Кіріспе

Американдық немесе канадалық футболдағы түрлі тактикалық ойын. "Ілгек және бүйірлеу" – американдық, канадалық және жабық америкалық футболда қолданылатын түрлі тактикалық ойын, көбінесе "ілгек және саты" деп аталады. Бірақ НФЛ-дің тарихындағы ең табысты бас жаттықтырушысы, осы ойынды сәтті орындаған Дон Шула, бұл "ілгек және бүйірлеу ойыны, себебі қабылдаушы допты бүйірлейді; саты мүлде жоқ" деген пікір білдірген. "Ілгек және бүйірлеу" ойыны ілгекпен басталады, яғни шабуылшы қабылдаушысы белгіленген қашықтыққа, әдетте 10-20 метрге алаң бойымен және сызыққа қарай жүгіріп, алаң ортасына қарай бұрылып, ойыншыдан алға пасты қабылдайды. Басқа шабуылшы (қабылдаушы немесе жүгіргіш) допты ұстаған ойыншыға толық жылдамдықпен жетіп алу үшін уақытын дұрыс есептейді. Қорғаушылар допты ұстап тұрған ойыншыға жақындағанда, ол допты әрі қарай, бастапқы қабылдаушының қозғалысының бағытына қарсы, толық жылдамдықпен жүгіріп келе жатқан командаласына бүйірлей береді. Егер бұл ойын күтпеген болса, қорғаушылар қате бағытта жүгіріп, орналасқан жерлерінен шығып қалады. Егер екінші қабылдаушы бүйірленген допты ұстап алса, қорғаушылар реакция жасамас бұрын ол қашып кетеді. Дегенмен, ойын дұрыс орындалмаса, допты жоғалту қаупі жоғары, себебі алға пастан айырмашылығы, бүйірленген доптың құлауы тірі допқа әкеледі. "Ілгек және бүйірлеу" – бұл ойынның соңында қалып қойған команда қолдана алатын екі түйсікті тактиканың бірі, екіншісі – "Аспанға тілеу" пасы. Оның артықшылығы – оны алаңның кез келген жерінде орындауға болады, ал "Аспанға тілеу" пасын көбінесе алаңның тек белгілі бір жерінде ғана орындауға болады, онда ойыншының лақтыру күші алға пастың көмегімен қақпаға жеткізуге жетеді.

Атаулардың шығу тегі туралы болжамдар

"Құсқыр және бүйірлік" терминін қолдайтындардың кейбіреуі "құсқыр" деп квотербектен пас алған қабылдаушының орындалатын әрекетін айтады. "Бүйірлік" дегеніз – қабылдаушының допты өз командаласына лақтыруы. Бұл "баспалдақ" терминімен мағынасы бір емес, "баспалдақ" – қабылдаушының алаңға бұрылып, жағалау бойымен жүгіретін белгілі бір жолы (кейде "орындық" деп те аталады). Егер "құсқыр" қабылдаушысы допты "баспалдақ" жолымен жүріп жатқан командаласына лақтырса, бұл ойынды "құсқыр және баспалдақ" деп дұрыс сипаттауға болады. Бірақ мұндай "құсқыр және бүйірлік" ойындары көп емес; мысалы, 2007 жылғы Фиеста Боулда Бойз Стейт Бронкос ойнаған ойында "құсқыр" қабылдаушысынан доп алған ойыншы "баспалдақ" жолынан гөрі алаңның ортасымен көлбеу қозғалды. 2007 жылдың 2 қаңтарында ESPN арнасының "Around the Horn" бағдарламасында спорт журналисі Вуди Пейдж "құсқыр және баспалдақ" атауының Нью-Йорктегі Hell's Kitchen ауданындағы NYC Firemen футбол командасынан шыққандығын айтты. Бұл оның "құсқыр және бүйірлік" емес, "құсқыр және баспалдақ" деген сөздерін сынаған топқа жауап ретінде айтылды. Келесі күні Джей Мариотти "құсқыр және баспалдақ" фразасының 1930 жылдардағы Пенсильваниядағы көмір өндірумен байланысты екенін мәлімдеді – оның зерттеулеріне сәйкес, көміршілер шахтада қамалғанда құсқыр мен баспалдаққа мұқтаж болады. Тағы бір мүмкін түсіндірме – "құсқыр және баспалдақ" фразасы "құсқыр және бүйірлік" фразасының бұрмалануы. "Құсқыр және баспалдақ" – түрлі құсқырлар мен баспалдақтарды таситын өрт сөндіру машинасының кең таралған атауы. "Құсқыр" жолы (нақты "бүйірлік" болсын немесе болмасын) мен "құсқыр және баспалдақ" құралдарына байланысты осы ойынмен салыстыруға болатын көптеген ұқсастықтар бар. Ұзын баспалдақтар екі немесе одан да көп бөліктен тұрады, мүмкін бірінші бөлігі "құсқыр" жолы, ал екінші бөлігі – "баспалдақпен" соңғы аймаққа қарай жүгіру. Ойынның екінші бөлігі кейде допты қолдан қолға беру арқылы, емес, бүйірлік лақтыру арқылы орындалады. Дегенмен, бұл ойынның бастапқыда қалай аталғаны және неліктен екеніне қатысты нақты дәлелдер жоқ сияқты.