Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Аспанға ашық, көбінесе ғимараттармен қоршалған кеңістік.
Enclosed area, often by a building, that is open to the sky
Аула немесе алаң – ғимарат немесе кешенмен шектелген, аспанға ашық болатын аумақ. Аулалар батыс және шығыс сәулет үлгілерінде жиі кездесетін элементтер. Ежелгі және қазіргі заманғы сәулетшілер оларды типтік және дәстүрлі құрылыс ерекшелігі ретінде пайдаланған. Мұндай кеңістіктер мейрамханалар мен қоғамдық ғимараттарда кейбір мақсаттар үшін негізгі кездесу орындары болған, содан кейін "сот" сөзінің басқа мағыналары пайда болған. "Аула" және "алаң" сөздерінің түбірі бір – жабық кеңістік. Осы сөздердің байланысы туралы толық ақпарат алу үшін "аула" және "бақ" деген мақалаларды қараңыз. Университеттерде аулалар көбінесе төртбұрыш деп аталады.
A courtyard or court is a circumscribed area, often surrounded by a building or complex, that is open to the sky. Courtyards are common elements in both Western and Eastern building patterns and have been used by both ancient and contemporary architects as a typical and traditional building feature. Such spaces in inns and public buildings were often the primary meeting places for some purposes, leading to the other meanings of court. Both of the words court and yard derive from the same root, meaning an enclosed space. See yard and garden for the relation of this set of words. In universities courtyards are often known as quadrangles.
Тарихи қолданысы
Аулалар – қабырғалармен немесе ғимараттармен қоршалған жеке ашық кеңістіктер – адамдар тұрғызылған тұрғын үйлерде өмір сүрген уақыттан бері сәулет өнерінде қолданылып келеді. Аула үйі алғаш рет б.з.б. 6400–6000 жылдары (калибрленген) Ша’ар Хаголан жеріндегі неолиттік Ярмук мәдениетінің іздерінде пайда болды, ол Орталық Иордан аңғарында, Ярмук өзенінің сол жағасында орналасқан. Бұл орын архитектура тарихында ерекше маңызға ие. Аулалар тарихи түрде тамақ пісіру, ұйықтау, жұмыс істеу, ойын-сауық, бағбандалық және тіпті мал өсіру сияқты көптеген мақсаттарда пайдаланылған. Аулалар пайда болмас бұрын, үйдің ортасында ашық от жағылып, түтін шығу үшін төбеде кішкентай тесік болған. Уақыт өте келе, бұл тесіктер кеңейіп, ақырында бүгінгі таңда білетін орталық ашық ауланың қалыптасуына әкелді. Әлемнің түкпір-түкпірінде аулалы үйлердің әртүрлі дизайндары мен құрылыстары кездеседі. Аулалы үйлер, әсіресе, қоңыржай климатта көптеп таралған, себебі ашық орталық аула ыстық ауа-райында үйді салқындатуға көмектеседі. Дегенмен, аулалы үйлер ғасырлар бойы қатал климат жағдайында да кездескен. Ауланың ұсынатын жайлылығы – ауа, жарық, жеке өмір, қауіпсіздік және тыныштық – адамдардың баспанасында барлық уақытта қажетті қасиеттер саналады. Көбінесе барлық аулаларда табиғи элементтер қолданылады.
Courtyards—private open spaces surrounded by walls or buildings—have been in use in residential architecture for almost as long as people have lived in constructed dwellings. The courtyard house makes its first appearance c. 6400–6000 BC (calibrated), in the Neolithic Yarmukian site at Sha'ar HaGolan, in the central Jordan Valley, on the northern bank of the Yarmouk River, giving the site a special significance in architectural history. Courtyards have historically been used for many purposes including cooking, sleeping, working, playing, gardening, and even places to keep animals. Before courtyards, open fires were kept burning in a central place within a home, with only a small hole in the ceiling overhead to allow smoke to escape. Over time, these small openings were enlarged and eventually led to the development of the centralized open courtyard we know today. Courtyard homes have been designed and built throughout the world with many variations. Courtyard homes are more prevalent in temperate climates, as an open central court can be an important aid to cooling house in warm weather. However, courtyard houses have been found in harsher climates as well for centuries. The comforts offered by a courtyard—air, light, privacy, security, and tranquility—are properties nearly universally desired in human housing. Almost all courtyards use natural elements.
Таяу Шығыс
Ежелгі Таяу Шығыста аулалар кеңінен қолданылған. Таяу Шығыстың аулалы үйлері аймақтың көшпелі тұрмысының әсерін көрсетеді. Тамақ дайындау, ұйықтау сияқты шаралар үшін бөлмелерді ресми түрде белгілеудің орнына, осы іс-әрекеттер температура өзгерісіне және күннің қозғалысына қарай жыл бойы тиісті жерге көшірілген. Көптеген жағдайда, мұндай үйлердің жазық шатырлары ыстық ауа райында ұйықтау үшін пайдаланылған. Кейбір ислам мәдениеттерінде жеке аулалар әйелдерге сырттан көрінбеу үшін демалуға мүмкіндік берген жалғыз кеңістік болған. Таяу Шығыста бірнеше аулалы ғимараттар арасындағы өтпелі кеңістіктер арқылы конвективтік салқындату да байқалған. Шамамен 2000 жылға дейін Ур қаласында ашық алаңның төңірегіне салынған екі қабатты үйлер күйдірілген кірпіштен тұрғызылған. Ас үй, жұмыс және қоғамдық кеңістіктер бірінші қабатта, ал жеке бөлмелер жоғарғы қабатта орналасқан.
Courtyards were widely used in the ancient Middle East. Middle Eastern courtyard houses reflect the nomadic influences of the region. Instead of officially designating rooms for cooking, sleeping, etc., these activities were relocated throughout the year as appropriate to accommodate the changes in temperature and the position of the sun. Often the flat rooftops of these structures were used for sleeping in warm weather. In some Islamic cultures, private courtyards provided the only outdoor space for women to relax unobserved. Convective cooling through transition spaces between multiple courtyard buildings in the Middle East has also been observed. In c. 2000 BC Ur, two storey houses were constructed around an open square were built of fired brick. Kitchen, working, and public spaces were located on the ground floor, with private rooms located upstairs.
Еуропа
Римдік үйдің орталық ашық аумағы атриум деп аталды. Бүгінде біз мұндай аумақты аула деп атаймыз, ал шынымен жабылған ауланы атриум деп атаймыз. Римдік атриум үйлері көше бойында бірімен-бірі қатар салынған. Бұл бір қабатты, терезесіз үйлер еді, жарық кіреберістен және орталық атриумнан түсетін. Бұрын үйдің ортасында болған ошақ басқа жерге көшірілді, ал римдік атриумда көбінесе импульвий деп аталатын жаңбыр суын жинауға арналған орталық бассейн болды. Мұндай үйлерде жиі екінші ашық аумақ, бақ болды, ол грек стиліндегі колоннадалармен қоршалған, перистиль құрады. Бұл ауланың периметрі бойынша бағаналы жол жасады, ол кейінгі ғасырларда монастырлық құрылымдарға әсер етті. Ортағасырлық еуропалық шаруа үйі – бүгінде аулалы үйдің ең классикалық мысалы саналады – төрт ғимарат төртбұрышты ауланың төңірегіне орналасқан, шатыры сабанмен жабылған. Орталық аула жұмыс істеу, жиналу және кейде шағын мал өсіру үшін пайдаланылды. Көптеген үйлердің аулаларының екі-үш жағынан көтерілген жолдар салынған. Мұндай құрылымдар қорғанышпен қамтамасыз етті, тіпті қорғануға да мүмкіндік берді.
The central uncovered area in a Roman domus was referred to as an atrium. Today, we generally use the term courtyard to refer to such an area, reserving the word atrium to describe a glass covered courtyard. Roman atrium houses were built side by side along the street. They were one storey homes without windows that took in light from the entrance and from the central atrium. The hearth, which used to inhabit the centre of the home, was relocated, and the Roman atrium most often contained a central pool used to collect rainwater, called an impluvium. These homes frequently incorporated a second open air area, the garden, which would be surrounded by Greek style colonnades, forming a peristyle. This created a colonnaded walkway around the perimeter of the courtyard, which influenced monastic structures centuries later. The medieval European farmhouse embodies what we think of today as one of the most archetypal examples of a courtyard house—four buildings arranged around a square courtyard with a steep roof covered by thatch. The central courtyard was used for working, gathering, and sometimes keeping small livestock. An elevated walkway frequently ran around two or three sides of the courtyards in the houses. Such structures afforded protection, and could even be made defensible.
Қытай
Дәстүрлі қытай ауласы (мысалы, сихэюань) – төртбұрышты алаңның төңірегінде орналасқан бірнеше жеке үйлердің жиынтығы. Әр үй отбасының әртүрлі мүшесіне тиесілі, ал қажет болған жағдайда отбасы мүшелерін орналастыру үшін осы құрылымға қосымша үйлер салынды. Қытай ауласы – жеке өмір мен тыныштыққа толы орын, көбінесе бақ пен су нысандарымен жабдықталады. Кейде үйлер бірнеше ауламен салынады, олар көшеден ішке қарай жылған сайын жеке өмірдің құпиялылығы арта түседі. Сырттан келгендер ең сыртқы аулада қабылдаса, ал ішкі аулалар жақын достар мен туыстарға арналған. Қытай үлгісінің заманауи нұсқасында аула үйді бөліктерге – қанаттарға бөлу үшін де қолданылуы мүмкін; мысалы, үйдің бір қанаты қонақтарды қабылдауға/тамақтануға, ал екіншісі – ұйықтауға/отбасылық демалысқа/жеке өмірге арналған болуы мүмкін. Мұның мысалы – Балтимор қаласындағы (Мэриленд штаты) Хупер үйі.
The traditional Chinese courtyard house, (e. g. siheyuan), is an arrangement of several individual houses around a square. Each house belongs to a different family member, and additional houses are created behind this arrangement to accommodate additional family members as needed. The Chinese courtyard is a place of privacy and tranquility, almost always incorporating a garden and water feature. In some cases, houses are constructed with multiple courtyards that increase in privacy as they recede from the street. Strangers would be received in the outermost courtyard, with the innermost ones being reserved for close friends and family members. In a more contemporary version of the Chinese model, a courtyard can also can be used to separate a home into wings; for example, one wing of the house may be for entertaining/dining, and the other wing may be for sleeping/family/privacy. This is exemplified by the Hooper House in Baltimore, Maryland.
Америка Құрама Штаттары
Ауладағы пәтерлер типті ғимараттар 1890 жылдардың басында Чикагода пайда болып, 1920 жылдарға дейін дамыды. Олардың ерекшелігі – көбінесе төмен қабаттылығы, тіктөртбұрыш немесе шаршы учаскеде үш жағынан орналасқан құрылымы және көшеге перпендикуляр бағытта созылған ашық ауласы. Аулалар көбінесе енінен гөрі терең болады, бірақ көптеген әдемі аулалар тереңдігінен гөрі кеңірек. Бұл архитектуралық стиль қатаң санитарлық нормалармен қатар, жеке тұрғын үйдің жеке өмірі мен үй жағдайына ұқсас сыртқы кеңістікке қол жеткізу және желдетуді қамтамасыз етті, бұл мүмкіндік АҚШ-та бұрынғы көп пәтерлі үйлерде кездеспеген.
A courtyard apartment building type appeared in Chicago in the early 1890s and flourished into the 1920s. They are characterized primarily by a low height, a structure along three sides of a rectangular or square lot, and an open court extending perpendicular to the street. The courtyards are generally deeper than they are wide, but many finer ones are wider than they are deep. Influenced by the privacy and domesticity of a standalone house as much as by strict health codes, the architectural style provided outdoor access and ventilation unseen in earlier multi unit housing in the United States.
Бүгінгі күні қолданылуы
Архитекторлар аулалардың қазіргі үйлер мен қалаларды дамытуда қандай рөл атқара алатынын зерттеуде. Тығыз қоныстанған аймақтарда аула отбасыға жеке кеңістік, күнделікті тіршіліктің қарбаласынан тынығу және балаларға ойнауға қауіпсіз орын сыйлай алады. Жер тапшы болғандықтан, архитекторлар аулаларды бір уақытта шағын қоғамдастықтар үшін сыртқы кеңістік ұйымдастыру тәсілі ретінде зерттеп жатыр. Мысалы, 12 үйдің төңірегіндегі аула сол отбасылар үшін ортақ саябақ сияқты кеңістік құрады, олар осы кеңістіктің иесі екендігімен мақтана алады. Бұл қалалық мәселеге заманауи шешім сияқты болғанымен, үйлерді ортақ аула төңірегінде топтастыру тәжірибесі инкалардың 13 ғасырында-ақ кең таралған. Сан-Францискода "марина стиліндегі" үйлердің жоспарларында көбінесе орталық патио, ашық ауланың кіші нұсқасы болады, кейде ол шыны немесе мөлдір материалмен жабылады. Орталық патиолар ортақ аумақтарды табиғи жарықпен қамтамасыз етеді және гүлданды сыртқы өсімдіктерге арналған орын ұсынады. Пәкістанның Гилгит/Балтистан аймағында аулалар дәстүрлі түрде қоғамдық жиналыстар үшін пайдаланылған, онда ауылдық мәселелер талқыланған. Бұл Пәкістанның тайпалық аймақтарындағы джиргадан өзгеше.
More and more, architects are investigating ways that courtyards can play a role in the development of today's homes and cities. In densely populated areas, a courtyard in a home can provide privacy for a family, a break from the frantic pace of everyday life, and a safe place for children to play. With space at a premium, architects are experimenting with courtyards as a way to provide outdoor space for small communities of people at a time. A courtyard surrounded by 12 houses, for example, would provide a shared park like space for those families, who could take pride in ownership of the space. Though this might sound like a modern day solution to an inner city problem, the grouping of houses around a shared courtyard was common practice among the Incas as far back as the 13th century. In San Francisco, the floor plans of "marina style" houses often include a central patio, a miniature version of an open courtyard, sometimes covered with glass or a translucent material. Central patios provide natural light to common areas and space for potted outdoor plants. In Gilgit/Baltistan, Pakistan, courtyards were traditionally used for public gatherings where village related issues were discussed. These were different from jirgahs, which are a tradition of the tribal regions of Pakistan.