Кіріспе

Ай бетіндегі соққыдан пайда болған шұңқыр – 17 ғасырдағы астроном Чарльз Малаперт есімімен аталатын, Айдың оңтүстік полюсіне жақын орналасқан ай соққы кратері. Жерден қарағанда бұл құрылым бүйірден көрінеді, сондықтан көрінетін егжей-тегжейлілік шектеулі. Кратер өте төмен бұрыштарда жарықтанады, сондықтан ішкі бөліктерінің көп бөлігі тұрақты түрде қараңғы болып қалады. Ең жақын маңызды кратерлер – батысқа қарай Кабеус, ал оңтүстік-оңтүстік-шығысқа қарай Шоумейкер, сондай-ақ Айдың оңтүстік полюсіне жақын орналасқан. Малаперт кратерінің жиегі ішкі төсемінің айналасында дөңгелек таулардың тікелей емес сақинасын құрайды. Жиегінің батыс бөлігі соққыдан пайда болған кратерлермен жабылып жатыр. Оңтүстік-шығыс жиегінде де шағын кратерлер бар. Ішкі бөлігінің және жиегінің көп бөлігі көлеңкеде жасырылып жатыр. Жиегінің оңтүстік-батыс бөлігі 5 км биіктіктегі беткейлік көтерілістің бір бөлігін құрайды, ол ресми емес түрде Малаперт тауы деп аталады. Бұл қырат шығыс-батыс бағытында кеңірек көрінеді, бірақ артқы жағының егжей-тегжейлігі көлеңкелермен жасырылған. Бұл қыраттың ең жоғары нүктесі шамамен 0° бойымен орналасқан, және оның ерекше қасиеті – Жер мен оңтүстік полюстегі Шеклтон кратерінің екеуі де көру қабілетінің шегінде болуы.

Миссияның тұжырымдамалары мен жоспарлары

Малаперт тауының орналасқан жеріне байланысты, оны Айдың оңтүстік полюсіне экспедиция үшін хабар тарату құрылымы орнатуға ұсынылған. Бұл қырқаның арт жағы Жерден берілетін радиосигналдардың көлеңкелі аймағында орналасқан, сондықтан Жерден келетін радио шуды тоқтатуға болады, демек радио телескопын орналастыруға қолайлы орын ретінде қарастырылған. 2013 жылдың шілдесінде Moon Express жеке компаниясы 2018 жылдан бұрын жоспарлаған миссиясының толық мәліметтерін жариялады. Миссияның мақсаты – Айға екі телескопты қондыру, олардың орналасқан жері ретінде Бертон Шарп пен Дэвид Шранк ай ғалымдары бұрын анықтаған артықшылықтары бар Малаперт кратері таңдалды. Жабдыққа радио телескопы мен оптикалық телескоп кіреді. Бұл – Халықаралық Ай обсерваториясы қауымдастығымен (ILOA) бірлесіп өткен жылы алғаш рет жарияланған миссияның нақты жобасы. 2024 жылдың ақпан айына дейін мұндай миссия әлі іске асырылмаған.

Спутник кратерлері

Конвенция бойынша бұл ерекшеліктер ай карталарында кратер ортасының Малапертке ең жақын жағына әріп орналастыру арқылы анықталады. Малаперт ендігі бойлық диаметрі А 80,4° Оңт. 3,4° Бат. 24 км В 79,1° Оңт. 2,4° Бат. 37 км С 81,5° Оңт. 10,5° Шығ. 40 км Ш 84,3° Оңт. 21,2° Шығ. 17 км Ф 81,5° Оңт. 14,9° Шығ. 11 км К 78,8° Оңт. 6,8° Шығ. 36 км

Суреттер

Ай және планета институтының бірлескен ұйымдастыруымен өткен "Ғарыш ресурстары дөңгелек үстелінде" Б. Л. Купердің баяндамасы жоғары бұрышпен түскен жарықпен жарықтандырылған жер бедерін суретке түсірудің қиындығын көрсетті. Бірақ, оның баяндамасындағы суреттер Малаперт тауы аймағын жақсы көрсетеді.

Танымал мәдениетте

1970-ші жылдардағы британдық ғылыми фантастикалық «Space: 1999» сериалында Ай базасы Альфа Малаперт кратерінде орналасқан. Халықаралық Ай обсерваториясы (ILO 1) – 2022 жылдан кейін ұшырылатын, Айға негізделген оптикалық телескоп, ол Малаперт тауының қырлы жотасына қонады.