Кіріспе

Шатыры бар, ашық ауадағы дәліз немесе веранда – ғимараттың сыртына жалғанған, шатыры бар, ашық ауадағы дәліз немесе веранда. Веранда көбінесе жартылай қоршаумен қоршалған және ғимараттың алдыңғы және бүйір жақтары бойымен созылуы мүмкін. "Verandah" түрі дұрыс және кең таралған болғанымен, кейбір мамандар "h" әрпі жоқ нұсқаны ұсынады ("Concise Oxford English Dictionary" "h" нұсқасын балама ретінде келтіреді, ал "The Guardian Style Guide" "veranda, verandah емес" дейді). Австралияның "Маккуарри сөздігі" "verandah" деп көрсетеді.

Этимология

Веранда, Ұлыбритания мен Францияда қолданылатыны, британдықтар Үндістаннан әкелген. Сөздің нақты тегі белгісіз болғанымен, ғалымдар бұл сөз Үндістанда туындаған және Португалияның Үндістанмен байланысы арқылы алғаш рет қабылданып, содан тарағанын болжайды. Ежелгі және орта ғасырлық Үндістанның үй сәулеті туралы Васту шастра сияқты мәтіндері осы архитектуралық элементті білдіру үшін "Алинда" сөзін пайдаланады.

Австралия

Веранда Австралияның халық сәулетінде маңызды рөл атқарды және алғаш рет 1850 жылдары отарлық ғимараттарда кеңінен таралды. Викториялық филигрань сәулет стилі Австралиядағы тұрғын үйлерде (әсіресе Австралия мен Жаңа Зеландиядағы қабатты үйлерде) және коммерциялық ғимараттарда (әсіресе қонақүйлерде) қолданылады, оның ерекшелігі – темірден, құйма темірден немесе ағаштан жасалған декоративтік торы. Квинслендер – Австралияның Квинсленд штатындағы тұрғын үйлерді салу стилі. Бұл стиль субтропикалық климатқа бейімделген және ішінара үйдің барлық жағын айналатын үлкен верандаларымен ерекшеленеді.

Бразилия

Бразилиядағы бандириста стиліндегі үйлерде әдетте күн шығысына қарайтын веранда болады.

Гонконг

Гонконгта 19-шы ғасырдан бері орын тапшылығына байланысты Tong Lau (дүкен үйлер) бірінші, екінші және үшінші буындарының жоғарғы қабаттарында верандалар жиі кездеседі.

Үндістан

Үй сәулетіндегі веранданың алғашқы белгілі мысалдары, үйлерді жоспарлау және салу әдістерін сипаттайтын Васту шастра мәтіндерінен келген. "Алинда" (веранда) тұрғын үйлердің әдеттегі ерекшелігі болып табылады. Индияда, көбінесе жылы, тропикалық елде, верандалар табиғи қажеттілік болды. Гуджаратта веранда аймағын отала дейді, ал хинди тілінде сөйлейтін аймақтарда – алинда деп атайды. Бұл құрылыстарды тек салқындау үшін ғана емес, сонымен қатар көршілердің әңгімелесуіне, балалардың ойнауына арналған әлеуметтік өмірдің орталығы ретінде, сондай-ақ діни рәсімдер мен құдайларға табыну орындары ретінде де пайдаланған. Оңтүстік Индияда бұл құрылыстарды "тиннай" деп атайды және олар кеңінен таралған. Бұл аймақ әлеуметтік мақсатына қоса діни мақсатқа да қызмет етеді және көптеген адамдар үшін күнделікті өмірдің орталығы болып табылады. Конкан сәулеті табиғаттың ықпалында дамыған. Ол экологиялық тұрақты және экономикалық тиімді. Конканның дәстүрлі сәулетінде веранданы отти дейді, ол тұрақты шатыры бар, төменгі орындықтары бар жартылай ашық кеңістік. Ол жабық кеңістікке көшу үшін арналған ауысу ортасы болып табылады. Кейде қабырғалары ағаш жалимен жабылады. Бұл үйдің мүшелеріне түстен кейін және кешке уақытша демалуға мүмкіндік береді.

Жапония

Қар көп жауатын аймақтарда, әсіресе Аомори және Ниигата префектураларында, Эдо дәуірінен бері Ганги Зукури (雁木造) деп аталатын құрылыстар дамыған. Мысалы, бұрынғы Такада қаласындағы Гангидің жалпы ұзындығы 16 километрден асады.

Польша

Польшада "вернда" сөзі үйге бітірілген, жылытылмаған, төбесі бар, қабырғалары жоқ немесе шыныдан жасалған қабырғалары бар кеңістік үшін жиі қолданылады.

Шри-Ланка

Шри-Ланкада верандалардың бастапқы шығу тегі дәстүрлі халық сәулетімен байланысты және сингал тілінде "Пила" деп аталады. Алдыңғы және артқы верандалардың екі түрі де жергілікті сәулетте кең таралған және жиі кездесетін элементтер болып табылады. Дәстүрлі түрде, тұрғын үйлердің жоспарлауына Шри-Ланка буддалық Манджушри Вашту Видья Састра мәтіні әсер еткен, ал ол мәтін өз кезегінде Үндістанның Васту Шастра мәтіндерінен ықпал алған.

Америка Құрама Штаттары

Нью-Орлеандағы (Луизиана штаты) креолдық үйлер де верандаларын жиі пайдалануымен белгілі. Шындығында, Америка Құрама Штаттарының оңтүстігінде кондиционерлер ойда келгенге дейін салынған үйлердің көпшілігі жабық алдыңғы верандамен немесе верандамен салынған. Испан отаршылдық архитектурасы (сондай-ақ 1900 жылдардың басында Батыс АҚШ-та танымал болған "Миссия стилі" қайта жаңғыру нұсқасы) ғимараттардың сыртында да, ауласы бар ғимараттарда ауланың ішкі қабырғалары бойында да верандаларды жиі қолданады. Кейбір жағдайларда үйлер ішкі дәліздерге немесе басқа бөлмелерге тікелей байланыс орнатудың орнына, әр бөлме аулаға ашылатын верандамен салынған.