Кіріспе

Словакияда сайлаудың бес түрі бар: қалалық сайлау, облыстық сайлау, парламенттік сайлау, президенттік сайлау және Еуропалық парламентке сайлау. Сайлаудың төрт түрі де белгілі бір мерзім өткен соң өтеді, бірақ кейбір жағдайларда мерзімінен бұрын сайлаулар болуы мүмкін. Сайлау әдетте сенбі күні өткізіледі, дауыс беру орындары таңғы сағат 7-де ашылып, кешкі сағат 22-де жабылады. 18 және одан жоғары жастағы азаматтар дауыс беруге құқылы. Ерекше ауыр қылмыстар үшін түрмеде жазасын өтеп жатқандар, сондай-ақ толық немесе ішінара құқыққа қабілетсіздікке ұшырағандар, оның ішінде психикалық мүмкіндіктері шектеулі адамдар дауыс беру құқығынан айырылады. Сайлаушыларды тіркеу пассивті және децентрализацияланған, сайлаушылар тізілімі муниципалитеттерде тұрақты тұру тізіліміне сүйене отырып жүргізіледі. Сайлаушылар тізімдері муниципалдық деректерге және мемлекеттік мекемелер мен басқа муниципалитеттер ұсынған ақпаратқа негізделіп үнемі жаңартылып отырады. Сайлаушылар сайлау тізіміндегі өз деректерін тексеріп, қажет болған жағдайда сайлау күніне бір күн қалғанға дейін түзетуді сұрай алады. Сайлау күні сайлаушы, тұрғылықты жерін растайтын жеке куәлігін көрсеткен жағдайда, сайлаушылар тізіміне қосылуы мүмкін. Сайлауға 4,4 миллион сайлаушы тіркелген және дауыс беруге құқылы. Словакияда сайлаушылар тек парламенттік сайлау кезінде шетелден дауыс бере алады.

Қалалық сайлау

Словакияны 2 904 муниципалитет құрайды, олардың әрқайсысында әкім және муниципалдық кеңесшілер (20 646) бар. Муниципалдық сайлауда дауыс беру үшін азаматтар сайлау күні 18 жасқа толып, тұрақты түрде сол муниципалитетте тұруы керек. Сайлау комиссиясынан бюллетень алғаннан кейін, сайлаушы қалаған кандидаттардың кез келген санын таңдауға құқылы, бірақ бұл сан сайлау округіндегі (немесе ауылда қала кеңесіндегі) орын санынан аспауы тиіс. Сондай-ақ, сайлаушылар әкімге де дауыс бере алады. Сайлаулар төрт жылда бір рет өтеді. Соңғы сайлау 2022 жылдың 29 қазанында өткізілді.

Облыстық сайлау

Словакияда өзін-өзі басқаратын сегіз облыс бар. Азаматтар сайлау күні 18 жасқа толып, тұрақты түрде өздерінің муниципалитеттерінде тұрған жағдайда ғана облыстық сайлауда дауыс бере алады. Сайлау комиссиясынан дауыс бюллетенін алғаннан кейін, сайлаушы бюллетеньдегі барлық үміткерлер санына дейін кез келген қалаған кандидатты таңдауға құқылы. 2017 жылы Словакия Ұлттық Кеңесінің депутаттары губернаторлардың өкілеттік мерзімін 4 жылдан 5 жылға ұзартуға (тек 2017 жылғы сайлау үшін) және екі турлы сайлау жүйесінен бір турлы сайлау жүйесіне өтуге дауыс берді. 2022 жылғы облыстық сайлаудан кейін, сайлаулар әр төрт жыл сайын муниципалитеттердегі сайлаулармен бірге өткізіледі. Соңғы сайлау 2022 жылдың 29 қазанында өтті.

Парламент сайлауы

Словакия – парламенттік республика. Заң шығару өкілеттіктері Словакия Республикасының Ұлттық кеңесіне (словак тілінде: Národná rada Slovenskej republiky, NRSR) жүктелген. NRSR – бірпалаталы орган және ересектердің жалпы сайлау құқығымен тікелей сайланған 150 парламент мүшесінен тұрады, олардың өкілеттік мерзімі төрт жылды құрайды. Үкімет басшысы қызметін атқаратын премьер-министр президент тарапынан тағайындалады, бірақ ол тек NRSR-ға ғана есепті. Ұлттық кеңес депутаттарының орындары пропорционалдық өкілдік (PR) жүйесі бойынша жалпыұлттық сайлау округінде сайланады. Словакияда көп партиялық жүйе қалыптасқан, онда көптеген партиялар бар, көбінесе ешбір партия жеке билікке ие бола алмайды, сондықтан партиялар коалициялық үкімет құру үшін бірлесіп жұмыс істеуі қажет. Сайлауға дейін саяси партиялар (немесе екі немесе одан көп партиядан тұратын коалициялар) кандидаттар тізімін ұсынады. Дауыс берушілер бір тізімдегі төрт кандидатқа дейін өздерінің басымдықтарын білдіре алады. Ұлттық кеңес депутаттығына орындар Hagenbach-Bischoff әдісімен бүкіл ел бойынша бөлінеді, алайда партияның Ұлттық кеңес орындарын бөлуге қатысуы үшін 5% дауыс жинауы керек, ал екі-үш партиядан тұратын коалициялар үшін кемінде 7%, ал төрт немесе одан көп партиядан тұратын коалициялар үшін кемінде 10% дауыс алу қажет. Соңғы сайлау 2023 жылдың 30 қыркүйегінде өтті.

Президент сайлауы

Словакия парламенттік басқару жүйесінде жұмыс істейтіндіктен, президент көбінесе тек рәсімдік функцияларды атқарады, бірақ заңдарға вето қою құқығына да ие (бірақ парламенттегі қарапайым көпшілік ветоны оңай күштен шығара алады). Заң бойынша, президенттік сайлау сайлау күніне дейін 55 күннен кешіктірілмей жариялануға тиіс. Президент мемлекет басшысы болып табылады және екі кезеңді сайлауда барлық азаматтардың жалпы сайлау құқығымен тікелей сайланады. Егер бірінші турда ешбір кандидат берілген жарамды дауыстардың абсолюттік көпшілігін алса, онда ең көп дауыс жинаған екі кандидат екінші турға өтеді, онда ең көп дауыс алған кандидат бес жылға сайланады. Президенттікке кандидаттарды ұсыну үшін Ұлттық кеңестің он бес депутаты немесе 15 000 азаматтың қол қойған өтініші қажет. Бастапқыда президентті Ұлттық кеңес таңдаса, 1999 жылғы конституцияға енгізілген өзгеріс президентті екінші тур арқылы сайлауды бекітті. Президенттік сайлаудағы халықтың қатысуы 1998 жылы туындаған ұзаққа созылған дағдарыстан кейін енгізілді, онда Ұлттық кеңес жаңа президентті сайлауға бірнеше рет әрекеттенді, бірақ ешбір кандидат конституцияда белгіленген үштен екі көпшіліктің қолдауын ала алмады. Соңғы сайлаудың бірінші турында 2024 жылғы 23 наурызда өтті. Екінші тур 2024 жылғы 6 сәуірде өтеді деп жоспарлануда.

Еуропалық парламентке сайлау

Словакия 2004 жылдың 1 мамырынан бастап Еуропалық Одақтың мүшесі болып табылады, сондықтан Еуропалық Парламентке үш рет қана сайлау өтті. Словакия пропорционалдық өкілдік жүйесі арқылы Еуропалық Парламентке 13 мүше сайлайды. Еуропалық Одақтағы 15 жылдық мүшелігі барысында Словакия Еуропалық сайлаулардағы сайлауға қатысу деңгейі бойынша мүше елдер арасында үздіксіз ең төмен көрсеткішті көрсетіп келеді. 2019 жылы өткен соңғы Еуропалық сайлауда Словакияда тіркелген сайлаушылардың 23% ғана қатысты. Соңғы сайлау 2019 жылдың 25 мамырында өтті. Келесі сайлау 2024 жылдың 8 маусымында болады.

2019 жылғы президенттік сайлау

Үміткер партияБірінші турЕкінші турДауыс%Дауыс%Зузана ЧапутоваПрогрессивті Словакия870,41540.571,056,58258.41Марош ШефчовичТәуелсіз400,37918.66752,40341.59Штефан ХарабинТәуелсіз307,82314.35Мариан КотлебаКотлеба – Халық партиясы «Біздің Словакиямыз»222,93510.39Франтишек МиклошкоТәуелсіз122,9165.73Бела БугарMost–Híd66,6673.11Милан КрайниакБіз – отбасымыз59,4642.77Эдуард ХмелярТәуелсіз58,9652.75Мартин ДаньоТәуелсіз11,1460.52Роберт ШвецТәуелсіз6,5670.31Юрай ЗабойникТәуелсіз6,2190.29Иван ЗузулаСловак консервативтік партиясы3,8070.18Бохумила ТаухманноваТәуелсіз3,5350.16Роберт МистрикТәуелсіз3,3180.15Йожеф МеньхартВенгр қауымдастығы партиясы1,2080.06Жарамсыз/бос дауыстар13,495–38,432–Барлығы2,158,8591001,847,417100Тіркелген сайлаушылар/қатысу4,429,03348.744,419,88341.80Дереккөзі: Statistics.sk (1-тур), Statistics.sk (2-тур)

2019 жылғы Еуропалық парламент сайлауы

+ ← 2019 жылғы 25 мамырдағы Словакиядағы Еуропарламент сайлауларының қорытындысы бойынша шолу Партиялар мен коалициялар ЕО партиясы ЕП тобы Халыққа жүргізілген дауыс саны Орын % дауыс ±пп Барлығы + Прогрессивтік Словакия (PS) БІРГЕ – Азаматтық Демократия (SPOLU) ALDE Renew Europe 198,255 20.11 Жаңа 2 Жаңа EPP EPP тобы 2 Бағыт – Әлеуметтік Демократия (SMER SD) PES S&D 154,996 15.72 –8.37 3 –1 Халық партиясы – Біздің Словакиямыз (ĽSNS) APF NI 118,995 12.07 +10.34 2 +2 Христиан-демократиялық қозғалысы (KDH) EPP EPP тобы 95,558 9.69 –3.52 2 ±0 Бостандық және ынтымақтастық (SaS) ECR Партиясы ECR 94,839 9.62 +2.96 2 +1 Қадірлі Адамдар мен тәуелсіз тұлғалар (OĽaNO) Ешқайсысы да EPP тобы 51,834 5.25 –2.21 1 ±0 Венгр қауымдастығының партиясы (SMK MKP) EPP – 48,929 4.96 –1.57 0 –1 Словакия Ұлттық партиясы (SNS) Ешқайсысы да – 40,330 4.09 +0.48 0 ±0 Христиандық Одақ (KÚ) ECPM – 37,974 3.85 Жаңа 0 Жаңа Біз – Отбасы ID Партиясы – 31,840 3.23 Жаңа 0 Жаңа Most–Híd EPP – 25,562 2.59 –3.24 0 –1 Христиандық Демократиясы Өмір және Гүлдену (KDŽP) Ешқайсысы да – 20,374 2.06 Жаңа 0 Жаңа Басқалары 66,193 6.72 0 –3 Барлығы 985,680 14 +1 Жарамды дауыстар 985,680 97.94 +0.6 Жарамсыз дауыстар 20,671 2.05 –0.6 Дауыс беруге келгендер / қатысу 1,006,351 22.72 +13.11 Тіркелген дауыс берушілер 4,429,801 Дереккөздер