Кіріспе
Британдық православиелік яһуди синагогаларының одағы
Біріккен синагога (БС) – британдық православиелік яһуди синагогаларының одағы, иудаизмдегі орталық православиелік қозғалысты ұсынады. 2020 жылдың ақпан айына қарай, 62 қауымды (оның ішінде 7 филиал және 1 серіктес) қамтитын, 40 000 мүшесі бар. Одақтың рухани жетекшісі – Ұлт Достастығының Біріккен еврей қауымдарының бас раввині. Бұл лауазым Корольдік тарапынан белгілі бір деңгейде ресми мойындалғанмен, британдық яһудилердің жартысынан сәл көбі ғана оның раввиндік билігін мойындайды.
Тарих
Біріккен синагогаға 1870 жылы Парламент актісімен мандат берілді, бірақ ұйым 1880 жылдары Шығыс Еуропадан еврейлердің жаппай көшіп келуімен гегемониясының бір бөлігін жоғалтты, олармен бірге хасидтік иудаизм, реформалық иудаизм және секуляризм ағымдарын әкелді. 1887 жылы еврей қауымының жетекшісі Сэмюэл Монтегю Синагогалар федерациясын құрды, ол Шығыс Лондондағы қиын жағдайдағы аудандарда тұратын орыс және басқа шығыс еуропалық көшіп келушілердің православиелік синагогаларын біріктіруге тырысты. Бүгінде Федерация 21 синагогаға қызмет көрсетеді, ал Біріккен синагога 64 синагоганы қамтиды. Ұлыбританияда Біріккен синагогаға қатысы жоқ көптеген православиелік синагогалар бар, олардың ішінде Хареди, Хабад және басқалары да бар. Сонымен қатар, Біріккен синагогаға кірмейтін реформа, Мазорти және Либералды яһудилердің қауымдары бар; сондықтан, бүгінде ұйым британдық қауымдардың шамамен 30 пайызын құрайды. 1990 жылдан бері орта православие дінінің үлесі 66 пайыздан 55 пайызға дейін төмендеді, бірақ соңғы жылдары бұл төмендеу баяулады. 1970 жылы Біріккен синагога 100 жылдығын тойлады. Іс-шараларға Сент-Джонс Вуд синагогасында өткізілген арнайы қызмет, Кристис аукцион үйінде өткізілген еврей артефактілерінің көрмесі және Королева мен Эдинбург герцогының қатысуымен Дорчестер қонақүйінде өткізілген мерекелік кеш кірді. Бұл Королеваның Англо-еврей қауымы ұйымдастырған шараға алғаш рет қатысқаны еді, бірақ Эдинбург герцогы бұрын Оливер Кромвель кезеңінде яһудилердің Англияға оралуының 300 жылдығын тойлауға қатысқан болатын. 2020 жылы Біріккен синагоганың 150 жылдығын тойлау жоспарлануда. Уақыт өте келе Біріккен синагога еврейлердің азайып бара жатқан аймақтарындағы синагогаларды жапты, соның ішінде Бейсвотер (Вествей жолы үшін орын босату үшін), Нью-Кросс, Брикстон (өзеннің оңтүстігіндегі Біріккен синагогалардың өте сирек кездесетін ірілерінің бірі), Ұлы синагога, Шығыс Лондон, Хаммерсмит, Криклвуд, Эгертон жолы, Лофтинг жолы және Далстон сияқты әсем собор сияқты синагогалар жабылды, ал еврейлердің саны артып келе жатқан аймақтарда, әсіресе Лондонның солтүстік-батыс шетіндегі Борехамвуд, Эджуэр, Барнет және басқа қалаларда жаңа синагогалар ашылды. Қазіргі Біріккен синагога ғимараттарының жетісінде ХХ ғасырдың суретшісі Дэвид Хиллменнің жасаған боялған шыны терезелері бар; ең үлкен коллекция, 100-ден астам терезесімен, Сент-Джонс Вуд синагогасында орналасқан. Кейбір жабық синагогалар (мысалы, Лофтинг жолы немесе Далстон) бұзылып, олардың орнына басқа ғимараттар салынды, ал кейбіреулері басқа діни ағымдарға (мысалы, Хаммерсмит шіркеуге) айналдырылды, ал бір жағдайда – Эгертон жолында – синагога жергілікті ультра-ортодоксалды топтардың бірі (Бобов) сатып алып, еврейлік қатысуын сақтап қалды. Біріккен синагоганың бұрынғы формальдылығының көп бөлігі, мысалы, дін қызметкерлерінің каноникалық киім киюі және күзетшілердің белбеулері мен бас киімдері қазір жоғалып кетті. Синагогаларда дұғалар қазіргі еврей тілінде оқылады. Финчли (Кинлос) синагогасы, қазіргі қауымдастықтардың ішіндегі ең үлкені, Израиль мемлекетінің Тәуелсіздік күнін тойлауға арналған жылдық діни қызмет өткізеді, онда Бас раввин, Израиль елшісі және Оның Ұлылық үкіметінің аға өкілі қатысады. Біріккен синагога Лондонның көптеген зираттарына да ие. Шығыс және Вест-Хэмдегі зираттардың кейбіреулері қазір жабылып, пайдаланылмайды. Көптеген танымал тарихи тұлғалардың қабірлері бар Уилсден еврей зираты қазір мұрагерлік грант алды, ал Уолтем Форест және Бушидегі зираттар жұмыс істеуін жалғастыруда. Бушиде 2018 жылғы сәулет бойынша Стерлинг сыйлығының қысқа тізіміне енген жаңа бөлім ашылды, бұл сыйлыққа кез келген зираттың үміткері болғаны алғашқы рет.