Кіріспе

Кабьяо, ресми түрде Кабьяо муниципалитеті (тагалог: Bayan ng Cabiao, Капампанган: Balen ning Cabio), Филиппиннің Нуэва Эсия провинциясындағы 1-сыныпты муниципалитет. 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 85 862 адамды құрайды. Кабьяо провинциядағы ең көп халқы бар үшінші, ең бай және ең жылдам дамитын муниципалитеттердің бірі, тек Талавера мен Гуимбадан кейін ғана. Егер қалалар да ескерілсе, бұл елді мекен 6-орында тұр. 2018 жылғы Қалалар/Муниципалитеттер бәсекеге қабілеттілік индексі бойынша Ұлттық бәсекеге қабілеттілік кеңесінің мәліметтеріне сәйкес, Кабьяо барлық муниципалитеттер санатында 1400 қатысушы муниципалитет ішінде 10-орынды, ал бірінші және екінші сыныпты муниципалитеттер санатында 30-орынды иеленеді. Бұл елді мекен сондай-ақ Тұрақтылық санатында 2-орынды иеленеді. Кабьяо "Филиппиннің күріш астық қоймасының астанасы" деп аталатын аймақтың бір бөлігі болып табылады және "Нуэва Эсияның тәтті сорго астанасы" деп те танылады.

Тарих

1848 жылы Кабиао, Гапан, Алиага, Сан-Исидро және Сан-Антонио қалалары Пампангадан Нуэва-Эсияға көшірілді. Кабиао халқының испандық үстемдік пен зорлық-зомбылықтан құтылу ниеті 1896 жылдың 2 қыркүйегінде көтеріліске әкелді. Шамамен 700 адамнан (461-і Муниципалдық аумақтағы Батырлар тақтасында тізімделген) тұратын Кабиао тұрғындары мен капитан муниципальді Мариано Нуньес Лланера басшылығындағы Кабиао мыс оркестрі, сондай-ақ көршілес Араят, Деликенте (Сан-Антонио) және Жаен қалаларының халқы Сан-Исидродағы фабрикада орналасқан испандық отарлаушыларға қарсы шабуылға шықты. Испанияның отаршылдық үкіметі 1898 жылдың 10 желтоқсанында Париж шарты арқылы Филиппинді АҚШ-қа өткізді. Филиппин тағы да американдық отаршылдық билік астына түсті. Испандықтардың басқыншылығының соңғы күндері Кабиао батырлары 1899 жылдың 23 қаңтарында Малолоста Филиппин Республикасын жариялауға қатысты. Филиппин-американ соғысы кезінде Кабиао генерал Агуинальдоның күштерін қуумен айналысқан американдық күштердің қатыгез шайқасқан аймақтарының бірі болды, алайда Кабиаоның көптеген елді мекендері бұл қақтығыстан сақталды. Генерал Пио дель Пилар генерал Генри Уэр Лоутонның басшылығындағы генерал Элвелл Стивен Отистің шабуылдайтын күштерін тоқтату үшін Сан-Висенте және Санта-Рита батпақтарында бекінді. 1903 жылы американдықтар Кабиаода мектептер ашып, ағылшын тілін оқыту құралы ретінде пайдаланды. Педро Орета американдық азаматтық режим кезінде қаланың алғашқы басшысы болып сайланды, одан кейін Мун. Президент Хосе Креспо муниципалитеттің әртүрлі атқарушы бөлімдерін құратын Пресиденцияны (қалашықтың иерархиясы мен ұйымдастыру жоспары) құрып, ұйымдастырды. Американың Кабиаодағы билігі испандықтардың бұрынғы билігінен кем қатыгез болды, алайда Кабиао халқы жаңа отарлаушыға сенуден сескенді. Томасшыл миссионерлер 1902 жылы Кабиао халқына білім беру үшін Кабиаоға келді, ал 1903 жылы американдықтар Кабиаода мектептер ашып, ағылшын тілін оқыту құралы ретінде пайдаланды. 1907 жылдан 1909 жылға дейін Кабиао Сан-Исидроның қарауына берілді, ал атқарушы билік сол кезде Сан-Исидроның муниципалды президентінің қолында болды. Муниципалды президент Гонсало Дель Леонның өкілеттігі кезінде Ромеро отбасы сыйлаған жерге муниципалды әкімшілік ғимараты салынды. Жозе Лапустың өкілеттігі кезінде судья Бонифасио Исип Манила қаласында өткен конституциялық конвенцияға делегат болып сайланды. Шамамен үш онжылдық бейбітшілік орнағаннан кейін, Жапония Филиппинге басып кірді. ХУКБАЛАХАП (Hukbo ng Bayan Laban sa Hapon) немесе Жапонияға қарсы халық армиясы 1942 жылдың 29 наурызында Ситио Бавит, Сан-Джулиан, Кабиаода құрылды. АҚШ және филиппин әскерлерінен құралған одақтастар Филиппинді азат еткеннен кейін және Манила қаласында Орталық үкімет құрылғаннан кейін Мариано Гевара Кабиао қаласының мэрі болып тағайындалды. Ол 1945 жылы қаланың бас атқарушы директоры болды. Пруденсио Ортис Луис Геварраның орнын басып, бірнеше ай ғана қызмет етті. 1945 жылдың соңында, азат етілгеннен кейін, Кабиао халқының көп бөлігі әлі де Камбабалу, Сакланг Капампанган, Сакланг Тагалог және Думанас аймақтарында болды. Осы уақытта қаланың мэрі сол кездегі президент Мануэль Роксас Амбросио Алигаданы тағайындады. Ол 1945 жылдан 1947 жылға дейін қала басшысы болып тағайындалды. Кабиао Пабло Алигаданың әскери үкіметіне бағынды. Сондай-ақ, Алигада кезінде Дон Рамон Фернандестің меншігіндегі Паласинан (қазіргі Сан-Грегорио) жері аталған жерлерден келген адамдармен қайта қоныстанды, ал Багонг Силанг ауданы Булиран, Гуйонг гуйонг, Люйос қалаларынан келген адамдармен қайта қоныстанды, олардың көпшілігі тагалогтар болды. Алигада Кабиаоны мәжбүрлеу және диктаторлық билікпен басқарды. Исайас Маналастас ХУКБАЛАХАПтың қолдауымен прогрессивті мэр болып отырды, сол кезде олардың партиясы Пренте Популяр деп аталды, бірақ әскерилердің билікті басып алуы мүмкін деген күдіктен ол ұзаққа соқпады, себебі бұл партия хуктердің саяси майданы болды. Ньевес Пабло, әйел, сол жылы төртінші рет мэр болып тағайындалды. Хук көтерілісінің шыңында, бүкіл қала көтерілістің ортасы болғанда, Бавит пен Пасонг Диаблода елу мың қарулы адам тіркелді, бірақ олардың барлығы генерал Исмаил Лапусқа қолға түсті. Багонг Сикат пен Санта-Изабелдің барлық орманды аумақтарын тазарту басталып, хук көтерілісшілерінің қоршауын жоюға бағытталды. 1950 жылы, сол кездегі Патерно Сантьяноның бірінші өкілеттігі басталғанда, қаланың қоғамдық базары ұлттық үкіметтің қолдауымен салынды, өйткені қаланың кірісі сол кезде мұндай үлкен шығындарды көтере алмады. Грегорио Т. Креспоның бірінші өкілеттігі кезінде ескі ратуша жаңартылды және ескі Кабиао орталық мектебінің ғимараты қайта жаңғыртылды. Синипит Сан-Роке жолына қиыршық тас төселді. Сантьяно аудандық сайлауда жеңіске жетіп қайтадан мэр болып сайланды. 1960 жылы Креспо Кабиао мэрі болып қайта сайланды, ал Педро Т. Вайкоко полиция бастығы болып тағайындалды. 1963 жылы Голангко құрылыс және даму корпорациясы Гапан-Араят тас жолының Кабиао бөлігін салды. 1979 жылы қаланың қоғамдық базары Анхель Консепсьонның (Парламент мүшесі) көмегімен жаңартылды, соның нәтижесінде бұрынғы екі кішкентай ғимараттың орнына жаңа ғимарат салынды. Кабиао Креспоның басшылығымен үш онжылдыққа жуық уақыт бойы басқарылды, Кабиао халқын бейбіт өмірге біріктірді.

География

Кабьяо Ньюэва Эсияның оңтүстік-батыс бөлігінде, Пампанга провинциясымен шектесе орналасқан. Сондай-ақ, Ньюэва Эсия провинциясындағы Сан-Исидро және Сан-Антонио муниципалитеттерімен; Пампанга провинциясындағы Магаланг, Кандаба және Араят муниципалитеттерімен; ал солтүстік-батысында Тарлак провинциясындағы Консепсьон муниципалитетімен көршілес. Кабанатуан қаласынан, Палайан қаласынан, Манила қаласынан және Сан-Фернандо қаласынан белгілі бір қашықтықта орналасқан. Жері тегіс, өзенмен шектелген, құнарлы топырағы мол, егін шаруашылығына өте қолайлы. Жер аумағының шамамен 32 пайызы ауылдық және шалғынды жерлер болып саналады, олар ауыл шаруашылығы жерлерімен байланысты. Оны суару жүйелері мен көп егістікке қажетті су көздері қоршап тұр. Қалған 89,6 км² жер аумағы негізгі бөлігінде тұрғын үйлер, шаруашылықтар және коммерциялық объектілер орналасқан. Бұл аймақ қалалық және қала маңындағы аймақтарға жатады.

Демография

2020 жылғы санақта Кабиаоның халқы 85 862 адамды құрады. Халық тығыздығы көрсетілмеген.

Тіл

Кабьявеньолар тагалог және капанпан тілдерінде сөйлейді. Қала Пампанга провинциясымен шектес болғандықтан, халқының көп бөлігі капампан тілін түсінеді және сөйлей алады. Мектептер мен кеңселерде ағылшын тілі басым қолданылады, ол тагалог тілін ауыстырып шығарды.

Дін

Кабиао халқының көп бөлігі римдік католиктерді құрайды. Iglesia ni Cristo, қайта туылған христиандар, Соңғы күндердің қасиеттілері, Ехоба куәгерлері, евангелистік төртінші сағаттар, жетінші күн адвентистері және баптистер сияқты протестанттар – екінші дәрежелі діни ұйымдар, ағымдар мен бірлестіктер болып табылады.

Негізгі салалар

Күріш, жүгері және сорго егілуге арналған негізгі дақылдар. Мал шаруашылығы және өнімді шартты өсіру кейбір Кабьявеньо халқының табысының маңызды көзі болып табылады. Манго және каламанди алқаптары маусымдық табыс көзі болып саналады.

Туризм

Набао көлі, сондай-ақ "Лава нг Набао" деп те аталады, өзінің табиғи паркінен Араят тауының әдемі көрінісін ұсынады. Аймақ қолөнер бұйымдары сататын дүкендер, көңіл көтеру орындары, сырғанау жолы, аспалы көпір және көл жағасындағы мейрамханалардан тұрады. Іргетасы 2018 жылдың 12 қыркүйегінде салынды. Бұл орын Нуэва Эсиха провинциясындағы алғашқы жүзбелі базар паркі деп танылды. Cabiao Floating Market 2020 жылдың 18 желтоқсанында ашылды. "Кабиокид" қоры 13 гектарлық фермалық-экологиялық жерді қамтиды, онда 1000-нан астам жергілікті флора түрлері сақталған. Жер аумағына күріш далалары, батпақтар, кішкентай орман және бақ кіреді.

Тарихи орны

Кабьяо муниципалитетінің алдында тұрған генерал Мариано Лланера ескерткіші, испандарға қарсы күресіп, "Ньюэва Эхияның бірінші шақырылысын" жетекшілік еткен генералдың батырлығын көрсетеді. Айналасында Филиппин магония ағаштарының көптігі байқалады.

Өнімдер

Қаланың ең танымал орындары – тәттілер мен сыйлықтар (Пасалубонг). Олардың өнімдерінің ішінде жаңа сауылған қарабао сүтінен жасалған пастиллалар ең әйгілісі.

Пастима Ка

Паистима Ка са Кабьяван фестивалі, ақпан айының бірінші немесе екінші аптасында бір апта бойы аталып өтетін мереке. Бұл фестиваль қаланың құрылған күнін еске түсіреді, қаланың бай мәдениетін көрсетеді және жергілікті тағамдардың алуан түрлілігін ұсынады. "PaIsTiMa Ka" аббревиатурасы: Па (Дәнді астық), Ис (Балық), Ти (Нан), Ма (Манго) және Ка (Сен) деген сөздердің бас әріптерінен құралған.

Қабяуан фестивалі

Қабяуан фестивалі жыл сайын 8-16 мамыр аралығында қаланың қамқоршысы Әулие Иоанн Непомуценнің мерекесіне орай тойланады. "Қабяуан" атауы қант қамышынан шырын алу үшін қолданылатын ұнтақтағыштардан шыққан. Фестиваль жергілікті өнімдер мен тағамдарды көрсетеді. Бірінші күні соборда әйін жасалады. Мерекелік іс-шараларға қызықты жүгіріс, велосипед марафоны, көше билері, жаппай демонстрация, мәдени билер, дартс және плакат жасау кіреді. Дарындылар сайысы мен "Мейфлауэр" шеруі, одан кейін "Мутя нг Кабяо" әдемілігінің тағы тағылуы – фестивальдің ең жарқын сәті. Жозе Абад Сантос даңғылымен әсем шеру өтеді.

Көлік

Маниладан 92 шақырым қашықтықта, шамамен бір жарым сағаттық сапар. NLEX арқылы, Сан-Симон шығуын алып, Мексикадағы Санто-Доминго қиылысында оңға бұрылып, Санта-Ана және Пампангадағы Араят арқылы жетуге болады. Маниладан басқа маршрут – Санта-Рита шығуын алып, Булакан провинциясы арқылы Махарлика тас жолын кесіп, Гапанға, Нуэва-Эсияға солға бұрылу. Кабанатуаннан Кабьяоға Гапан арқылы немесе Жаен қаласынан Кабьяо виадугының бір бөлігі арқылы жетуге болады. Кларк халықаралық әуежайынан Магаланг арқылы, Жозе Абад Сантос даңғылы (Олонгапо-Гапан тас жолы) арқылы Араятқа, Пампангаға солға бұрылатын бағыттар да бар. Кабьяодағы көлік қызметтері барлық бағыттарда қолжетімді. Бірінші Солтүстік Лусон транзиті (бұрынғы Сьерра-Мадре транзиті) және RJ Express Inc. – Калооканнан Сан-Исидроға және кері бағытта, Солтүстік Лусон тас жолы арқылы Сан-Симон шығуын пайдаланатын тұрақты автобус компаниялары. Аймақтық автобус компаниялары Genesis Transport, Saulog Transit және Arayat Express те Олонгапо-Сан-Хосе қаласы / Кабанатуан және кері бағытта Жозе Абад Сантос даңғылы (Олонгапо-Сан-Фернандо-Гапан тас жолы) R3 арқылы тұрақты бағытпен жүреді. Кабанатуаннан Гапан арқылы Кабьяоға және кері бағытта, сондай-ақ Кабьяодан Араятқа / Кабьяодан Сан-Фернандоға, Пампангаға Араят арқылы және кері бағытта жүретін жолаушылар микроавтобустары – бұл жалпы қоғамдық көлік түрлері. Қаланың әртүрлі жерлерінде нүктеден нүктеге жүретін жолаушылар трициклінің терминалдары көшелер мен базарларда орналасқан.

Телекоммуникациялар

PLDT, Datelcom және Digitel Mobile Philippines, Inc. қаладағы ең көне телекоммуникациялық компаниялар болып табылады. Smart Communications, Talk 'N Text және Sun Cellular қалада жоғары жылдамдықты LTE сигналдарын ұсынады. Dito Telecommunity, Globe Telecom және Touch mobile аймақтық жабын аймағының бір бөлігі ретінде өз сигналдарын LTE-ге жаңартуда. Кабьяо, Кабанатуанға дейін Мега Маниланың кеңейген аймағына жатады, сондықтан бірнеше радиостанциялар мен телеарналардың сигналдары осы аймақты қамтиды.