Кіріспе

Эдисонның кинопроекция жүйесі

Витаскоп – 1895 жылы Чарльз Фрэнсис Дженкинс және Томас Армат алғаш көрсеткен ерте кинопроектор. Олар Дженкинстің патенттелген Фантоскобына өзгерістер енгізді, ол фильм және электр жарығы арқылы суреттерді қабырғаға немесе экранға проекциялап көрсететін. Витаскоп – суреттерді көрсету үшін жарықты пайдаланатын үлкен электрмен жұмыс істейтін проектор. Көрсетілетін суреттер бастапқыда кинетоскоп механизмімен желатин пленкасына түсірілген. Үзіліспен жұмыс істейтін механизм арқылы фильмнің негативтері секундына елу кадрға дейін өндірілді. Жалюзи ашылып, жабылып, жаңа суреттерді көрсетеді. Бұл құрылғы минутына 3000-ға дейін негатив шығара алады. Арматпен серіктес болудан бұрын, Дженкинс Фантоскоптың алғашқы нұсқасын пайдаланып, 1894 жылғы маусымда Индиана штатының Ричмонд қаласында түсірілген фильмнің ең алғашқы құжатталған проекциясын көрсетті. Армат Фантоскопты The Kinetoscope Company компаниясына жеке сатты. Компания олардың Кинетоскобының ертедегі кинематографиялық инженерияның қарқынды дамуына байланысты жақын арада қолданыстан шығатынын түсінді. 1897 жылға қарай, Витаскоп алғаш көрсетілгеннен кейін екі жыл өткен соң, технология бүкіл елде қолданысқа енді. Гавайи және Техас штаттары Витаскопты өздерінің кино көрсетулеріне енгізген алғашқы штаттардың қатарында болды. Витаскоп 1930 жылы Warner Brothers компаниясы "Жалдың әні" сияқты фильмдерде кең экранды процестер үшін тауарлық белгі ретінде қысқа мерзімге қолданылды. Warner басқа кең экранды процестермен, мысалы, Magnascope, Widevision, Natural Vision (кейінгі 3D фильм процесімен ешқандай қатысы жоқ) және Fox Grandeur процестерімен бәсекелесуге тырысты.

Тарих

Томас Эдисон осы кезде проекция жүйесін әзірлеуге асықпады, себебі оның компаниясының бір пайдаланушыға арналған Кинетоскопы өте табысты болды. Дегенмен, үлкен көрермендерге арналған фильмдер көбірек пайда әкелуі мүмкін еді, өйткені көрермендер санына пропорционалды түрде аз машиналар қажет болатын. Сондықтан, басқалар өздерінің проекциялық жүйелерін жасауға тырысты. Алғашқы жол ашқан өнертапқыштардың бірі – Фантоскопты құрастырған Чарльз Фрэнсис Дженкинс. Дженкинс көрермендер алдындағы кинофильмнің ең алғашқы көрсетілімін жасады. 1894 жылдың 6 маусымында Индиана штатының Ричмонд қаласында фильм және электр жарығын пайдалана отырып, водевиль бишісінің бейнесі көрсетілді. Вудвиль Латем ұлдарымен бірге 1895 жылдың сәуір айында көпшілыққа таныстырылған Эйдолоскоп проекторын жасады. Уильям Кеннеди Диксон, көрінеу, Латемдерге олардың машинасы туралы кеңес беріп, техникалық біліммен көмектесті, нәтижесінде Диксон 1895 жылдың 2 сәуірінде Эдисонның жұмысынан кетіп қалды. Диксон 1895 жылдың желтоқсанында Герман Каслер, Генри Нортон Марвин және Элиас Купманмен бірге Америкалық Мутоскоп компаниясын құрды. Ақырында Америкалық Мутоскоп және Биограф компаниясы болып өскен бұл компания, Эдисон компаниясының басты бәсекелесіне айналды. Осы кезеңде С. Фрэнсис Дженкинс пен Томас Армат Дженкинстің патенттелген Фантоскобын жетілдірді. Ол 1895 жылдың күзінде Атлантадағы Котон Штаттарының көрмесінде көпшілыққа көрсетілді. Екеуі де көп ұзамай жолдарынан айырылып, әрқайсысы өнертабысқа авторлық құқықты талап етті. Армат Фантоскопты Кинетоскоп компаниясының иелері Рафф пен Гэммонға көрсетті, олар кинетоскоп бизнесінің төмендеуіне байланысты оның табыс әкелу мүмкіндігін мойындады. Олар Арматпен Фантоскопқа құқықтарды сатып алу туралы келіссөздер жүргізіп, Эдисоннан мақұлдау сұрады. Эдисонның өндіріс компаниясы машинаны өндіруге және оған фильмдер жасауға келісті, бірақ оны жаңа Эдисон өнертабысы – Витаскоп деп жарнамалау шартымен. Эдисонға күдікпен қарайтындар Витаскоптың тарихы күмәнді екенін айтады. Сондай-ақ, сыншылар Витаскоптың фантоскоптың шағын өзгерістермен қайта жаңартылған нұсқасы емес, ештеңе емес екенін мәлімдейді. Витаскоп Манхэттенде танымал болғаннан кейін, құрылғы бүкіл елге таратылды, соның ішінде Бостон, Филадельфия, Атлантик-Сити, Портленд, Скрантон, Нью-Хейвен, Нью-Орлеанс, Нью-Лондон, Кливленд, Буффало, Сан-Франциско, Асбери-Парк, Балтимор, Детройт, Чикаго, Лос-Анджелес және тағы да басқа қалаларда көрсетілді. "Витаскоп" көрмесі бір жазда 25 қаланы аралап шықты. Витаскоп, көптеген бәсекелес проекторлармен бірге, АҚШ-тың түрлі қалаларындағы әртүрлі және водевиль театрларында танымал көріліс орынына айналды. Кинофильмдер көп ұзамай водевиль бағдарламаларының басты тартымдылығына айналды. Көрмеге қатысушылар Эдисонның фильмдерін көрсетуге мүмкіндік алды. Эдисон компаниясы 1896 жылдың қараша айында Projectoscope немесе Projecting Kinetoscope деп аталатын өзінің проекторын жасады және Vitascope-ті сатудан бас тартты.

Маркетинг

Томас Эдисон мен Томас Армат үлкен пайда тапты, ал көптеген инвесторлар төлемдерін тоқтатты, тіпті кейбір жағдайларда зиянға ұшырады. Инвесторлар Vitascope-тан ақша жоғалтты, өйткені оны көрермендерге қалай ұсынғаны себепті. Рафф пен Гэммон АҚШ және Канадада франчайзингті басқарды. Олар инвесторларға Vitascope құқығын өз штаттарында пайдалану үшін сатып алу мүмкіндігін ұсынды. Бұл қысқа мерзімге монополиялық жағдай жасады және көрермендерді көрсетуші ұсынған нәрсені қабылдауға мәжбүр етті. Raff & Gammon маркетингтік кампаниясын бастағанда, істі дұрыс жолмен бастамады. Олардың ваудевилл менеджерлеріне пайдалануға бар-жоғы 20 фильм болды. Жаңа фильмдермен көрермендердің кино тәжірибесін үнемі жаңартуға қажетті ресурстар болмады.