Кіріспе

Француз суретшісі Жан Лурчат (1 шілде 1892 – 6 қаңтар 1966) – заманауи гобелен өнерін қайта жаңғыртудағы үлесімен танымал француз суретшісі.

Өмірбаян

Ол Брюерде, Вогез департаментінде, Люсьен Жан Батист Лурчат пен Мари Эмили Маргарита Л’Хотетің ұлы ретінде дүниеге келді. Ол архитектор болған Андре Лурчаттың бауыры болды. Эпиналда орта білімін аяқтағаннан кейін, ол Нанси ғылым факультетіне қабылданып, медицинаны оқыды. Швейцария мен Германияға (Мюнхенге) сапар шегіп, білім беру жолын тастап, Нанси мектебінің жетекшісі Виктор Проуведің шеберханасына барып жұмыс істеді.

Сурет салу және соғыс

1912 жылы Жан Луршат ағасы Андремен бірге Парижде тұрақтап қалды. Ол Коларосси академиясына, содан кейін гравёр Бернард Наудиннің шеберханасына оқуға түсті. Ол Матисс, Сезанн, Ренуар сияқты суретшілермен танысты; оның достарының қатарында Райнер Мария Рилке, Антуан Бурделл және Эльи Фаур болды. Луршат пен үш серігі «Feuilles de Mai» (Мамыр жапырақтары) атты өнер журналын құрды, оған осы танымал тұлғалар қатысты. Содан кейін ол Жан-Поль Лафиттенің шәкірті болды, олар Марсельдегі ғылым факультетінде көрме ұйымдастырды. Италияға алғашқы сапары тамыз айында соғыс жариялануымен тоқтап қалды. Францияға оралғаннан кейін Луршат жаяу әскерге қатысты, бірақ ауруға шалдыққандықтан 15 қарашада эвакуацияланды. 1915 жылы денсаулығы жақсарғанда сурет салу және литографиямен шұғылданды. 1916 жылдың шілдесінде ол қайтадан майданға оралды, бірақ жарақатына байланысты тағы эвакуацияланды. Ол енді майданға оралмады. Қыркүйек айында оның туындылары Цюрихте көрмеге қойылды.

Тапталған бедерлердің ашылуы

1917 жылы Жан Луршат өзінің алғашқы гобелендерін жасады: «Жасыл қыздар» (Filles Vertes) және «Гренададағы кеш» (Soirée dans Grenade). 1918 жылы соғыс аяқталғаннан кейін ол Рильке, Бусони, Герман Гессе және Жанна Бухермен бірге Тичиноға (Швейцариялық Италия) демалысқа оралды. Сол жылы Цюрихте оның екінші көрмесі өтті. 1920 жылы ол кеңінен саяхаттады: Берлин, Мюнхен, Рим, Неаполь. Содан кейін ол Марта Хеннебертпен бірге Парижде тұрақтады. Ол екі гобеленді – «Балықшы» (Pêcheur) және «Жүзу бассейні» (Piscine) – өзі тоқыды. Сол жылы ол «Тәуелсіздер салонында» екі гобелен мен төрт картинасын ұсынды. Ол өнер саудагері Этьен Биньюмен танысты. 1921 жылы Жан Луршат Луи Маркуссиспен кездесіп, Пикассо мен Макс Якобты ашты және «Питофф компаниясының» «Сапалақталған адам» спектаклі үшін декорациялар мен костюмдер жасады, содан кейін күзен Балтық теңізінің жанында өткізді. Келесі жылы ол Мэм Кюттоли үшін өзінің бесінші гобеленін – «Цирк» (Le Cirque) жасады. Оның алғашқы жеке көрмесі сәуір және қыркүйек айларында Парижде өтті. Ол Виллефликс сарайының қабырғасына үлкен декорация жасады (қазір көрінбейді). Содан кейін ол Берлинге барды, онда Ферруччо Бусонимен танысты. Келесі екі жыл ішінде Луршат қайта саяхаттады. 1923 жылы ол Испанияға, 1924 жылы Солтүстік Африкаға, Сахараға, Грекияға және Кіші Азияға барды. Оралғаннан кейін ол досы Этьен Биньюмен эксклюзивті емес келісімшартқа қол қойды. Оның інісі Андре Парижде оның жаңа үйін – Вилла Сератты салды. 1924 жылдың бір бөлігін ол өзінің алтыншы гобеленін – «Ағаштарды» (Les arbres) жасауға арнады. 15 желтоқсанда Луршат Марта Хеннебертке үйленді және 1925 жылы Шотландияға, содан кейін Испанияға және Солтүстік Африкаға сапар шекті. Оралғаннан кейін ол Вилла Сератқа қоныстанды. Ол Рауль Дюфи, Маркуссис, Лагленн және басқалармен бірнеше көрмелерге қатысты. Ол Жанна Бухердің үйінде Марсель Л’Эрбиердің «Le Vertige» фильмінің декорациялық элементтерін (киіздер мен суреттерді) ұсынды. 1926 жылы ол Париж бен Брюссельде көрме өткізді, сондай-ақ Вена, Париж және Антверпендегі ұжымдық көрмелерге қатысты. Оның даңқы туралы бірнеше мақала жарылды.

Даңқ жылдары

1927 жылы Мартаның серігімен бірге Шығысқа сапар шегіп, жазды Грекия мен Түркияда өткізді. Ол Дэвид Дэвид Вейл отбасының қонақ бөлмесін безендірді. Джордж Саллес үшін «Дауыл» (L'Orage, Musée National d'Art Moderne, National Museum of Modern Art) атты туындыны жасау және іске асыру барысында төрт гобелен жұмысын жүргізді. 1928 жылы Грекия мен Италияға (Римге) оралғаннан кейін, қазан айында Нью-Йорктегі алғашқы көрмесіне қатысу үшін Америка Құрама Штаттарына аттанды. 1929 жылы Маркода болды. 1930 жылы Париж, Лондон, Нью-Йорк және Чикаго қалаларында көрмелер ұйымдастырды; Чарльз Альберт Сингрианың «Лимб» (The limbo) атты туындысына тоғыз линогравюрадан суреттер жасады; сондай-ақ Америкаға тағы бір сапар жасады. Сол жылы Марта Хеннеберттен ажырасты. 1931 жылы Розан Тимотефке үйленіп, Веве қаласына (Швейцария) қоныстанды. Ол сурет өнері туралы бірнеше мақала жазды және сурет салу өнімдерін азайтты. 1932 жылдың желтоқсанында Луршат Матисс, Пикассо, Браке, Деран және Рауль Дюфимен бірге «Селекциялар» көрмесіне қатысты; бұл шараны Нью-Йоркте Валентин галереясы ұйымдастырды. Сол қанаттағы саяси көзқарасын өнерімен байланыстырып, жиі білдіретін болды. 1933 жылы ол Нью-Йоркте тұрды. Джордж Баланчиннің «Жардин Публик» (Public Garden) балеті үшін декорациялар мен костюмдер жасады. 1933 жылы ол өзінің жаңа және революциялық әдісімен Аубуссонда алғашқы гобеленін тікті.

Лурчат және француз кестені қайта жаңғырту

Жан Лурчаттың туындыларын толыққанды бағалау және түсіну үшін, оларды гобелен тарихының, әсіресе Ренессанс дәуірінің өркендеу кезеңінде оның төмендеуінің аясында қарастыру қажет. Осы тұста гобелендер қайта жаңартылды, себебі дәстүрлі техникалар Рафаэль сияқты суретшілердің картиналарымен салыстыруға келмейтіндей болды. Жан Лурчат 20-шы ғасырда оның қайта жандануына зор үлес қосты, ол гобеленді жобалаудың маңыздылығын орта ғасырлардағы нағыз гобеленнің ерекшелігін сақтай отырып, жаңаша анықтады, соның арқасында Пикассо сияқты суретшілер гобеленге арналған дизайн дағдыларын меңгеруге шабыттанды. Гобелен өнерінің түпкілікті формасы алғаш рет 15-шы ғасырда қолданылғаны туралы жазбалар бар. Осы кезде техника жетілдірілген, бірақ оның алғаш рет қашан пайда болғаны туралы мәлімет жоқ. Біз білетініміз, Ренессанс дәуірінің өркендеуі кезінде, 16-шы ғасырдың басында, гобелен өнері сурет салуды барынша дәл көшіруге бағытталған сұраныс салдарынан мақұртталды.