Кіріспе

Арғанақтар планетасы – британдық ғылыми-фантастикалық телесериал «Доктор Ху»-дың 11-ші маусымының бесінші және соңғы сериясы, ол алғаш рет 1974 жылдың 4 мамырынан 8 маусымына дейін BBC1 арнасында аптасына алты бөлімнен көрсетілді. Бұл Джон Пертуидің Үшінші Доктор рөліндегі соңғы ресми пайда болуы, Майк Йейтстің соңғы ресми пайда болуы және Том Бейкердің Төртінші Доктор рөліндегі алғашқы, тізімде көрсетілмеген пайда болуы болды. Осы сериалда Доктордың жаңа бейнеге айналуын түсіндіру үшін «жаңарту» термині енгізілді. Сондай-ақ, ол болашақ серігі Гарри Салливан туралы сериядағы алғашқы айтуды қамтиды. Англияның ауылдық жеріндегі тибеттік монастырь, керемет күштері бар сахналық фокусник; бұл – Метабилис жәндіктері тоқыған қастандық желінің талшықтары. Сериал Англияда және Метебелис Үш планетасында өтеді. Сәтсіз кәсіпкер Луптон (Джон Дирт) Жерде билікке ие болу үшін психикалық күштері бар алып жәндіктермен, өздерін «Сегіз аяқ» деп атайтындармен одақтасады.

Сюжет

Динозаврлар шабуылдаған оқиғалардан кейін Майк Йейтс UNIT-тен босатылып, Англияның ауылдық аймағындағы тибеттік медитация орталығына емделуге келеді, өйткені ол осы оқиғадан стресс алған. Ол Сара Джейн Смиттен Лұптон есімді тұрғын ұйымдастырған топты зерттеу үшін оған келуін сұрайды. Майк пен Сара Лұптонның шақыру арқылы алып мойынды жәндікті пайда қылып, оның билігіне қарауына куә болады. Жәндік Жерге белгілі бір көк кристалды іздеп келген. Үшінші Доктор психикалық қабілеттерге қызығушылық танытады, және оның тәжірибелері Актеон галактикасындағы көк планета – Метебелис Үштен әкелген көк кристалды сынауды қамтиды, ол «Жасыл өлім» кезінде бар еді. Тәжірибелерде алып мойынды жәндіктердің суреттері көрінеді. Сара монастырьдан оралады, және олар Доктормен бірге жәндіктер туралы әңгімелеседі. Содан кейін Лұптонның жәндігі кристалды UNIT штаб-пәтеріне іздеп табады, содан кейін Лұптон сол жерге барып, Доктордың зертханасынан кристалды ұрлайды. Көп көлікті қуу басталады, онда Бесси, Доктордың Эдвардтық роудстері; Кэмпбелл Супер Крикет гирокоптері, G AXVK; Whomobile, болашақтың көлігі, ол әуе кемесінің қабілеттерін ұшу мүмкіндігімен біріктіреді; және дәстүрлі әуе кемесі қатысады. Лұптон жәндігімен қашып, оны монастырьға телепорттайды, онда ол да Метебелис Үштен келгенін білдіреді. Алып жәндіктер де, кристал да сонда пайда болған. Жәндік Метебелиспен байланыс орнатуға тырысқанда, кристалды монастырьдың жұмысшысы Томми Лұптоннан ұрлап алады. Сара Лұптонды таниды, және олар Доктормен бірге монастырьға асығып, Лама Чо Джеге Лұптонның ерекше күштері туралы ескертеді. Лұптон жәндігімен бірге кристалсыз Метебелиске қашуға мәжбүр болады. Сара жасырын түрде олардың соңынан еріп келеді, бірақ сегіз аяқтылар, олар өздерін жәндіктер деп атайды, оны тез ұстап алады. Доктор оны құтқару үшін ТАРДИС-те келіп, құлдар арасында қарсылық қозғалысын ұйымдастыра бастайды, олар жүзделген жылдар бұрын құлаған Жер ғарыш кемесінің экипажының ұрпақтары, жәндіктер олармен азықтанады. Планетаны алып жәндіктер билейді, олар да құлаған кемеден келген, бірақ олардың психикалық күштері Метебелис тауларында табылған көк кристалдарға ұзақ уақыт бойы тозудың нәтижесінде күшейген. Арапа патшасы ең жоғарғы билеуші болып көрінеді, бірақ Көк тауларда Доктор Ұлымен кездеседі, ол шын мәнінде басқа әлемдерді де билеуді қалайтын алып жәндік. Ол кристалды қатты қалайды, өйткені ол оның психикалық күштерін шексіз кеңейтеді және оған бүкіл ғаламға билік етуге мүмкіндік береді деп сендіреді. Ұлы Докторды Жерге кристалды әкелу үшін жібереді. Ол Сарамен бірге қашады, бірақ Сараның санасын басып алған Арапа патшасының бар екенін білмейді, ол да кристалды қалайды. Монастырда Томми кристалмен емделген, ол оның да ақыл-ойына әсер еткен, жәндіктерге әсер еткендей. Ол оны жердегі бейбіт өмірге зейнеткерлікке шыққан егде жастағы Уақыт Лорды Кханпо Римпочеге тапсырады. Абат кристалды пайдаланып Сараның санасын патшайымның бақылауынан босатады. Кристал патшаны өлтіреді. Жәндіктердің тобы келіп, монастырда кристал үшін шайқас басталады. Абат Докторға кристалды Ұлына қайтаруды кеңес береді, өйткені Доктор оны алғаннан бастап барлық проблема туды. ТАРДИС Метебелиске келгенде, Лұптон кристалды алуға тырысады, бірақ Ұлыдан қатты қорқатын жәндіктер оны өлтіреді. Доктор оның үңгіріне оралып, кристалды пайдаланып, өзі салған кері байланыс циклін аяқтаудың қауіптілігі туралы ескертеді, бірақ ол қазір ақылдан адасқан. Босатылған күштер соншалықты зор, тауды қауіпті радиация толқыны жайлап, Ұлы жәндікті және басқа да жәндіктерді өлтіреді. Қазір әлсіз, радиациядан өліп бара жатқан Доктор ТАРДИС-ке қайтып барады. Бригадир Летбридж Стюарт пен Сара Доктордың зертханасында ТАРДИС пайда болған кезде болады. Ол шыққаннан кейін еденге құлайды. Содан кейін Канпо абысы да, Чо Дже түрінде қайта пайда болып, материализацияланады, ол біршама проекция болды. Ол оларға Доктордың қайта жаралып, аман қалуы мүмкін екенін айтады. Бірақ ол мүлдем басқаша көрінеді. Канпо процесті кішкене түрткімен бастайды, олардың көз алдында Доктор өзгеріске түседі.

Өндіріс

11-ші маусымның соңғы эпизоды ("Соңғы ойын" деп аталатын) бастапқыда Қожайынның (жақында қайтыс болған Роджер Дельгадо сомдаған) кейіпкерімен қоштасуға арналған еді, онда зұлым Уақыт Лорды Докторды құтқару үшін өмірін құрбан етеді. Сара Джейн бірінші бөлімде келген теміржол станциясы – Мортимер, Редингке жақын орналасқан. Бұл үлкен сабақтастық қателік, себебі режиссер Барри Леттс теміржол станциясының жалпы суретінде оны экранда анық көрінуге рұқсат берді, соның салдарынан тибеттік монастыры Беркширде, Лондонға жақын жерде орналасқандай көрінеді. Алайда, Уилтшир және Глостерширде түсірілген екінші бөлімдегі кең ауқымды көріністер Батыс өңірінің шұғыласыз жерлеріндегі 'ең қараңғы Мюрмерсет' орналысын көрсетеді. Продюсер және режиссер Барри Леттс 2004 жылғы сұхбатында Метебелис планетасының фондарын жасау үшін қолданылған CSO (Colour Separation Overlay) технологиясы туралы айта келіп, ол бұл көріністерге қанағаттанбағанын, олардың "дұрыс көрінбегенін" мәлімдеді.

Қалыптастыру жазбалары

Исанн Черчман «Пеладонның қарғысы» (1972) және оның жалғасы «Пеладонның монстры» («Арқалар планетасынан» бұрынғы сериал) фильмдерінде Альфа Центаврдың дауысын берген; ол «Марстың императрицасы» (2017) эпизодында осы рөлді қысқа ғана қайта ойнады. Роджер Дельгадоның әйелі Кисмет Дельгадо «Ауылшықтардың» дауыстарын сомдағандардың бірі болды.

Баспаға шығарылған

Терренс Дикс жазған осы сериалдың романы 1975 жылғы қазанда Target Books баспасында «Доктор Ху және Өрмекшілер планетасы» деген атпен жарық көрді. Романның кіріспесінде Джо Грант және оның күйеуі профессор Джонс «Жасыл өлім» оқиғаларынан кейін Амазонка орманында көрсетіледі. Гарри Салливан доктор Свитман деп аталады.

Үй медиасы

Сериал 1991 жылы сәуір айында VHS форматында екі дискілік жинақ ретінде жарық көрді. Ол 2011 жылы 18 сәуірде Ұлыбританияда, ал 2011 жылы 10 мамырда АҚШ және Канадада DVD форматында шығарылды. Бұл сериал 2013 жылдың 20 наурызында Doctor Who DVD файлдарының 110-шы санында да жарық көрді.