Кіріспе
Валлибол (кейбір жерлерде ребоунд волейбол деп аталады) – ракетбол алаңында ойналатын, қабырғалардан допты соғуға рұқсат етілген, қарқынды волейболға ұқсас спорт түрі. "Валлибол" сөзі "қабырға" және "волейбол" сөздерінің қосылуынан пайда болған.
Wallyball (known in some places as rebound volleyball) is a fast paced sport that is similar to volleyball played in a racquetball court, where it is legal to hit the ball off of the walls. The word "wallyball" is a portmanteau of the words "wall" and "volleyball".
Ойыншылар саны
Бір командадағы ойыншылардың саны екіден алтыға дейін болуы мүмкін. Американдық Валлибол қауымдастығы екі, үш немесе төрт ойыншыдан құралған командаларды қабылдайды, ал Валлибол ақпараттық желісі бес және алты ойыншыдан құралған командаларды да қабылдайды.
Сот және жабдық
Уоллибол ракетбол алаңында ойналады, оның ұзындығы 12 метр, ені 6 метр, ал биіктігі 6 метр. Алаңды ортасынан екі бөлікке бөлетін сызық жүргізіледі. Тор ортаңғы сызықтың үстінен, алаңның бүкіл ені бойынша ілінеді. Тордың биіктігі 1 метр, ерлер ойынында еденнен 2 метрден аспауы керек, ал әйелдер ойынында 2 метрден аспауы керек. Әр жақтағы екі беру аймағы алаңның бүкіл ені бойынша және әр қабырғадан 1 футқа созылады. Доп шар тәрізді, салмағы 260-280 грамм аралығында, ал көлемі 65-67 сантиметр (қалыпты волейбол добының көлемімен бірдей). Доп резеңкеден жасалған.
Нәрселеу
Валлиболда екі түрлі есептеу жүйесі қолданылады. Біріншісі – раллилік есептеу (ресми түрде 1989 жылы қолданыла бастады). Бір команда «тоқтату нүктесіне» жеткенге дейін әрбір беруде ұпай саналады. Одан кейін, келесі жағдайда ұпай беріледі және осы уақыттан бастап әр команда ұпай алу үшін беруге тиіс. «Тоқтату нүктесі» ойынды жеңу үшін қажетті ұпайлар санына байланысты өзгереді. Тоқтату нүктесі ойынды жеңу үшін қажетті ұпайдан үш ұпайға кем. Волейболдағы «айып тарту» және өзгертілмеген раллилік есептеу әдістері де жиі қолданылады. Валлиболда бұл жылдам есептеу деп аталады. Валлиболда қолданылатын стратегияның көп бөлігі волейболдағы стратегияға ұқсас. Дәстүрлі үш ойыншыдан тұратын командада бір блокер, бір ойыншы қысқа, жұмсақ соққыдан (динк) қорғануға, ал үшінші ойыншы басқа ойыншылардың үстінен, бірақ шекара ішіндегі соққылардан қорғануға арналған. Шабуылда кең таралған стратегия – екінші соққыны қабылдау үшін бір ойыншыны белгілеу, бұл командадағы басқа ойыншыларға үшінші соққыға дайындалуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, доп желіден өту алдында қанша рет соққыға түсетіні маңызды. Волейболдағы кейбір тактикалар валлиболда тиімді болғанымен, олардың көптеген түрлері валлиболға тән және орташа волейболшы үшін түсініксіз. Валлиболда допты ұстау қатаң бақыланады. Қолмен беру кезіндегі айналымға ерекше назар аударылады және допты таза қабылдау керек. 20 жылдан астам уақыт бойы ұлттық валлибол ережелерінің директоры болған Стив Фурман: «Валлибол, ребаунд волейбол және волейбол – әртүрлі ойындар, әртүрлі ережелері бар» дейді. Ол: «Көптеген орталықтар өздерінің ережелерімен ойнайды, бұл жақсы! Бірақ ресми валлибол турниріне келгенде, мұндай ережелер болмауы мүмкін. Мысалы, «суретшінің щеткасымен» (paintbrush) соққыға рұқсат етілмейді». 2000 жылы Фурман АҚШ Волейболымен бірлесіп, волейбол мен валлибол үшін допты ұстау ережелерін жасады, бірақ бүгінде бұл ережелер тек валлиболда ғана қолданылады. Ойыншылар спорттың пайда болған сәтінен бастап берулерге, соққыларға және орналастырылған соққыларға бұрылыс бере бастады. Бұрылыс допты соққанда ортасынан ауытқып соғу арқылы жасалады. Доп ойыншының қолынан секіріп кетуі керек (қолдың үстінен домалап өтпеуі керек), бұл жақсы және таза соққы болуы тиіс.
Аумаққа кіруге болмайды
Сервис кезінде доп тордың екі жағындағы бір қабырғаға тие алады. Артқы қабырғаға немесе екі қабырғаға тиюіне болмайды. Сондай-ақ, доп тордан өткенде төбеге тиюіне де рұқсат жоқ. Волейбол ойнау кезінде де осы ереже сақталады. Доп сіздің жағыңыздағы үш соққының барысында кез келген қабырғаға, соның ішінде артқы қабырға мен төбеге тие алады. Бірақ доп тордан өтіп бара жатқанда, бір қабырғаға тию және төбеге тиюге болмайтын талаптар орындалуы керек, әйтпесе доп шектен шыққан болып есептеледі. Егер сіз өз жағыңыздан қабырғаға соққы берсеңіз, доп тордан өткеннен кейін екінші қабырғаға тиюіне болмайды. Дегенмен, көптеген ойыншылар топтары тордан өткеннен кейін де екі қабырғаға және артқы қабырғаға соққы беруді заңды соққы ретінде қарастырады. Бұл ресми ережелерге енбесе де, көптеген адамдар бұл ойынға хаос пен қызығушылық қосады деп санайды. The New Oxford American Dictionary (2001) және The American Heritage Dictionary of the English Language (4-ші басылым, 2000) сөздіктерінде "уолибол" анықтамасында бұрыс ақпарат келтірілген – доп тордан өтпес бұрын төбеге тие беруі мүмкін деп көрсетілген.
Уақыт үзілістері
Әрқайсысы 30 секундтан екі тайм-аутқа рұқсат етіледі. Рұқсат етілген тайм-ауттардан артық сұралса, айып салынады. Айыптар бір ұпай, ойынды тәркілеу немесе капитаның ойыннан шеттетілуі болуы мүмкін.
Қызмет көрсету
Соңғы қатарда тұрған ойыншы допты бір қолымен немесе қолының кез келген бөлігімен соққы беру арқылы ойынға енгізеді. Жоғарыдан беруге (jump serve) рұқсат етіледі. Сервис дұрыс болу үшін, ол желіге немесе беруші команданың басқа ойыншыларына тимей, тордан өтуі керек. Сонымен қатар, доп ойнатылғанға дейін екі немесе одан көп қабырғаға, қарсыластың артқы қабырғасына немесе алаң төбесіне тиюіне болмайды. Егер беруші сервис жасау кезінде допты ұстап алса, қарсы командаға ұпай беріледі (sideout). Сервис жасап тұрған команданың ешбір мүшесі қарсыластың берушіні көруіне кедергі келтіруге тырыспауы керек. Команда матч бойында сервистің белгіленген тәртібін сақтауы тиіс. Егер ойыншылар тәртіпсіз болса, ойын дереу тоқтатылады, сервистің бұрыс орнында болған кезде алынған ұпайлар есептен шығарылады және қарсы командаға ұпай беріледі (sideout).