенін көрсетті. Пестицидтер мәселенің бір бөлігі болуы мүмкін деген күдік болғанымен, сау және КҚС-тен зардап шеккен колониялардың зерттеуі балауыз бен тозаңдағы пестицидтердің деңгейінің ұқсас екенін көрсетті.

Регламенттік саясат

Еуропалық тамақ қауіпсіздігі агенттігі (EFSA) анықтаған аралардың денсаулығына қауіптерге байланысты, 2013 жылдың сәуірінде ЕО тиаметоксам, клотианидин және имидаклоприд неоникотиноидтарын қолдануды шектеу туралы шешім қабылдады. Фипронилді жүгері мен күнбағысқа қолдануға да тыйым салынды. 2015 жылы АҚШ Қоршаған ортаны қорғау агенттігі (EPA) гүлдеу кезеңінде араларға зиянды белгілі бір пестицидтер мен гербицидтерді қолдануға тыйым салуды ұсынды. Тұқымдық өңдеу аралардың денсаулығына қауіп келтірмейтін болды. Бұл ұсыныстардың өңделген нұсқасы 2017 жылдың қаңтарында EPA саясаты ретінде қабылданды. 2018 жылдың сәуірінде Еуропалық Одаққа мүше мемлекеттер неоникотиноидты инсектицидтерді пайдалануға толық тыйым салу туралы келісімге келді, бірақ жабық жылыжайларда қолдануға рұқсат берілді. Ұсынылған тыйымға қатысты дауыс беру 2018 жылғы ақпандағы EFSA баяндамасынан кейін өтті, онда неоникотиноидтардың үй аралары мен жабайы араларға жоғары қауіп төндіретіні анықталды. Тыйымға халықтың қолдауы күшті болды, бірақ агрохимиялық өнеркәсіп және кейбір шаруалар оған қарсы шықты. 2020 жылы EPA өз саясатын тұрғын үйлердің газондық және шөптік алаптарында неоникотиноидтарды қолдануды шектеу туралы ұсыныспен толықтырды, бірақ олардың АҚШ-та қолданыла беретінін растады.

Пестицидтерді кешкі немесе түнгі уақытта қолдану

Пестицидтерді гүлдейтін гүлдерге тікелей қолданудан аулақ болу, бал араларының уытты заттарға ұшырауын шектеуге көмектеседі. Егер гүлдейтін гүлдерді қандай да бір себеппен пестицидтермен шашу қажет болса, оларды аралар далада болмайтын кешкі немесе түнгі сағаттарда шашу керек. Бал араларының әдеттегі азық іздеу уақыты күндізгі уақытта, температура жоғары болғанда болады.