Андре Мессаже: Француз композиторы мен дирижері

Кіріспе

Француз композиторы және дирижері (1853–1929)

Андре Шарль Проспер Мессажер (30 желтоқсан 1853 – 24 ақпан 1929) – француз композиторы, органшы, пианист және дирижер. Оның шығармаларына сегіз балет және отыз комедиялық опера, оперетта және басқа да сахналық туындылар кіреді, олардың ішінде оның «Les Deux Pigeons» (1886) балеті және «Véronique» (1898) комедиялық операсы ұзақ жылдар бойы сәтті болды; «Les p'tites Michu» (1897) және «Monsieur Beaucaire» (1919) халықаралық деңгейде танымал еді. Мессажер бала кезінде фортепианода ойнауды бастады, кейін Камиль Сен-Санс және Габриэль Форе сияқты композиторлармен айналысты. Ол Париж, содан кейін Лондон қалаларының музыкалық өмірінде дирижер және композитор ретінде маңызды рөл атқарды. Оның париждік көптеген туындылары Вест-Эндте және Бродвейде қойылды, ең сәттілері ұзақ уақыт сахнада тұрды және көптеген халықаралық қайта жаңғыруларға ие болды. Ол ағылшын тілінде екі опералық туынды жазды, ал кейінгі жұмыстарының арасында Саша Гитри мен Ивонн Принтемп үшін музыкалық комедиялар бар. Дирижер ретінде Мессажер Париж мен Лондонда Опера Комик, Париж Операсы және Ковент-Гарден Корольдік опера театрының бас дирижері қызметін атқарды. Композитор ретінде ол көбінесе жеңіл туындыларымен танымал болғанымен, дирижер ретінде Моцарттан Рихард Штрауссқа дейінгі опералардың кең спектрін қойды және Вагнердің дирижері ретінде танылды. Парижде ол Дебюссидің «Пеллеас және Мелисанда», Массенедің «Гризелидис» және Шарпентьедің «Луиза» операларының әлемдік премьерасын өткізді. Ковент-Гарденде Сен-Санс және Массене операларының британдық премьерасын ұйымдастырды. Мессажердің музыкасы әуендік және оркестрлік шешімдерімен, музыкалық шеберлігімен және француздық әсемдігімен және изящтығымен ерекшеленеді. Оның көптеген туындылары сирек қойылғанымен, музыка тарихшылары оны француз комедиялық операсы мен опереттаның соңғы маңызды өкілі деп санайды.

Алғашқы жылдар

Мессажер 1853 жылдың 30 желтоқсанында Францияның орталық бөлігіндегі Монлусон қаласында, Аллиерде, жергілікті табысты салық жинаушы Пол Филипп Эмиль Мессажердің және оның әйелі Софи Корнелидің, туған Лот де Селанси әйелінің ұлы болып дүниеге келді. Ол: «Менің ата-бабаларымның арасында музыканттар жоқ еді. Кішкентай кезімде фортепианода ойнауды үйрендім, бірақ кейіннен композитор болу ниетіме әкем қарсылық көрсетті», – деп есіне алды. Жеті жасында ол Марист мектебінде интернатқа түсті, онда фортепианоға деген қызығушылығын жалғастырды. 1860-шы жылдардың соңында қор нарығындағы сәтсіз сауда Мессажер отбасының қаржылық құлдырауына әкелді және олар оны Марист мектебінде оқытуға шамасы келмеді. Олар музыканы кәсіп ретінде қабылдаудан бас тарды, шіркеудегі органшы қызметін құрметті және тұрақты мансап деп санады. Ол Париждегі Нидермейер мектебінде оқуға стипендия алды. Бұл Париж Коммунасының көтерілісі (1871) кезінде болды, және қаладағы зорлық-зомбылықтан қашу үшін мектеп уақытша Швейцарияға көшірілді. Мессажер Адам Лаусеттен фортепиано, Клемент Лореттен орган, Эжен Гигу, Габриэль Форе және (Нидермейер мектебін тастағаннан кейін) Камиль Сен-Санстен композиция сабақтарын алды. Музыктанушы Жан Мишель Некто, оның оқуын аяқтағаннан кейін Мессажердің сол кезеңнің ең жақсы оркестрлеушілерінің біріне айналғанын айтады. Форе мен Мессажер тез арада ұстаз бен шәкірттен берік дос және кейде серіктес болып өтті. 1874 жылы Мессажер Форенің орнына Париждегі Сен-Сюльпис шіркеуінде хор органисі болып тағайындалды, бас органшы Шарль Мари Видордың жетекшілігімен. 1876 жылы ол симфониясы үшін Société des Auteurs, Compositeurs et Editeurs de Musique алтын медалін жеңіп алды. 1878 жылдың қаңтарында Шатле театрында Консерт Колоннасы орындаған кезде бұл шығарма жылы қабылдады. Ол «Дон Хуан және Хайде» және «Шынжырланған Прометей» кантаталары үшін де сыйлықтар жеңіп алды. Олар жиі бірлескен композицияларын, құрметсіз «Байройт естеліктері» (1888 ж.) шығармасын концерттік бағдарламаға қосып орындады. Фелия Литвинне мен Федор Шаляпин қатысқан ресейлік маусым ұйымдастырылды. Император Вильгельм II шақыруымен Мессажер мен Бруссан 1908 жылы Опера труппасын Берлинге алып барды. Екі директордың арасындағы қарым-қатынас әрдайым жақсы болған жоқ; француз үкіметі Мессажердің отставкасын кем дегенде бір рет қабылдамағаннан кейін, ол 1913 жылдың қарашасында, өкілеттігі аяқталуға бір жыл қалғанда, оны жариялады. Ол 1914 жылдың қаңтарында Байройттан тыс Еуропадағы алғашқы «Парсифаль» қойылымын жүргізу үшін қайтуға келісті. Оның орындауы сыншылардың мақтауына ие болды. Вагнериандық тәжірибесіне сүйене отырып, Мессажер 1908 жылы Консерватория концерттері қоғамының оркестрінің дирижері болып тағайындалды. Ол сол кезде және көптеген жылдар бойы Францияның ең беделді симфониялық оркестрі болды. Гайдн, Моцарт, Бетховен, Лист және француз классиктерінің негізгі оркестрлік репертуарымен қатар, Мессажер Ж.С. Бах, Гендель, Шуман және Берлиоздың маңызды хорлық шығармаларын дирижерлік етті, сондай-ақ Жанекин сияқты ерте француз музыкасын таныстырды. 1913-14 жылдары итальян композиторының 100 жылдығына арналған Бетховен симфонияларының хронологиялық циклын және оның Missa solemnis, сондай-ақ Вердидің Requiem-ін дирижерлік етті. Осы жылдары Мессажер оркестрді Парижден тыс Лилль, Лион және Антверпен қалаларына алып барды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол оркестрді Аргентинаға (1916), Швейцарияға (1917), АҚШ пен Канадаға (1918-19) гастрольдік сапарға алып, 50-ден астам қалада концерттер берді. 1918 жылдың қазан айында Метрополитен опера театрында өткен концерттен кейін оркестр мен Мессажерге турне барысында жиі кездесетін ұзақ сорақы қошемет көрсетілді. Сол турдың соңында Мессажер қызметінен кетті. Мессажер соғыс кезінде Вагнердің музыкасын орындағаны үшін сынға ұшырады, бірақ ол неміс музыкасы жау ұлтының асыл жағын көрсететінін айтты. Фур сияқты Мессажер де неміс музыкасына бойкот жариялауға тырысқан Сент-Санс басқарған Француз музыкасын қорғау жөніндегі ұлттық лигамен (La Ligue Nationale pour la Defense de la Musique Française) байланысқа түспеді. 1914 жылы Мессажер «лирикалық аңыз» деп сипатталған «Беатрис» шығармасын жазды. Оның премьерасы Монте-Карлода өтті. Бұл шығарма 1917 жылы Парижде орындалды, бірақ сәттілікке жете алмады. 1919 жылы Мессажердің «Мырза Бокер» опереттасының премьерасы Бирмингемде болды, содан кейін Вест-Эндте ұзақ уақыт көрсетілді. Композитор, әдетте өзінің шығармаларының британдық премьераларын жүргізетін, исиасқа шалдығып, екі қаладағы алғашқы түндерде тіпті көрермендер қатарында бола алмады. 1919 жылы Мессажер Opéra Comique музыкалық жетекшісі қызметіне қайта оралды.

Messager was born at Montluçon, Allier, in central France on 30 December 1853, the son of Paul Philippe Émile Messager, a prosperous local tax collector, and his wife Sophie Cornélie, née Lhôte de Selancy. He recalled, "You would not find any musicians among my ancestors. When very young I learned the piano; but later on my intentions to become a composer met with such opposition from my father". At the age of seven he was sent as a boarder to a Marist school where he continued his interest in the piano. Towards the end of the 1860s disastrous stock market speculation brought Messager's family financial ruin and they could no longer afford to keep him at the Marist school. They dropped their objection to music as a profession, viewing a post as a church organist as a respectable and steady career. He was awarded a bursary to study at the École Niedermeyer in Paris, an academy known for its focus on church music. This was at the time of the Paris Commune uprising (1871), and to escape the violence in the city the school was temporarily evacuated to Switzerland. Messager studied piano with Adam Lausset, organ with Clément Loret, and composition with Eugène Gigout, Gabriel Fauré and (after leaving Niedermeyer's school) Camille Saint Saëns. The musicologist Jean Michel Nectoux comments that after his studies Messager developed into one of the finest orchestrators of the period. Fauré and Messager quickly moved from being master and pupil to being firm friends and occasional collaborators. In 1874 Messager succeeded Fauré as organiste du chœur (choir organist) at Saint Sulpice, Paris, under the principal organist, Charles Marie Widor. In 1876 he won the gold medal of the Société des Auteurs, Compositeurs et Editeurs de Musique with a symphony, the work being warmly received when performed by the Concerts Colonne at the Théâtre du Châtelet in January 1878. He won further prizes for his cantatas Don Juan et Haydée and Prométhée enchaîné. They frequently performed as a party piece their joint composition, the irreverent Souvenirs de Bayreuth (c. 1888). presented a Russian season starring Félia Litvinne and Feodor Chaliapin, At the invitation of the Emperor Wilhelm II, Messager and Broussan took the Opéra company to Berlin in 1908. Relations between the two co directors were not always harmonious; after the French government refused Messager's resignation on at least one occasion, he finally announced it in November 1913, a year before his term of office was due to expire. He consented to return in January 1914 to conduct Parsifal – its first performance in Europe outside Bayreuth. His conducting of the work won critical praise. On the strength of his experience as a Wagnerian, Messager was appointed conductor of the Orchestre de la Société des Concerts du Conservatoire in 1908. It was at the time, and for many years, the most prestigious symphony orchestra in France, Alongside the main orchestral repertoire of Haydn, Mozart, Beethoven, Liszt and French classics, Messager conducted major choral works by J. S. Bach, Handel, Schumann and Berlioz, as well as introducing early French music such as that of Janequin. In the 1913–14 season, he conducted a chronological cycle of Beethoven's symphonies and his Missa solemnis, as well as Verdi's Requiem, for the Italian composer's centenary. Messager took the orchestra outside Paris to Lille, Lyon and Antwerp during these years. During the First World War he took the orchestra on tour to Argentina (1916), Switzerland (1917), and the US and Canada (1918–19), giving concerts in more than 50 cities. After their concert at the Metropolitan Opera House in October 1918, the orchestra and Messager received a prolonged ovation that was typical of their reception as the tour progressed. At the end of that tour Messager retired from his post. Messager was criticised for performing the music of Wagner during the war, but he maintained that German music represented the noble side of the enemy nation's nature. Like Fauré, Messager refused to have anything to do with the National League for the Defence of French Music (La Ligue Nationale pour la Defense de la Musique Française), led by Saint Saëns, which sought to boycott German music. In 1914 Messager composed Béatrice, described as a "légende lyrique", The premiere was in Monte Carlo. The work was performed in Paris in 1917 but was not successful. In 1919 Messager's operetta Monsieur Beaucaire was premiered in Birmingham prior to a long run in the West End. The composer, who generally conducted British premieres of his works, was suffering from sciatica and could not even be in the audience for the first nights in either city. Later in 1919 Messager resumed the musical directorship of the Opéra Comique for the 1919–20 season, conducting among other works the first complete performance in France of Così fan tutte.

Соңғы жылдар

1920 жылдары Мессажер музыкалық театрдағы моданың өзгеруіне қадамы сай жаңарып, музыкалық комедия стилінің ерекшеліктерін саналы түрде сіңіріп, оркестрлеуді жеңілдетті, бірақ галликалық дәмін сақтап, көбінесе американдық би ырғақтарының ықпалынан аулақ болды. Бұл туынды Парижде үлкен жетістікке жетті, бірақ Лондонда ресми цензура органы – Лорд Чемберлен оны «ағылшын халқына лайықсыз» деп жариялап, К.Б. Кокранның «Принтемп» және «Гитри» қатысқан қойылымын тоқтатып берді. Мессажердің өмірінің соңғы жылдарындағы шығармаларындағы жеңілдігі 19 ғасырдың эхоларымен үйлесім тапты, соның ішінде Фауре мен әсіресе Шабьердің «Жұлдыз» операсынан үзінділерді еске түсірді. 1924 жылы Сергей Дягилев Мессажерді Ауриктің «Лес Фашю» және Пуленктің «Лес Биш» балеттерінің Париж премьерасын өткізуге көндірді. 1928 жылы Мессажер авторлық құқық заңнамасына маңызды өзгерістер енгізуде белсенді рөл атқарды, алайда сотта жеңіліске ұшырады. Ол BBC телерадиокомпаниясын өзінің туындыларын оның келісімінсіз тарату арқылы авторлық құқықты бұзды деп айыптады. Бірақ ол істі ұтып ала алмады, себебі ол британдық өнер орындау құқығын Джордж Эдвардске берген еді, ал оның мұрагерлері BBC-ге таратуға рұқсат берген. Бұл сот ісі көрсетті, тікелей көрсетілмеген жағдайда, радио тарату құқығы да Эдвардс мұрагерлерінің құзырына кіретінін. Ұзаққа соқпаған аурудан кейін Мессажер 1929 жылдың 24 ақпанында Парижде 75 жасында дүние салды. Ол Дебюсси мен Фурьдің қабірлері жанындағы Пасси зиратына жерленді. Оның соңғы аяқталған туындысы – «Куп де рулис» опереттасы, ол қайтыс болған кезде Парижде көрсетіліп тұрды. Бір замандас сыншы былай деп баяндады: «Оның әуенді мелодиялары, тәжірибелі композитордың «Верониканы» осыншалық сәтті еткен қасиеттерін мүлдем жоғалтпағанын көрсетеді. Өмірі бойы Мессажер жеңіл музыканың композиторы ретінде теңдесіз болды».

Құрметтер мен марапаттар

1926 жылы Мессажер «Société des Auteurs et Compositeurs Dramatiques» қоғамының президенті болып сайланды, бұл қызметке тағайындалған алғашқы композитор. Сол жылы ол «Académie des Beaux-Arts» академиясына сайланды. 1927 жылы ол «Легион-д’онёр» орденінің командирі дәрежесіне ие болды. 2003 жылы оның туғанына 150 жыл толуына арналған іс-шара аясында Мессажердің өмірбаяны мен әртүрлі жанрдағы шығармаларын көрсететін үлкен көрме Монлусон халық музыкасы мұражайында ұйымдастырылды. Көрменің құрметті комитетіне композитордың үш немересі, әншілер Сьюзан Грэм, леди Фелисити Лотт және Мади Меспле, дирижерлер сэр Джон Элиот Гардинер, Джон Нельсон және Мишель Плассон, сондай-ақ режиссер Жером Савари кірді.

Музыка

1991 жылы Мессажер туралы зерттемесінде Джон Вагстафф композитордың музыкасының көркем оркестрлеуімен, жеңіл ағынмен әуенділігімен және шеберлікпен жазылған, би сияқты мінезді музыкасымен ерекшеленетінін жазады. Оның ұстазы Фauré-ден айырмашылығы, Мессажер оркестрлеуді ұнататын. Ол музыкалық идеялар оған «тиісті аспаптық түстермен қапталған» күйде келетінін, ал партитураларын жазудағы тың күш-жігерден кейін «аспаптарды қолдану, әртүрлі дыбыстарды теңгерлеу, түстерді топтастыру және эффектілерді құрылымдау» жұмысын жеңілдетуші деп тапты. Композиторлардың музыкасын көмекшілер оркестрлеген жағдайда, олардың көмекшілерінде «композитордың бастапқы ниеттерін іске асыруға қажетті дыбыстардың дұрыс үйлесімін анықтайтын белгісіз алтыншы сезім» болмауы мүмкін екеніне назар салды. Мессажер үшін музыкалық бөлімдердің маңызы мен ерекшелігі көбінесе оркестрлік жазуға байланысты болды. Француз операларын зерттеген Герваз Хьюз Мессажердің жалғыз техникалық кемшілігі – «операның көптеген композиторларына тән – қайталанатын ырғақтық үлгілерге және төрт тақты қаталдыққа тым жақын болуы» екенін айтады, бірақ Мессажердің «табиғи өнер шеберлігі» соншалық, осындай сын – ғылыми таласпаушылық болар еді. Бұл жас композиторлардың назарын аударды. Оның «La Basoche» операсынан алынған «Eh que ne parliez vous?» әні Пуленктің «Les Mamelles de Tirésias» шығармасында нотадан нотаға қайталанды. Сен-Санс және Массене сияқты кейбір көне замандастарынан айырмашылығы, Мессажер өмір бойы жаңа идеялар мен стильдерге ашық болды және оның стилі заман рухына сәйкес өзгерді. Оның өмірбаянының авторы және бұрынғы шәкірті Генри Феврь классикалық опера-комедиялардан, мысалы, «La Basoche»-тан бастап, Мессажердің кейінгі туындылары, «Les P'tites Michu» және «Véronique» сияқты шығармалары жанрға «мүлдем жаңа көзқарас әкелген» стильдегі айырмашылықты көрсетеді. Мансабының соңында Мессажер француздық музыкалық комедияның – «comédie musicale» түріне сәтті көшті. Басқалар опереттаны «негізінен» жеңіл ойын-сауық деп санамайды. Композитор мансабының соңында былай деді:

In his 1991 study of Messager, John Wagstaff writes that the composer's music is notable for its fine orchestration, easy flowing melody, and skilfully written music, dance like in character. Unlike his teacher Fauré, Messager enjoyed orchestrating. He said that musical ideas came to him "already clothed in the appropriate instrumental shades", and after the concentrated effort of composing his scores he found it relaxing to work on "the handling of instruments, the balancing of different sonorities, the grouping of colours and the structuring of effects". He remarked that composers who had their music orchestrated by assistants presumably did not care if their helpers lacked "that indefinable sixth sense which would indicate the right combination of sonorities to carry out the original intentions of the composer". To Messager, passages often depended for their significance or flavour on the orchestral writing alone. Gervase Hughes, in a study of French opérette, comments that Messager's only technical defect was "one all too common to many composers of operetta – too close an adherence to repetitive rhythmic figures and four bar rigidity", although such was Messager's "innate artistry that criticism on that score would be academic pedantry". this appealed to a younger generation of composers. His "Eh que ne parliez vous? ", from La Basoche, was quoted note for note by Poulenc in Les Mamelles de Tirésias. Unlike some older contemporaries such as Saint Saëns and Massenet, Messager remained open to new ideas and idioms throughout his life, and his style evolved to match the spirit of the times. His biographer and former pupil Henry Février commented that from classic opéras comiques, such as La Basoche, Messager's later works, such as Les P'tites Michu and Véronique, show a difference in style, "bringing an altogether fresher approach to the genre." Towards the end of his career Messager successfully moved to "comédie musicale", the French form of musical comedy. Others disagree that opérette is "essentially" frivolous.|group= n The composer remarked late in his career:

Алғашқы кезеңдегі жұмыстар

Мессажер өзінің кейбір ерте сахналық шығармаларын «опера комик» деп атағанмен, Герваз Хьюздің пікірінше, олар композитор мойындағаннан гөрі, опереттаға көбірек ұқсайды. Дегенмен, Мессажер өзінің алғашқы шығармаларында батыл заманауи гармониялық элементтерді енгізіп, жанрдың ерекше сәнін сақтай отырып, опереттаны «опера комик» деңгейіне көтеруге тырысты. Хьюз алғашқы сахналық шығармалардың сапасы біркелкі емес екенін, бірақ «La Fauvette du temple» (1884) екі көркем экспрессивті дуэтті, сондай-ақ «Оффенбах ырғағымен» (lilt) толған вальс пен полькаларды қамтитынын айтады. Хьюз келесі екі шығарма – «La Béarnaise» және «La Fauvette» (екеуі де 1885) – оған осышалықты әсер етпегенін, бірақ олардың Мессажердің ескі замандастары Планкетт, Серпет және Лекок шығармаларынан кем емес екенін мойындайды. Вагстафф композитордың ең ұзақ сақталған шығармасы – «Екі көгершін» (1886) балеті екенін жазады. Мессажер балетті 1906 жылы Лондонда және 1912 жылы Парижде екі актіге қысқартылған нұсқада қайта қойды. 1961 жылы Джон Ланчбери Фредерик Эштонның балеттің жаңа қойылымы үшін оны қайта жөндеді, бұл ретте ертеректегі музыкадан алынған келісім көрінесі мен «Вероникадан» алынған үзінді енгізілді. Алғаш рет Ковент-Гарденде көрсетілген бұл қойылым Корольдік балетімен үнемі қайта жаңғыртылып, CAPAB және Австралия балеті сияқты басқа да труппалармен сахналанады. «Изолин» (1888) – музыкалық ертегі («conte des fées») – оперетта да, «опера комик» та емес. 1908 жылы жазған Фауре оны «соңғы жиырма жылда Францияда жазылған ең поэтикалық, ең көркем шығармалардың бірі» деп атады, бірақ ол көп әсер етпеді. 1930 жылға дейін бұл шығарма белгісіз күйде қалды, ол кезде Рейнальдо Ханн Канн қаласында оның балет бөлігін сахналады.

1890 жылдардағы сахналық шығармалары

Онжылдық Мессажер үшін «Ла Басош» (1890) шығармасының көркемдік және коммерциялық табысымен жақсы басталды. Феврей өзінің «Андре Мессажер: Менің ұстазым, Менің досым» еңбегінде оны «XIX ғасырдың француз комедиялық операларының соңғысы» («le dernier des grands opéras comique français du XIX siècle») деп атайды және оны Мессажердің мансабында ғана емес, француз музыкалық театры тарихында да зор маңызға ие деп санайды. «Мадам Хризантема» (1893) – сөйлеу диалогы жоқ төрт актілі «лирикалық комедия» – Мессажер өзінің дамуындағы шешуші кезеңге жетті. Сюжеттің мәні кейіннен Пуччини «Мадам Баттерфляй» (1904) үшін пайдаланғанмен бірдей: жас жапон гейшасы шетелдік теңізшіге ұнап, содан кейін тасталып кетеді. Бірақ ол өзін-өзі сынға алатын суретші болды және операға тым көп ден беріп, өзі таңдаған жанрынан алшақтағанын сезінді. Хьюз бен Хардинг Мессажердің музыкасы Пуччиниге қарағанда нәзік екенін айтады, бірақ «Мадам Хризантеманың» «Мадам Баттерфляй» арқасында толыққанды ұмытылуы олардың либреттоларының тиімділігімен байланысты болуы мүмкін деп қосады. Траубнер бұл шығарманы «жақсы басталып, одан әрі жақсара түсетін сирек туындылардың бірі» деп сипаттайды. Партитурада композитордың ең танымал екі номері бар: «Swing дуэті» («Poussez, poussez l'escarpolette») және «Есек дуэті» («De ci, de la»). 1960 жылдары Лондонның «Промс» фестивалінде бұл шығарма қайта қойылғанда, «Таймс» газетінің музыка сыншысы: «Театр сахнасында тартымды болғанымен, музыканың өзі аздап сейіл, Гилбертке шүкір, Мессажердің белгілі ағылшын замандасы Салливанды құтқарады, бірақ «Вероникада» әдемі мотивтер көп» деп жазды. Бұл композитордың ең көп орындалатын музыкалық театрлық туындысы болды және қазірге дейін солай болып келеді.

20 ғасыр

Мессажердің Париж мен Лондон опера үйлерін басқару жұмысы «Вероника» мен Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезең аралығында оның шығармашылығын шектеді. «Фортунио» (1907) – оның туындыларында опералық әндермен толық айтылатын сирек кездесетін шығарманың мысалы болды. Сегіз онжылдықтан кейін сыншы Эдвард Гринфилд оны «музыкалық комедия мен «Тристан мен Изольда» арасындағы едәуір қиын нәрсе – ұзақ уақыттан бері жасырылған бағалы шығарма» деп сипаттады. 1919 жылдан бастап Мессажер енді комедиялық опералар жазбады. Соғыстан кейінгі сахналық туындыларының арасында «Мсье Бокаир» («романтикалық оперетта», 1919) – ағылшын либреттосына жазылған екінші туындысы еді. Француз сыншылары «Мессажердің ағылшын опереттасын» ағылшын-саксондықтардың талғамына сай, тым әдемі және сезімтал деп қарастырды. Хардинг композитордың ағылшын стилін беруге тырысқанында сәтті болғанын айтады: бір номер «таза Эдвард Герман» стилінде, ал партитураның көп бөлігі пастишпен толтырылған. Сыншыларға қарамастан, бұл шығарма Ұлыбритания мен АҚШ-та ғана емес, Францияда да сәтті қойылды, Парижде 300-ден астам қойылым көрсетілді және француз провинциялық театрларында ұзақ өмір сүрді.

Сахнадан тыс шығармалар және француз музыкасындағы рөлі

Мессажер өзінің мансабы бойында пианиномен орындалатын сонатты әндер жазды. Фур сияқты, ол да Арман Сильвестрдің поэзиясын ұнатты. 1882 жылғы «La Chanson des cerises» шығармасынан бастап, 1911 жылғы «Amour d'hiver» циклына дейін Сильвестрдің он үш өлеңін музыкаға қойды. Ол Виктор Гюгодан Фредерик Уэзерлиге дейін (соның ішінде «Danny Boy» авторы) әртүрлі авторлардың өлеңдерін пайдаланды. 1992 жылғы жазбаға қосымша түсіндірмеде Ксавье Делетанг, Мендельсон мен мүмкін Шуманның ықпалы сезілуі мүмкін екенін, бірақ туындының аспаптарды шебер пайдалануын және ерекше француздық стильді, әсіресе үрмелі аспаптар бөлімінде көрсететінін айтады. «Allegro con moto» атты бірінші бөлімдегі екі негізгі тақырып қарама-қарсы келеді, ал ашылудағы скрипкалық тақырыптан кейін желді аспаптарға арналған хорал тәрізді тақырып келеді. 1926 жылы Мессажердің Академияға мүше болып сайлануына байланысты, ықпалды «Le Ménestrel» музыкалық журналы оның таңдаған жанры – опереттаға ресми мәртебе бергенін атап өтті; бірақ жеңіл музыка композиторы ретіндегі оның танылуы, замандас музыкалық айналымдардағы оның маңызды орнын жасыруға бейім. Ол туралы «барлығын көрген, барлығын естіген және барлығын есінде сақтаған» деген пікір айтылды. Сол кездегі жетекші композиторлар оның достығы мен кеңесіне құрмет көрсетті. Фур оны «барлық нәрсені білетін, жаңалықтарға қызығушылық танытатын» деді. Фур сияқты, Мессажер 20 ғасырдың басында «Le Figaro» және басқа да басылымдарда музыкалық сын мақалалары жазды. Алайда, мейірімді сын-пікірлерімен танылған Фурдан өзгеше, Мессажер көбінесе қатаң болды. Оның пікірлері құнды болды: оның кейбір сын-пікірлері халықаралық баспасөзде жарияланды. 1908 жылы Фур Мессажер туралы былай деп жазды: «Музыка тарихында мұндай толыққанды білімі, терең танымы бар және өз дарынын екінші деңгейлі деп есептелетін формаларға қолдануға келісетін суреткердің мысалы сирек кездеседі». Ол Мессажердің бір тұтас дәуірді қамтығанын атап өтті: «Обер, Россини және Мейербер оның оқуын бастаған кезде әлі тірі болды, бірақ ол Бірінші дүниежүзілік соғыстан аман қалды және «Алтылардың» өркендеуі мен құлдырауын көрді. Ол қырық жыл бойы Адольф Адамның 1834 жылы тұтандырған шырағын биіктеп ұстады; оның өлімінен кейін ол тез сөнді».

Messager wrote songs for solo voice with piano throughout his career. Like Fauré, he was fond of the poetry of Armand Sylvestre, and from "La Chanson des cerises" in 1882 to the cycle Amour d'hiver in 1911 he set thirteen of Sylvestre's poems. Others whose verse he set ranged widely, from Victor Hugo to Frederic Weatherly (author of among other things "Danny Boy"). In notes to a 1992 recording of the piece, Xavier Deletang comments that although the influence of Mendelssohn and possibly Schumann may be discernible, the work reveals a mastery of instrumentation and a quintessentially French flavour, particularly in the wind parts. The two main subjects of the Allegro con moto first movement are strongly contrasted, with the opening string theme followed by a chorale like theme for the winds. When Messager was elected to membership of the Académie des Beaux Arts in 1926 the influential musical journal Le Ménestrel remarked that this conferred on his chosen genre – opérette – official status and recognition; but his fame as a composer of light music has tended to obscure his considerable standing in contemporary serious musical circles. It was said of him that he had "seen all, heard all, and remembered all". The leading composers of the time valued his friendship and advice. Fauré called him "familiar with everything, knowing it all, fascinated by anything new". Like Fauré, Messager wrote musical criticism for Le Figaro and other publications in the first decades of the 20th century. Unlike Fauré, who was known for his kindly reviews, Messager was frequently severe. His views carried weight: some of his criticisms were reported in the international press. In 1908 Fauré wrote of Messager, "There are not many examples in the history of music of an artist with such a complete education, of such profound knowledge, who consents to apply his gifts to forms regarded, nobody knows why, as secondary". He observes that Messager spanned an entire era: "Auber, Rossini and Meyerbeer were still alive when he began his studies, yet he survived the First World War and witnessed the rise and decline of "les Six". For forty years he carried aloft the torch kindled by Adolphe Adam in 1834; after his death it soon flickered out".

Кондуктор

Мессажердің музыкалық симпатиясының кең ауқымын Le Menéstral атап өтті, ол «Вагнерге, Дебюссиге, Фауреге, Равельге және Стравинскийге олардың шығармалары әлі де танылу үшін күресіп жатқан кезде қызмет етті» деді. Музыкалық сыншы Пьер Лало Мессажердің жетекшілігімен «Парсифал» өзінің бірде-бір ұлылығын жоғалтпай, «француздық айқындықты, салауаттылықты, асылшылдықты және тәртіпті қабылдады, тіпті Байройттің ең әйгілі дирижерлері де мұны әрқашан жасай алмады» деп жазды. Лалоның пікірін бәрі бірдей бөліспеді; кейбір көрермендер көрнекіліксіздікті көңілсіздікпен теңестірді: Рейнальдо Хан былай деді: «[Мессажер] театр шебері емес ["chef du théâtre"], өйткені ол тым ерекше музыкалық; ол бөлшектерге тым көп мән береді, бірақ артындағы тыңшылардың рухын сезіне алмайды және адамды тыныс алуды, күдікпен күтуге мәжбүр ететін музыкалық ағысты түсінбейді». Дегенмен, Хан Мессажерді оркестр дирижері ретінде құрметтеді: Андре Мессажер – дирижерлердің ең французшысы; менің ойымша, ол осы өнерде өткірлікті бейнелейді. Изящтылық пен түсініктілік – тек француздық қасиет емес: олар итальяндықтарда, тіпті кейбір немістерде де жиі кездеседі. Бірақ өткірлік – француздық қасиет, және тек француздық қана. М. Андре Мессажерде ол ерекше дәрежеде бар, ол оның жазуынан, оркестрлеуінен, киімінен, сөйлеуінен және фортепианода ойнауынан көрінеді. Бірақ оркестрді басқарғанда оның табиғи өткірлігі ең айқын көрінеді.

Жазбалар

1918 жылы Мессажер Нью-Йоркте, Консерватория қоғамдық концерттер оркестрімен бірге Делибестің "Сильвия" операсынан "Ле Шассерсесс" және "Кортеж де Бакус", Шарпентьедің "Италиялық әсерлерден" "Серенаде" және "Еселдер", Сент-Сенстің "Самсон мен Далила" операсынан "Баханал" және "Ле Делюжге прелюдиясы", сондай-ақ Римский-Корсаковтың "Испан каприччиосынан" және Сент-Сенстің "Омфала тіршілігінен" 4,5 минуттық үзінділерді жаздырды. Вагстаффтың 1991 жылғы Мессажер туралы зерттемесінде композитордың музыкасының жазылған тізімі 40 бетке созылады; оның 24 туындысы сол кезге дейінгі жазбалар тізімінде ұсынылған.

Толық опералар

Мессажердің бірнеше сахналық туындыларының толық жазбалары сақталған. «Вероника» операсының үш толық нұсқасы бар: Пьер Дерво басқарған Société française du son үшін 1953 жылғы моно жазба, Жан-Клод Хартеман басқарған 1969 жылғы EMI стерео жазбасы және 1998 жылғы J. Линн Томпсон басқарған ағылшын тіліндегі нұсқасы. Басқа толық жазбалар: «L'Amour masqué» (1970; дирижер, Raymond Legrand), «La Basoche» (1960; Tony Aubin), «Coups de roulis» (1963; Marcel Cariven), «Fortunio» (1987; John Eliot Gardiner), «Isoline» (1947; Louis Beydts), «Monsieur Beaucaire» (1958; Jules Gressier), «Passionnément» (1964; Jean Paul Kreder; және 2021; Armando Noguera); және «Les p'tites Michu» (2019; Pierre Dumoussaud).

Жеке нөмірлер

Messager-дің жеке нөмірлерін орындаған әншілердің қатарында рөлдерді алғашқы орындаған Жан Периер («Вероник»), Люсьен Фужере («Ла Басош»), Пьер Дарман және Ивонн Принтемп («L'Amour masqué»), Коваль («Passionnément»), Марселл Денья («Coups de roulis») және Мэгги Тейте («Monsieur Beaucaire»), сондай-ақ олармен бір замандас болған Аино Акте, Эмма Эймс және Джон Маккормак кіреді, олардың жазбалары компакт-дискіде қайта жарық көрді. Мессажердің шығармаларын келесі буын әншілерінен Жорж Тилл және Нинон Валлин де орындаған. Жақындағы орындаушылардың арасында Мади Меспле, Сьюзан Грэм және Фелисити Лотт бар.

Опералық емес жазбалар

Мессажердің опералық емес шығармаларының ішінде, оның Фурэмен бірлесіп жазған Villerville балықшыларының мессасы (Messe des pêcheurs de Villerville) Филипп Херревеге (1989) жетекшілігінде Harmonia Mundi және тағы басқалармен жазылған. Мессажердің Фурэмен жасаған тағы бір ынтымақтастығы – Вагнерді пародизациялайтын Souvenirs de Bayreuth шығармасы, Кэтрин Стотт пен Мартин Роскоо (1995, Hyperion) орындауында, сондай-ақ оркестрлік нұсқада Байройт фестивалінің оркестрімен жазылған. Les Deux Pigeons сюитасы бірнеше рет жазылды, мысалы, Хьюго Ринольд (1948) және Чарльз Маккеррас (1958) жетекшілігіндегі Корольдік опера үйінің оркестрі, Ковент-Гарден; 1993 жылы Decca Ричард Бонинж жетекшілігіндегі Уэльс ұлттық операсының оркестрімен толық ноталық жазбаны жарыққа шығарды. Оның "Скарамуш" балеттік пантомимасы Гвилом Турньердің жетекшілігімен Тулон опера оркестрімен жазылды (2018). А мажордағы симфония Хосе Андре Гендильдің жетекшілігіндегі "Орхестр симфоник дю Ман" оркестрімен жазылды (2001). Оның Solo de concours – 1899 жылғы Париж консерваториясындағы кларнет конкурсы үшін Фурэнің өтініші бойынша жазылған, кларнетшінің әншілдік және виртуоздық шеберлігін көрсететін кларнет пен фортепианоға арналған сынақ шығармасы – көптеген рет жазылған.

Сахналық шығармалар (балеттерді қоспағанда)

+ Атауы Жанр Жыл Әрекеттер Либретисттер Ескертулер Les Païens The Pagans оперетта 1876 ? Henri Meilhac François les bas bleus Франсуа көк шұлық опера комик 1883 3 Эрнест Дубрейль, Эжен Хамберт және Пол Бурани Gisèle оперетта ш. 1884–5 3 Ф. Освальд және Максим Бушерон La Fauvette du temple Ғимараттың тырнауы опера комик 1885 3 Эжен Хамберт және Пол Бурани La Béarnaise Беарн әйелі опера комик 1885 3 Эжен Летеррье және Альбер Ванлоо Le Petit Poucet Том Томбалық феерия 1885 4 Эжен Летеррье, Альбер Ванлоо және Арнольд Мортье Le Bourgeois de Calais Калелік буржуа опера комик 1887 3 Эрнест Дубрейль және Пол Бурани Les premières armes de Louis XV XV Луидің бірінші жаулап алуы опера комик 1888 3 Альбер Карре Isoline ертегі 1888 3 Катулл Мендес Le Mari de la reine Патшайымның күйеуі оперетта 1889 3 Эрнест Грене Данкур және Октав Прадель La Basoche Гилдия опера комик 1890 3 Альбер Карре Hélène лирикалық драма 1891 4 Поль Делер Madame Chrysanthème Хризантема ханым лирикалық комедия 1893 4 Жорж Хартманн және Александр Андре Miss Dollar Мисс Доллар оперетта 1893 3 Шарль Клервиль және Альбер Валлин Mirette комик опера 1894 3 Мишель Карре, Фредерик Ветерли, Перси Гринбанк және Адриан Росс Le Chevalier d'Harmental Харменталь рыцары опера комик 1896 5 Поль Феррье La Fiancée en loterie Лотереядағы келін оперетта 1896 3 Камиль де Роддаз және Альфред Дуан La Montagne enchantée Сиқырлы тау фантастикалық пьеса 1897 5 Альбер Карре және Эмиль Моро Véronique опера комик 1898 3 Жорж Дюваль және Альбер Ванлоо Les Dragons de l'impératrice Императрицаның драгундары опера комик 1905 3 Жорж Дюваль және Альбер Ванлоо Fortunio лирикалық комедия 1907 5 Гастон Арман де Кайяве және Роберт де Флерс Béatrice лирикалық легенда 1914 4 Гастон Арман де Кайяве және Роберт де Флерс Cyprien, ôte ta main de là! Қолды ал, Сиприен! фантазия 1916 1 Морис Хеннекин Monsieur Beaucaire Бокаир мырза романтикалық оперетта 1919 3 Фредерик Лонсдейл және Адриан Росс La Petite Fonctionnaire Пошта ханымы музыкалық комедия 1921 3 Альфред Капус және Ксавье Ру L'Amour masqué Жасырын махаббат музыкалық комедия 1923 3 Саша Гитри Passionnément Passionately музыкалық комедия 1926 3 Морис Хеннекин және Альберт Виллемет Deburau сахналық музыка 1926 4 Саша Гитри Coups de roulis Кеме ролі оперетта 1928 3 Альберт Виллемет және Морис Ларруй

+ TitleGenreYearActsLibrettistsNotes Les PaïensThe Pagans opérette 1876 ? Henri Meilhac François les bas bleusFrançois the Bluestocking opéra comique 1883 3 Ernest Dubreuil, Eugène Humbert and Paul Burani Gisèle opérette c. 1884–5 3 F. Oswald and Maxime Boucheron La Fauvette du templeThe Temple Songbird opéra comique 1885 3 Eugène Humbert and Paul Burani La BéarnaiseThe Woman from Béarn opéra comique 1885 3 Eugène Leterrier and Albert Vanloo Le Petit PoucetTom Thumb féerie 1885 4 Eugène Leterrier, Albert Vanloo and Arnold Mortier Le Bourgeois de CalaisThe Burgher of Calais opéra comique 1887 3 Ernest Dubreuil and Paul Burani Les premières armes de Louis XVThe First Conquest of Louis XV opéra comique 1888 3 Albert Carré Isoline conte des fées 1888 3 Catulle Mendès Le Mari de la reineThe Queen's Husband opérette 1889 3 Ernest Grenet Dancourt and Octave Pradels La BasocheThe Guild opéra comique 1890 3 Albert Carré Hélène drame lyrique 1891 4 Paul Delair Madame ChrysanthèmeMadam Chrysanthemum comédie lyrique 1893 4 Georges Hartmann and Alexandre André Miss Dollar opérette 1893 3 Charles Clairville and Albert Vallin Mirette comic opera 1894 3 Michel Carré, Frederic Weatherly, Percy Greenbank and Adrian Ross Le Chevalier d'HarmentalThe Knight of Harmental opéra comique 1896 5 Paul Ferrier La Fiancée en loterieThe Raffled Bride opérette 1896 3 Camille de Roddaz and Alfred Douane La Montagne enchantéeThe Enchanted Mountain pièce fantastique 1897 5 Albert Carré and Émile Moreau Véronique opéra comique 1898 3 Georges Duval and Albert Vanloo Les Dragons de l'impératriceThe Empress's Dragoons opéra comique 1905 3 Georges Duval and Albert Vanloo Fortunio comédie lyrique 1907 5 Gaston Arman de Caillavet and Robert de Flers Béatrice légende lyrique 1914 4 Gaston Arman de Caillavet and Robert de Flers Cyprien, ôte ta main de là!Hands off, Cyprien! fantaisie 1916 1 Maurice Hennequin Monsieur Beaucaire romantic operetta 1919 3 Frederick Lonsdale and Adrian Ross La Petite FonctionnaireThe Post Mistress comédie musicale 1921 3 Alfred Capus and Xavier Roux L'Amour masquéHidden Love comédie musicale 1923 3 Sacha Guitry PassionnémentPassionately comédie musicale 1926 3 Maurice Hennequin and Albert Willemetz Deburau musique de scène 1926 4 Sacha Guitry Coups de roulisThe Roll of the Ship opérette 1928 3 Albert Willemetz and Maurice Larrouy

Қозы

Дон Хуан және Хейде (Байрон), кантата, шамамен 1875 жыл
Зыңқыр тізгінделген Прометей (Жорж Клерк), кантата, шамамен 1877 жыл
Вильервиль балықшыларының миссасы, Габриэль Форебен бірге, 1881 жыл, хорға жеке скрипка және гармониямен; оркестрлік сүйемелдеу 1882 жылы қосылды.