«Ұлы Ми» – Джон Деннис Фитцджеральдтың балалар кітаптары сериясы. Юта штабындағы 1896-1898 жылдардағы оқиғалар, «Ұлы Ми» атты шалбаз бауырластың қылықтары. Фильмге де түсірілген!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Америкалық балалар кітаптары сериясы
American series of children's books
"Ұлы ми" – американдық автор Джон Денис Фицджеральдтың (1906–1988) балалар кітаптары сериясы. Оқиғалар 1896 және 1898 жылдар аралығында Юта штатындағы Аденвилл шағын қаласында өтеді және Фицджеральдтың балалық шағындағы оқиғаларға негізделген. Джон Денис Фицджеральдтың бірінші тұлғада баяндауымен айтылатын әңгімелер негізінен Джонның тәлкек ағасы Том Денис Фицджеральдтың, басқаша айтқанда "Ұлы мидің" шалақ-шалқы әрекеттеріне арналған. "Ұлы ми" 1978 жылы фильмге түсірілді, онда басты рөлді Джимми Осмонд ойнады. Мерсер Майер кітаптарды суреттеді, 1995 жылғы "Ұлы ми қайтып келді" кітабын (суретшісі Диан деГроат) ерекшелентіп айту керек. Майер сондай-ақ алғашқы жеті кітаптың мұқабаларын жасады, бірақ Карл Каслер кейбір қайта басылымдарының мұқабаларын қайта жасады.
The Great Brain is a series of children's books by American author John Dennis Fitzgerald (1906–1988). Set in the small town of Adenville, Utah, between 1896 and 1898, the stories are loosely based on Fitzgerald's childhood experiences. Chronicled by the first person voice of John Dennis Fitzgerald, the stories mainly center on the escapades of John's mischievous older brother, Tom Dennis Fitzgerald, a. k. a. "The Great Brain". The Great Brain was made into a movie released in 1978, with the main character played by Jimmy Osmond. Mercer Mayer originally illustrated the books, except for 1995's The Great Brain Is Back (which was illustrated by Diane deGroat). Mayer did the original cover illustrations for the first seven books as well, but Carl Cassler re did the cover illustrations for some of the reprints of the first seven books.
Өмірбаян
Джон Д. Фицджеральд Юта штатының Прайс қаласында дүниеге келгенімен, әңгімелердегі бірнеше сілтемелер Аденвилл Ютаның оңтүстік-батыс бұрышындағы "Дикси" аймағында орналасқан деген жорамал тудырады. Седар-Ситидің жанында қысқа ғана уақытқа Аденвилл деген шағын ауыл болған, оның тарихы туралы көп мәлімет жоқ. Автордың қайтысынан кейін жарық көрген "Ұлы ми қайтып келді" кітабындағы баспагердің түсіндірмесі осы серияның қалай пайда болғанын айтады. "Папа мормонға үйленді" және оның жалғасы "Маманың пансионаты" кітаптары 1955 және 1958 жылдары жарық көрді. Бұл кітаптар 19 ғасырдың соңында Юта штатының Аденвилл қаласында өрбітеді. Редактор Е. Л. Докторов үшінші кітапты сұрады, бірақ ол қолжазбаны аяқтамай тұрып, жұмысын ауыстырып тастады. Фицджеральд Аденвилл балаларына арналған жаңа романын The Dial Press-тегі Доктороуға ұсынды, бірақ сол кезде отбасылық оқиғалар ересек оқырмандардың қызығушылығын жоғалтқан еді. Балалар кітаптарының жаңа редакторы романды жартысына дейін қысқартып, ересектерге арналған кейбір бөлімдерін алып тастаса, оны басып шығаруға келісті. Соның нәтижесінде "Ұлы ми" кітабы пайда болды.
Although John D. Fitzgerald was born in Price, Utah, several references in the stories suggest Adenville is located in Utah's "Dixie" in the southwestern corner of the state. A small village called Adenville briefly existed near Cedar City, about which little is known. The publisher's note in The Great Brain Is Back, published after the death of the author, recounts the story of the series' origin. Papa Married a Mormon and its sequel, Mama's Boarding House, were published in 1955 and 1958 respectively. Those books were set in Adenville, Utah, at the end of the 19th century. A third book was requested by the editor, E. L. Doctorow, but he changed jobs before the manuscript was completed. Fitzgerald submitted the new novel, which focused on the children of Adenville, to Doctorow at The Dial Press but by then family stories were out of favor with adult readers. The new editor for children's books offered to publish the novel if it were cut in half and eliminated some passages aimed at adults. The result was The Great Brain.
Басқа таңбалар
Энди Андерсон, қорадағы тозған шегеге басқаннан кейін инфекциядан сол аяғының төменгі жағын жоғалтқан бала. Кейіннен ол қатты күйзеліске түсіп, тіпті өзін-өзі өлтіруді ойлайды, бірақ Том Эндиді үй шаруасын да, ойын да жасай алатынына сендіреді. Парли Бенсон, сыйлық аулаушының ұлы және басқа балалардың қызғанышы. Оның қолында қарақұмық терісінен жасалған шапқышы, Боуи пышағы және қайталанатын ауа мылтығы бар. Том Парлидің ауа мылтығын Томның ағашты магниттей алатынына қатысты ставкада жеңіп алады. Энциклопедиядан бумеранг туралы оқып, сөздіктен оның суретімен танысқан соң, Том таяқтан бумеранг жасайды да, оны лақтырып жібергеннен кейін, магнитті ұстап, магнит оны қайтарып әкеліп жатқандай етіп көрсетеді. Парлидің ауа мылтығын жоғалтуы оның өміріндегі ең ауыр соққыға әкеледі. Басқа бір оқиғада Том екі жігіттің де үйге келу тәртібін бұзып, тыйым салынған Скелеттер үңгірінің кіреберісінде кездесіп, кім батыл екенін сынап көреді. Доти Блейк, сонымен қатар "Британиялық Доти" деп аталады, Том оқып, жазуға үйрететін "тұмбашақ", оған Томның анасы киім береді және кәдімгі қыз сияқты әрекет етуге үйретеді. Доти Сэмми Лидсті оны ренжіткенде ұрады. Дэнни Форестер, қала шаштаразының ұлы. Дэннидің сол көзі әрқашан жартылай жабық болып көрінеді, тек ол қуанған кезде ғана. Том Дэнниді гипнозға ставка жасап, сапалы бейсбол қолғаптан алдап алады, бұл Дэнниге әкесінен қамшы алуды әкеледі. Аби Глассман, еврей саяхатшы сатушы, ол Аденвиллге келіп, әр түрлі дүкен ашқан. Оның бизнесі жергілікті қоғамдастықтан алтынды қорлап, қайыр-садақа іздеп жүрген қаскөй деп айыпталады, ал Әбидің өзі жеке мақтанышынан басқалардан қайырымдылық көмек сұрауға қарсы. Өзін-өзі қамтамасыз ете алмай, ақырында аштықтан өледі. Джимми Грубер, диабетпен ауыратын бала балалық шағында қайтыс болады, өйткені әкесі Фрэнкидің шайқалатын атын ('Bullet' деп аталады) сыйлық ретінде ұрлап алады. Фрэнки қант диабеті қаншалықты ауыр екенін түсінгенде, Грауберлерге қымбат айналмалы атын ұстауға рұқсат береді. Эдди Хаддл, Фрэнкидің жақсы досы және қаладағы теміршінің ұлы. Фрэнк пен Аллан Дженсендер. Аденвиллге беймәлім болғандықтан, олар өздерінің иті Лэдимен жоғалып кетеді, ал Джон "Аденвиллдің кез-келген ұл-қызына сыртқа қараусыз шығуға рұқсат берместен бұрын, олар Скелет үңгірінен аулақ болуға Киелі кітапқа ант беруі керек еді" деп еске алады. Олардың жоғалуы бүкіл қаланы мамонт үңгірін іздеуге жұмылдырады. Том өзінің "үлкен миын" қолдана отырып, балаларды құтқарады. Хауард Кей, Джонның ең жақын достарының бірі, "бұқадай дөңгелек беті" бар. Бірінші кітапта Джон Том мен Суиннің алдында құйрық ауруын жұқтырып, оларды ашуды қалайды, ол құйрық ауруымен карантинге алынған кезде Говардтың жатын бөлмесіне кіреді және Говардқа (қатысып тұрса да) оған дем беруін сұрайды. Кейін Хауард өзен батпақты болған кезде Томның "Explorer" сағасына мінгісі келмеді, бұл жақындап келе жатқан су тасқынының белгісі болды. Алайда, Том Хауардқа қысым жасап, егер ол кері қайтып кетсе (және осылайша бес цент кіру ақысын жоғалтса) оны "сары белді" деп атады. Кейінгі су тасқыны апатты жағдайға айналып, Говардты өлтіруге жақындады. Джон Марк аға мен Парли Бенсонның әкесі Говардты вискимен тамақтандырып, қайта тірілтуге тырысқанын көргенде, Джон шоққа түсіп, құлап қалады. Василий "Базил" Коковинис, Америкаға жаңадан көшіп келген грек жігіті. Оның әкесі Джордж Коковинис Аденвиллдегі "Палас" кафесін басқарады және әйелі мен ұлынан бес жыл бұрын Америкаға келгендіктен ағылшын тілін жақсы біледі. Аденвиллге келгеннен кейін, ол ассимиляциялануда қиындықтарға тап болады, бірақ Том Базильге шынайы американдық бала болудың ізімен бастамашылық жасайды. Сэмми Лидс, ол - біршама қатыгез адам. Оның әкесі фанатикті және оны жаңадан келген грек иммигранты Базилды қинауға итермелейді, бірақ Том ағаш кесу стиліне қарсы күреске шақырғанда, Базиль Сэммиді гректер жақсы күреспен жеңеді. Джимми Питерсон, Джонның тағы бір жақсы досы, оның анасы жергілікті пансионаттың иесі. Дэнни Форестермен бірге Джимми Том оған ставка жасағанда бейсболдан алданады, бұл оның анасына "атты шапқылауға" әкеледі. Ол Говард Кей және Томмен бірге Томаның "Explorer" атты жағасында су тасқыны кезінде қаза табады. Бұл Джонның ашуын туғызады, өйткені Том тез ақша үшін достарының өмірін қауіпке тігеді. Поли Рейган, Том 13 жасқа толғанда оның қызына айналады. Оның "үлкен миы" бар, ол Томды қаладағы орфографиялық жарыста жеңіп қойды. Джон оның Томмен кездесуіне ренжіседі, өйткені ол Томның барлық назарын тартып алып, Джон мен оның достарымен ойнауға бөгет жасайды. Сет Смит, Томға жақын жергілікті мормон жігіті. Ол Том мен Джонның екеуімен де дос, өйткені ол үлкен балалармен бірге болуға тым жас. Сеттің әкесі бос орынды иеленген, оны балалар шөптер мен қоқыстан таза ұстағандары үшін пайдалануға рұқсат берген. Аденвиллде бейсбол алаңдары мен ойын алаңдары болмағандықтан, бұл балалар бейсбол, футбол немесе "қоянды қуу" сияқты ойындар ойнайтын жер. Джон Сеттен іздеген ойыншыққа айырбас ретінде шошқа алған, бірақ Джонның анасы Фицджеральд жерінде шошқа өсіруге қарсы екенін айтып, айқайлады. Герби Стис, Томды дұрыс тамақтануға үйретуге тырысатын семіз ақын. Гарольд Викерс, округ прокурорының ұлы. Гарольд 16 жаста, ол басқа балалардан үлкен. Ол заң туралы көп нәрсе біледі және өскенде адвокат болуды жоспарлап отыр. Ол Томға арналған сотта судья болып тағайындалды, сот Фицджеральд қорасында өтті. Сотта Томның Аденвиллдегі Том мен оның Ұлы Миының құрбандары болған барлық балалар оны алдаушы, алаяқ және ұры деп айыптады. Бұл сот су тасқынынан кейін болғандықтан, Том Джимми Питерсон мен Говард Кейге немқұрайлы болды деп айыпталады. Мари Винсон, Винсон отбасының қызы, Аденвиллдегі көрнекті отбасы. Суин Мариге ғашық, бұл Джон мен Томды қынжырлатады. Джон оны "мақтанды Мари Винсон" деп атайды. Суин жоғары мектептен шығып, шығыс киімдерін киіп келді, оны Мариге көрсетті, бұл Джон мен Томды одан да қынжырлатты.
Andy Anderson, a boy who loses his lower left leg to infection after stepping on a rusty nail in an abandoned barn. Later he falls into severe depression over this and even considers suicide, until Tom convinces Andy he can still do chores and play. Parley Benson, son of a bounty hunter and the envy of most of the other boys. He possesses his own coonskin cap, a Bowie knife, and his own repeating air rifle. Tom wins Parley's air rifle in a bet about whether Tom can magnetize wood. After reading about boomerangs in an encyclopedia and seeing an illustration of one in a dictionary, Tom fashions a boomerang from a stick, and after throwing it, holds up a magnet to make it appear the magnet is bringing it back. Losing his air rifle earns Parley the "worst whipping of his life" from his father. Another story has Tom betting who is braver by having both boys break curfew and meet at the entrance to the forbidden Skeleton Cave. Dotty Blake, also known as "Britches Dotty", a "tomboy" whom Tom teaches to read and write, and who is given dresses and taught to act like a conventional girl by Tom's mother. Dotty beats up Sammy Leeds when he teases her. Danny Forester, son of the town's barber. Danny's left eye always seems half shut, except when he gets excited. Tom swindles Danny out of a quality baseball glove by betting on hypnotism, which earns Danny a whipping from his father. Abie Glassman, a Jewish itinerant salesman who winds up settling in Adenville and opening a variety store. His business is shunned by the local community due to prejudicial notions that he is a miser hoarding gold, whereas Abie himself refuses to seek charitable aid from others due to his personal pride. Unable to support himself, he eventually dies of starvation. Jimmy Gruber, a diabetic boy who dies in childhood, after his father steals Frankie's rocking horse (named 'Bullet') as a present before Jimmy dies. When Frankie realizes the gravity of diabetes, he allows the Grubers to keep his expensive swing horse. Eddie Huddle, Frankie's best friend and son of the town blacksmith. Frank and Allan Jensen, who are children of Scandinavian immigrants. Due to being unfamiliar with Adenville, they get lost with their dog Lady, whereas John recalls that "before any native boy and girl in Adenville was allowed to go outside unsupervised, they had to swear on the Bible to stay away from Skeleton Cave". Their disappearance mobilizes the entire town into action to search the mammoth cave. Tom rescues the boys using his 'great brain'. Howard Kay, one of John's best friends, who has "a round face like a pumpkin". In the first book, John, wanting to get the mumps before Tom and Sweyn and expose them, sneaks into Howard's bedroom when he is quarantined with mumps and begs him to breathe on him, which Howard does (albeit reluctantly). Later, Howard was reluctant to ride on Tom's raft Explorer when the river had turned muddy, which was a sign of a looming flood. However, Tom pressured Howard by calling him "yellow bellied" if he backed out (and thus lose the five cent admission). The subsequent flooding becomes a disastrous ride, nearly killing Howard. When John sees Uncle Mark and Parley Benson's father attempting to revive Howard by feeding him whiskey, this sends John into shock, and he faints. Vasillios "Basil" Kokovinis, a Greek boy who recently immigrated to America. His father, George Kokovinis, runs the Palace Cafe in Adenville and speaks good English having come to America five years before his wife and son. Upon his arrival in Adenville he has difficulty assimilating, until Tom takes the initiative to show Basil the ropes of being a bona fide American kid. Sammy Leeds, who is something of a bully. His father is bigoted and incites him to harass Basil, a newly arrived Greek immigrant, but is given his comeuppance when Tom encourages a lumberjack style fight and Basil bests Sammy in wrestling, which the Greeks have excelled at. Jimmie Peterson, another of John's best friends, whose mother owns the local boarding house. Along with Danny Forester, Jimmie is swindled out of a baseball when Tom bets him, causing his mother to "give him a horsewhipping". He is almost killed along with Howard Kay and Tom on Tom's river raft the "Explorer" when a flood strikes. This incites anger in John as Tom put his friends' lives in danger for a fast buck. Polly Reagan, who becomes Tom's girlfriend when he turns 13. She has a "great brain" as well, having tied Tom in the town spelling bee. John resents her dating Tom, as she has taken all of Tom's attention to the detriment of playing with John and his friends. Seth Smith, a local Mormon boy close to Tom's age. He is friends with both Tom and John as he is too young to be included with the bigger kids. Seth's father owned a vacant lot, which he allowed the kids to use in exchange for keeping it free of weeds and litter. As there are no baseball diamonds or playgrounds in Adenville, this is the usual site where the kids play baseball, scrub football, or other games such as run sheep run. John was given a pig by Seth in exchange for a sought after toy, only for John's mother to screech she will not have any pig breeding on the Fitzgerald land. Herbie Sties, a fat poet whom Tom sets out to reform out of his eating habits. Harold Vickers, son of the district attorney. Harold is 16, making him older than the other kids. He knows a great deal about the law and plans to become a lawyer when he is older. He is chosen by John to act as the judge at a trial for Tom set in the Fitzgerald barn. During the trial, Tom is charged with being a confidence man, swindler, and a crook by all of the kids in Adenville who were victims of Tom and his Great Brain. As this trial occurred soon after the disastrous river rafting, Tom is also accused of being negligent toward Jimmie Peterson and Howard Kay. Marie Vinson, daughter of the Vinsons, a prominent family in Adenville. Sweyn has a crush on Marie, much to John and Tom's chagrin. John refers to her as "that stuck up Marie Vinson". Sweyn later returns home from high school wearing fancy Eastern clothing which he shows off to Marie, causing further mortification for John and Tom.
Діни демографиялық мәліметтер
Католик діні отбасының өмірі мен ұлттық ерекшелігінің орталық бөлігі болып табылады, бұл католиктердің азшылықта болатын қалада үнемі қайталап тұратын тақырып. Сан жағынан 2000 мормон, 500-дей протестант және шамамен 100 католик бар. Мормон емес немесе "жергіліктілер" деп аталатын барлық адамдар жалпы қауымдық шіркеуге барады, ал Фицджеральдтардың көшпенді дін қызметкерлерінің және жергілікті пастор, преподобный Холкомбтың қызметімен қанағаттануы керек, ол "қатаң түрде Киелі кітаптан" уағыздайды, сондықтан ол протестанттарға да, католиктерге де жақпалық танытпайды. Әдетте, жылына бір рет католик дін қызметкері Аденвильге келіп, мойындауларды қабылдап, нәрестелерді крещениелейді немесе католик обрядтарын орындайды; басқа уақытта протестант пасторы да солай істейтін, мысалы, протестанттарды үйлендіру. Яһуди халқының саны дерлік жоқ, ол тек қана ескірген, көшпенді яһуди сатушысы Аби Глассманнан тұрады, ол серияның бірінші кітабында баяндалғандай, Аденвиллде трагикалық оқиғаларға әкелді. Абидің кішкентай дүкені ZCMI дүкенімен бәсекелесе алмай, аштықтан қайтыс болады. Әкесі қала тұрғындарына Абидің яһуди болғаны үшін ешкім оны танымаған және көмектеспегенін түсіндіреді. Абидің өлімінен кейін қалада енді яһудилердің тұрмайтыны болжамдалады. Сондай-ақ, Василий Коковинис пен оның отбасы грек православтық па, жоқ па, белгісіз.
Catholicism is central to the family's life and identity, a recurring theme in a town where Catholics are distinctly in the minority. The breakdown is said to be 2,000 Mormons, 500 or so Protestants, and only about 100 Catholics. All the non Mormons or "Gentiles" attend a generalized community church, and the Fitzgeralds have to make do with the services of itinerant priests and of the local preacher, Reverend Holcomb, who preaches "strictly from the Bible" so he does not show favoritism to either Protestants or Catholics. It was said that once a year a Catholic priest would visit Adenville to hear confessions, baptize babies or do specifically Catholic rituals; other times a Protestant minister would do likewise, such as marry Protestants. The Jewish population is almost nonexistent, consisting solely of an aging itinerant Jewish peddler named Abie Glassman who sets up a shop in Adenville with tragic results, as chronicled in the first book in the series, The Great Brain. Abie dies of starvation because his small shop cannot compete with the ZCMI store. Papa explains to the townspeople that it was because Abie was a Jew that no one recognized or helped him with his situation. With Abie's death, it can be inferred that the town no longer has any Jewish people living in it. It is also not known if Basil Kokovinis and his family are Greek Orthodox.
Білім
Америка Құрама Штаттарының солтүстік-шығысынан көшіп келген әкем қалада жоғары білім алған жалғыз адам. Аденвиллдегі көптеген ересектер ресми білім алмағанымен, білімділерге құрмет көрсетеді. Баяндаушы әкесінің қаладағы ең білімді адам саналғанын, себебі ол Аденвиллдегі жалғыз университет дипломын алған тұрғын екенін айтады. Әкем сондай-ақ, Аденвиллдегі көптеген жігіттердің мансап және оқуға қабылдану мүмкіндігінің шектеулі екеніне қанағаттанбайды, өйткені көптеген жағдайларда сегізінші сыныпты бітіру талап етіледі, ал Аденвиллде бастапқыда мұндай білім беру жүйесі болмады. Осы мәселені шешу үшін бастауыш білім беруді кеңейтуге көмектесті. Аденвиллде бір сыныптық мектеп бар, онда бір мұғалім бірінші сыныптан бастап алтыншы сыныпқа дейін сабақ береді. Жеке мектеп: Әкем Том мен Свейнды Солт-Лейк-Ситидегі католик интернатына жібереді, онда жетінші сыныпта оқитын он және сегізінші сыныпта оқитын он бала бар. Бұл мәселелердің көп бөлігі «Академиядағы Ұлы ми» атты кітапта талқыланады, онда иезуит дін қызметкерлері қатаң тәртіп орнатып, Том Аденвиллде алған білімге қарағанда күрделі академиялық бағдарламаны ұсынады. Кейін Томас ұсынған бастаманың бір бөлігі ретінде, бастауыш білім беруді кеңейту мақсатында Аденвилл академиясы ашылды. Том онда сегізінші сыныпты оқиды. Сериалда Свейн Пенсильвания штатындағы Бойлестаун қаласындағы орта мектепке қатысады, онда әкем жоғары білім алған. Свейн Пенсильванияда әкемнің алыс туыстарымен бірге тұрады. Бір тарауда Шығыстың мәдениеті мен сәнділігі туралы айтылады, мысалы, Свейннің «дұрыс жігіт» мінезі, ал Батыс бұндай жаңалықтарды қабылдауға асықпайды, себебі олар қоныстану және еңбекке көбірек мән береді.
Papa, who had migrated from the northeastern United States, is the only person in town with a college education. Although many adults in Adenville lack a formal education, they are respectful of those who do, and the narrator remarks that his father was considered the smartest man in town as he was the only resident of Adenville to hold a university diploma. Papa also bemoans the fact that most boys in Adenville will be limited as careers and apprenticeships often have a prerequisite of an eighth grade education, which Adenville lacked in the beginning, and helped expand elementary education to solve this problem. Adenville contains a one room schoolhouse with a single teacher who teaches the first through sixth grades. Parochial school: Papa sends Tom and Sweyn to a Catholic boarding academy in Salt Lake City that serves ten boys in the seventh grade and ten boys in the eighth grade. Much of this is discussed in The Great Brain at the Academy, where the Jesuit priests enforce strict discipline and have an academic curriculum more challenging than what Tom faced in Adenville. Later, as part of Thomas' initiative to expand lower education, a junior high known as the Adenville Academy is commissioned. Tom attends eighth grade there. In the series Sweyn attends high school in Boylestown, Pennsylvania, where Papa had earned his high school diploma. Sweyn lives with distant relatives of Papa's in Pennsylvania. One chapter touches upon the more stylish ways of the East, as shown by Sweyn's "dude" ways, as opposed to the West, which is slower to accept such ways due to being more concerned with settlement and hard work.