Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Азия тегіндес латын американдықтар
Latin Americans of Asian descent
2=the [[Hispanic and Latino Americans
Азиялық латын американдықтар (кейде Азиялық латындықтар) – Азиядан шыққан латын американдықтар. Латын Америкасына келген азиялық иммигранттардың көп бөлігі Шығыс Азиядан немесе Батыс Азиядан келген. Бұл елде Батыс Азиядан тараған ұрпақтар да көптеп кездеседі. Перу мен Мексика халықтарының 5%-ға дейін қытай тегіндес, бұл Шығыс Азиядан шыққандардың ең жоғары көрсеткіші болып табылады. Соңғы онжылдықтарда осы қауымдастықтардан қоныс аудару көбейді, нәтижесінде Жапония мен АҚШ-та Азиялық латын американдық тегіндес жүздеген мың адам тұрады.
Asian Latin Americans (sometimes Asian Latinos) are Latin Americans of Asian descent. Asian immigrants to Latin America have largely been from East Asia or West Asia. The country is also home to a large percentage of West Asian descendants. With as much as 5% of their population having some degree of Chinese ancestry, Peru and Mexico have the highest ratio of any country for East Asian descent. There has been notable emigration from these communities in recent decades, so that there are now hundreds of thousands of people of Asian Latin American origin in both Japan and the United States.
Тарих
Бірінші Азиялық латын америкалықтары филиппиндіктер болды, олар 16 ғасырда Латын Америкасына (негізінен Куба мен Мексикаға, ал екінші кезекте Колумбияға, Панамаға және Перуге) құл ретінде, экипаж мүшелері және тұтқындар ретінде Испанияның Филиппинді колониялық билігі кезінде Жаңа Испанияның вице-корольдігі арқылы, оның астанасы Мексика қаласында келді. Екі жарым ғасыр бойы (1565-1815 жылдар аралығында) көптеген филиппиндіктер мен қытайлықтар Манила-Акапулько галеондарында саяхаттап, Испания империясының сауда монополиясына көмектесті. Осы теңізшілердің кейбірі Филиппинге ешқашан қайтып оралмады және олардың көптеген ұрпақтары Баха-Калифорния, Сонора, Мексика қаласы, Перу және басқа да шағын қауымдастықтарда табылады, осылайша филиппиндіктер Латын Америкасындағы ең көне азиялық этникалық тобына айналды. 1800 жылдары Оңтүстік Азиядан келген адамдар Латын Америкасында ғасырлар бойы әртүрлі формада болған, бірақ осы ғасырда аймаққа ағын күрт өсті. Бұл жүздеген мыңдаған, негізінен еркек Оңтүстік Азиялықтардың көптеп келуіне себеп – келісімшарт бойынша жұмыс істейтін қызметшілерге деген қажеттілік болды. Бұл, негізінен, 1834 жылы Кариб теңізіндегі колонияларда қара нәсілді құлдықты жоюмен байланысты. Голландиялық отаршылдық биліктері еңбекке иелік етудің тегін мүмкіндігінен және жауырылған жұмысшы табынан айырылып, арзан азиялық еңбек күшін табуға мәжбүр болды. Көптеген иммигранттар өздері қоныстанған елдерде оқшауланды, тіпті өздеріне есімдер берді. Мысалы, ауыл шаруашылығында еңбек еткен қытайлықтар «кули» деп аталды. Бұл импортталған азиялық еңбекшілер бастапқыда ауыл шаруашылығындағы құлдардың орнына келсе, экономиканың дамуымен басқа салаларға да енді. Бірте-бірте олар қалалық жұмысқа және қызмет көрсету саласына қатысты. Кейбір аймақтарда бұл халықтар азшылықтарға сіңіп, кастаға тағы бір анықтама қосты. Кейбір жерлерде бұл жаңа халықтар қақтығыс тудырды. Солтүстік Мексикада 1880-жылдардың басында АҚШ қытайлық иммиграцияны тоқтатқанда шиеленіс күшейді. Бастапқыда АҚШ-қа баруға ниеттенген көптеген адамдар Мексикаға қайта бағытталды. Халықтың тез өсуі және орта және жоғарғы тапқа көтерілуі қазіргі тұрғындардың арасында наразылық тудырды. Бұл шиеленістер көтерілістерге әкелді. Сонора штатында 1929 жылы барлық қытай халқы қуылды. Бүгінде латын америкалықтардың басым көпшілігі Шығыс Азиядан (қытай, жапон немесе корей) немесе Батыс Азиядан (негізінен ливандықтар немесе сириялықтар) шыққан. Олардың көпшілігі 1800-жылдардың екінші жартысы мен 1900-жылдардың бірінші жартысында келді. Жапондық көші-қон негізінен Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін тоқтады (Доминикан Республикасындағы жапондық қоныстануды қоспағанда), ал корейлік көші-қон негізінен 1980-жылдары аяқталды, ал қытайлық көші-қон бірқатар елдерде жалғасуда. Соғыс босқындарын орналастыру өте аз болды: Корея соғысынан кейін бірнеше ондаған Солтүстік Кореялық бұрынғы сарбаздар Аргентинаға кетті, ал кейбір Хмонгтар Вьетнам соғысынан кейін Француз Гвианасына кетті.
The first Asian Latin Americans were Filipinos who made their way to Latin America (primarily to Cuba and Mexico and secondarily to Colombia, Panama and Peru) in the 16th century, as slaves, crew members, and prisoners during the Spanish colonial rule of the Philippines through the Viceroyalty of New Spain, with its capital in Mexico City. For two and a half centuries (between 1565 and 1815) many Filipinos and Chinese sailed on the Manila Acapulco Galleons, assisting in the Spanish Empire's monopoly in trade. Some of these sailors never returned to the Philippines and many of their descendants can be found in small communities around Baja California, Sonora, Mexico City, Peru and others, thus making Filipinos the oldest Asian ethnic group in Latin America. While South Asians had been present in various forms in Latin America for centuries by the 1800s, it was in this century that the flow into the region spiked dramatically. This rapid influx of hundreds of thousands of mainly male South Asians was due to the need for indentured servants. This is largely tied to the abolition of black slavery in the Caribbean colonies in 1834. Without the promise of free labor and a hostile working class on their hands, the Dutch colonial authorities had to find a solution – cheap Asian labor. Many of these immigrant populations became such fixtures in their adopted countries that they acquired names of their own. For example, the Chinese men who labored in agricultural work became known as "coolies". While these imported Asian laborers were initially just replacement for agricultural slave labor, they gradually began to enter other sectors as the economy evolved. Before long, they had entered more urban work and the service sector. In certain areas, these populations assimilated into the minority populations, adding yet another definition to go on a casta. In some areas, these new populations caused conflict. In Northern Mexico, tensions became inevitable when the United States began to shut off Chinese immigration in the early 1880s. Many who were originally bound for the United States were re routed to Mexico. The rapid increase in population and rise to middle/upper class standing generated strong resentment among existing residents. These tensions lead to riots. In the state of Sonora, the entire Chinese population was expelled in 1929. Today, the overwhelming majority of Asian Latin Americans are either of East Asian (namely Chinese, Japanese or Korean), or West Asian descent (mostly the Lebanese or Syrians). Many of whom arrived during the second half of the 1800s and the first half of the 1900s. Japanese migration mostly came to a halt after World War II (with the exception of Japanese settlement in the Dominican Republic), while Korean migration mostly came to an end by the 1980s and Chinese migration remains ongoing in a number of countries. Settlement of war refugees has been extremely minor: a few dozen ex North Korean soldiers went to Argentina after the Korean War and some Hmong went to French Guiana after the Vietnam War.
Жұмыстағы рөлдер
Азиялық латын америкалықтар Латын Америкасында аз жалақымен жұмыс істеген кезінде түрлі рөлдер атқарды. XIX ғасырдың екінші жартысында Кубада шамамен 250 мың қытайлық мигранттың көп бөлігі қант плантацияларында жұмыс істеді. Перуға көшіп келген қытайлық "кулилер" Анд таулы теміржолында немесе гуано кендерінде жұмыс істеді. Уақыт өте келе қытайлықтар қалалық орталықтарда саудагерлер, мейрамхана иелері және қызмет көрсету саласында жұмыс істеуге қол жеткізді. XIX ғасырдың екінші онжылдығына қарай Мексикадағы шамамен 25 мың қытайлық көшіп келуші шағын бизнес, мемлекеттік бюрократия және зиялы қауымдастықтарда белгілі бір табысқа жетті. 1830 жылдары британдық және голландтық отаршылдық үкіметтері Тринидад және Тобаго, Суринам, Кюрасао және Британдық Гвианаға (кейін Гвиана деп аталды) Оңтүстік Азиядан келісімшарт бойынша жұмыс істеуге адамдар әкелді. XIX және XX ғасырлардың тоғысында жапондық иммигранттар Бразилия мен Перуға келді. Қытайлықтар сияқты, жапондықтар да көбінесе келісімшарт бойынша жұмыс істейтін және плантаторлардың аз жалақы төлейтін жұмысшылары ретінде жұмыс істеді. Жапондық еңбек шарты қытайлықтарға қарағанда қысқа мерзімді болды және жапон үкіметі бұл процесті қатаң бақылап, зорлық-зомбылық пен қылмыстың алдын алуға тырысты. Екі жағдайда да Азиядан келген мигрант жұмысшылардың келуі құлдықтан бас тартылғаннан кейін Латын Америка жұмыс күшіндегі бос орындарды толтыру мақсатында болды. Барлық түрдегі жұмыс берушілер өздерінің құлдарын арзан бағамен алмастыруға мұқтаж болғандықтан, құл сатумен айналыспағандар азиялық мигранттарға жүгінді.
Asian Latin Americans served various roles during their time as low wage workers in Latin America. In the second half of the nineteenth century, nearly a quarter of a million Chinese migrants in Cuba worked primarily on sugar plantations. The Chinese "coolies" who migrated to Peru took up work on the Andean Railroad or the Guano Fields. Over time the Chinese progressed to acquiring work in urban centers as tradesmen, restaurateurs and in the service industry. By the second decade of the nineteenth century, approximately 25,000 Chinese migrants in Mexico found relative success with small businesses, government bureaucracy, and intellectual circles. In the 1830s, the British and Dutch colonial governments also imported South Asians to work as indentured servants to places such as Trinidad and Tobago, Suriname, Curaçao and British Guiana (later renamed Guayana). At the turn of the nineteenth and twentieth centuries, Japanese immigrants reached Brazil and Peru. Much like the Chinese, the Japanese often worked as indentured servants and low wage workers for planters. Japanese work contracts were notably more short term than those of the Chinese and the process was closely monitored by the Japanese government to dissuade abuse and foul play. In both cases, the influx of Asian migrant workers was to fill the void left in the Latin American work forces after the abolition of slavery. Employers of all kinds were desperate for a low cost replacement for their slaves so those who did not participate in any illegal slave operations turned to the Asian migrants.
Географиялық таралуы
Латын Америкасының төрт жарым миллион халқы (Латын Америкасының жалпы халқының шамамен 1%) азиялық текті. Бұл көрсеткіш миллиондаған адамға артуы мүмкін, әсіресе жартылай азиялық тегі барлардың барлығын ескергенде. Мысалы, Перудегі азиялықтардың саны 5% шамасында бағаланады.
Four and a half million Latin Americans (almost 1% of the total population of Latin America) are of Asian descent. The number may be millions higher, even more so if all who have partial ancestry are included. For example, Asian Peruvians are estimated at 5%
Қытайлықтар – Латын Америкасындағы ең көп санды азиялықтар. Қытай текті ірі халықтар Перу, Венесуэла, Бразилия, Колумбия, Аргентина, Куба, Доминикан Республикасы, Панама, Никарагуа, Пуэрто-Рико, Мексика және Коста-Рикада кездеседі (олар елдің жалпы халқының шамамен 1% құрайды, яғни шамамен 9 000 тұрғын). Никарагуада 14 000 этникалық қытай тұрады, олардың көп бөлігі Манагуада және Кариб теңізі жағалауында шоғырланған. Эквадорда және Латын Америкасының басқа да елдерінде жүздеген немесе мыңдаған адамнан тұратын кішірек қытай қауымдастықтары бар. Латын Америкасының көптеген елдерінде «бариос чинос» (қытай кварталдары) бар. Жапон текті адамдардың көп бөлігі Бразилияда, Перуде, Аргентинада, Мексикада, Боливияда, Колумбияда және Парагвайда тұрады. Жапон перуандықтары Перуда маңызды экономикалық беделге ие. Перу кабинетінің көптеген бұрынғы және қазіргі мүшелері азиялық текті, бірақ ең көп саны жапон перуандықтарын құрайды. Ал бұрынғы президент Альберто Фухимори – жапон текті, ол Латын Америкасының кез келген мемлекетінің басшысы болған жалғыз азиялық латын америкалық (немесе Артур Чунды ескерсек, екінші). Бразилия Жапониядан тыс жердегі ең ірі жапон қауымдастығына ие, оның саны тек тегі бойынша есептегенде шамамен 1,7 миллион адамды құрайды. Бразилияда сонымен қатар 10 000 үнді, 5 000 вьетнамдық, 4 500 ауған, 2 900 индонезиялық және 1 000 филиппин тұрады. Кореялықтар – Латын Америкасындағы үшінші ірі азиялық топ. Олардың ең ірі қауымдастығы Бразилияда (әсіресе Оңтүстік-Шығыс аймағында) орналасқан, онда 51 550 адам тұрады. Екінші ірі қауымдастық Аргентинада, онда 23 603 адам тұрады және Буэнос-Айресте белсенді корей кварталдары бар. Гватемала мен Мексикада 10 000-нан астам адам тұрады, соңғысында Монтеррей, Гвадалахара, Коатзакоалькос, Юкатан және Мехико қалаларында белсенді қауымдастықтар бар. Чилиде, Парагвайда, Венесуэлада, Гондураста және Перуда 1 000-нан астам адам тұрады, олардың арасында корей перуандық Жун Хён Чанчамайо қаласының мэрі болып сайланды. Ол Перуде және Латын Америкасының барлық аймағында корей текті алғашқы мэр. Колумбияда, Кубада, Эквадорда, Боливияда, Коста-Рикада, Панамада, Доминикан Республикасында, Уругвайда, Пуэрто-Рикода және Гаитиде шағын, бірақ маңызды қауымдастықтар бар (1 000-нан аз адам).
The Chinese are the most populous Asian Latin Americans. Significant populations of Chinese ancestry are found in Peru, Venezuela, Brazil, Colombia, Argentina, Cuba, Dominican Republic, Panama, Nicaragua, Puerto Rico, Mexico and Costa Rica (where they make up about 1% of the total population; or about 9,000 residents). Nicaragua is home to 14,000 ethnic Chinese; the majority reside in Managua and on the Caribbean coast. Smaller communities of Chinese, numbering just in the hundreds or thousands, are also found in Ecuador and various other Latin American countries. Many Latin American countries are home to barrios chinos (Chinatowns). Most who are of Japanese descent reside in Brazil, Peru, Argentina, Mexico, Bolivia, Colombia and Paraguay. Japanese Peruvians have a considerable economic position in Peru. Many past and present Peruvian Cabinet members are ethnic Asians, but most particularly Japanese Peruvians have made up large portions of Peru's cabinet members and former president Alberto Fujimori is of Japanese ancestry who is currently the only Asian Latin American to have ever served as the head of any Latin American nation (or the second, if taking into account Arthur Chung). Brazil is home to the largest Japanese community outside Japan, numbering about 1.7 million with ancestry alone. Brazil is also home to 10,000 Indians, 5,000 Vietnamese, 4,500 Afghans, 2,900 Indonesians and 1,000 Filipinos. Korean people are the third largest group of Asian Latin Americans. The largest community of this group is in Brazil (specially in Southeast region) with a population of 51,550. The second largest is in Argentina, with a population of 23,603 and with active Koreatowns in Buenos Aires. More 10,000 in Guatemala, and Mexico, This last with active communities in Monterrey, Guadalajara, Coatzacoalcos, Yucatan and Mexico City. More than 1,000 in Chile, Paraguay, Venezuela, Honduras and Peru where Jung Heung won, a Korean Peruvian, was elected mayor in City of Chanchamayo. He is the first Mayor of Korean origin in Peru and all of Latin America. There are small and important communities (less 1,000 peoples) in Colombia, Cuba, Ecuador, Bolivia, Costa Rica, Panama, Dominican Republic, Uruguay, Puerto Rico and Haiti.
Жапония
Жапонияға көшіп келген жапондық бразилиялықтардың саны 2004 жылы 250 мың адамды құрады, бұл Жапонияның екінші ең ірі иммигрант тобы болды. Олардың тәжірибесі жапондық перуандық иммигранттардың тәжірибесімен ұқсас, олар көбінесе шетелдіктер иеленетін, төмен жалақы төленетін жұмыстарға бейімделеді. 2006 жылы АҚШ Халық санағы бюросының Америкалық қауымдастық сараптамасы бойынша олардың саны 154 694 адамды құрады, ал бюроның ресми халық санын бағалауынша – 277 704 адамды құрады.
Japanese Brazilian immigrants to Japan numbered 250,000 in 2004, constituting Japan's second largest immigrant population. Their experiences bear similarities to those of Japanese Peruvian immigrants, who are often relegated to low income jobs typically occupied by foreigners. In 2006 the Census Bureau's American Community Survey estimated them at 154,694, while its Population Estimates, which are official, put them at 277,704.