Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Франсуа Луамбо Луанзо Макиади (6 шілде 1938 – 12 қазан 1989) – конголық музыкант. Ол 20 ғасырдың конголық және жалпы африкалық музыкасындағы маңызды тұлға болды, әсіресе 30 жылдан астам уақыт бойы TPOK Jazz тобының жетекшісі ретінде, сол дәуірдегі ең танымал және маңызды африкалық топтың басшысы ретінде көзге түсті. Оны Франко Луамбо немесе жай ғана Франко деп атайды. Африкалық румбаны меңгергенімен танымал, жанкүйерлер мен музыка сыншылары оны "Гитараның әулиесі" және "Заир музыкасының ұлы шебері" деп атады, ал әйел жанкүйерлер "Франко де Ми Амор" деп лақап берді. Оның ең танымал хиті "Марио" 200 мыңнан астам дана сатылып, алтын сертификат алды.
François Luambo Luanzo Makiadi (6 July 1938 – 12 October 1989) was a Congolese musician. He was a major figure in 20th century Congolese music, and African music in general, principally as the leader for over 30 years of TPOK Jazz, the most popular and significant African band of its time. He is referred to as Franco Luambo or simply Franco. Known for his mastery of African Rumba, he was nicknamed by fans and critics "Sorcerer of the Guitar" and the "Grand Maître of Zairean Music", as well as Franco de Mi Amor by female fans. His most known hit, "Mario", sold more than 200,000 copies and was certified gold.
Ерте өмір
1938 жылы 6 шілдеде анасының туған жерінде, сол кездегі Бельгия Конгосында дүниеге келген ол астанасы Леопольдвильде (қазіргі Киншаса) өсті. 1949 жылы теміржолшы әкесі қайтыс болғаннан кейін, ол 10-11 жасында формальды білімін аяқтап, Леопольдвильдің Нгири Нгири ауданындағы анасының базардағы сатуын жандандыру үшін үйде жасалған гитара, гармоника және басқа да аспаптарда ойнап, оған көмектесті. Ол гитарада ойнау шеберлігін Пол "Дэвайон" Эбенгомен бірге жұмыс істеу арқылы жетілдірді, ол нағыз гитарасы бар, сәл үлкен досы еді. 1950 жылы Франко (сонда 12 жаста), Деваон (16 жаста) және басқалар Watam тобын құрды. Олар үш жыл бойы бірге үйлену тойлары мен жерлеу рәсімдерінде ойнады. Франконың ұстазы, белгілі музыкант Альберт Луампасидің көмегімен Нгома жазбалар компаниясында бірнеше ән жазды. 1953 жылы Франко Loningisa лейблінде "Bolingo Na Ngai Na Beatrice" ("Менің Беатриске деген махаббатым") атты алғашқы жеке әнін шығарды, бұл оны Киншасадағы жергілікті жұлдызға айналдырды. 1957 жылы O. K. Jazz өзінің жетекшісі Эссусты және бастапқы вокалисі Филипп "Россиноль" Ландоны жоғалтты, оларды Боуэн өзінің жаңа Esengo жазбалар компаниясына жұмысқа алған кезде (Боуэн O. K. Jazz-дың өркендеуінен кейін Loningisa-ны тастап кеткен еді). Ол Нью-Йорктегі Манхэттен орталығында екі рет өнер көрсетті. Бельгиядағы Намур қаласында қайтыс болды. (Ол СПИД-ке шалдырғанын жұртқа жарияламады, көптеген дереккөздер оны өлім себебі деп көрсетеді, бірақ басқалары бұл расталмағандығын айтады, мысалы, The New Yorker "СПИД деп саналатын аурудан" деген сөздерді қолданады). Оның қазасына байланысты президент Мобуту Заирде төрт күндік аза тұруды жариялады.
Born 6 July 1938 in his mother's hometown of fr in what was then the Belgian Congo, he grew up in the capital city, Léopoldville (now Kinshasa). When his father, a railroad worker, died in 1949, he ended his formal education at age 10 or 11 and helped his mother by playing a homemade guitar, harmonica and other instruments to attract customers to her market stall in Léopoldville's Ngiri Ngiri neighborhood. He also honed his guitar playing by working with Paul "Dewayon" Ebengo, a slightly older friend who had a real guitar. In 1950, Franco (then age 12), Dewayon (age 16), and others formed a group called Watam, which played together for three years, playing weddings and funerals and with the help of a mentor of Franco's, the established musician Albert Luampasi, recording a few songs on the Ngoma record label. Also in 1953, Franco released on Loningisa his first solo record, "Bolingo Na Ngai Na Beatrice" (my love for Beatrice), which made Franco a local celebrity in Kinshasa. In 1957, O. K. Jazz lost its leader, Essous, as well as original vocalist Philippe "Rossignol" Lando, when they were hired away by Bowane for his new record label, Esengo (Bowane had left Loningisa after being outshone there by O. K. Jazz). appearing twice in New York's Manhattan Center. at Namur in Belgium, of AIDS. (He never publicly acknowledged having AIDS, and while many sources flatly report it as the cause of death, others report this as unconfirmed, e. g., The New Yorker uses "of an illness believed to be AIDS.") Upon his death, President Mobutu declared four days of national mourning in Zaire.
Жазылған шығыс
Франконың шығарған жазбаларының зор көлемін (олардың барлығы дерлік TPOK Jazz тобымен) қортындылау қиын, және осы салада әлі жұмыс істеу қажет. Бағалаулардың кең ауқымы оның шығармашылығының мөлшері мен оның туралы белгісіздіктерді көрсетеді. Көптеп айтылатын сан – Грэм Эвенс Франконың 1994 жылғы өмірбаянындағы мұқият зерттелген дискографиясында (Ронни Грэмның еңбегіне негізделген) сексен төрт альбомды тізімдеген; бұл тізімге Франконың қайтысынан кейін шығарылған басқа орындаушылардың жинақ альбомдары немесе О.К. Джазз құрметіне арналған альбомдар мен жинақтар кірмейді (Эвенс бұл сан туралы: «Бұл Франконың 1980-жылдардың ортасында талап еткен 150 альбомнан кем, бірақ олардың кейбіреуі Африка нарығы үшін синглдер жинағы болған шығар» деп атап өткен). Тізімде 1983 жылы ғана он альбом жарық көрген. Басқа мәлімдемелер: «Ол шамамен 150 альбом және үш мың ән шығарды, оның ішінде Франконың өзі мыңға жуық ән жазды»; «Франконың өнімділігі T.P.O.K тобына 40 жылға жуық мансабында аптасына екі ән шығаруға мүмкіндік берді, нәтижесінде 1000-ға жуық әннен тұратын каталог құрылды»; «OK Jazz тобымен ол кем дегенде 400 сингл шығарды (олардың жартысынан астамы кейін LP немесе CD-ге жинақталды). Эвенс 36 CD-ні тізімдейді; Asahi Net – 83»; және «1956 жылдың маусымынан 1961 жылдың тамызына дейін топ Loningisa 78 айналымдық музыка лейбліне 320 трек жазды». Оның мәнін түсіндіру үшін, 1950-1960 жылдары Франко мен TPOK Jazz 78 айн/мин (1950-жылдары) немесе 45 айн/мин (1960-жылдары) синглдерін шығарды, сондай-ақ кейбір альбомдар синглдердің жинағы болды, ал 1970-1980 жылдары олар ұзақ альбомдар шығарды. Мұның бәрін Африка мен Еуропаның әртүрлі елдерінде, сондай-ақ АҚШ-та көптеген жазба компаниялары жасады. 1990-жылдары көптеген альбомдар әртүрлі жазба компанияларымен CD түрінде қайта шығарылды, бірақ жинақталған тәртіпсіздіктермен, көбінесе бірнеше альбомның бөліктерін бір CD-ге біріктірді. 2000 жылдан бері Франконың шығармашылығының әртүрлі аспектілерін жинаған бірнеше жинақтар шығарылды, ең бастысы – Stern компаниясының 2007 және 2009 жылдары шығарған екі CD жинағы «Francophonic», ол Франконың бүкіл мансабын қамтиды. 2020 жылға дейін Planet Ilunga лейблі әлі де (винил және цифрлық форматта) жинақтарды шығара алады, олардың ішінде алғашқы шығарылымынан бері қайта шығарылмаған тректер де бар.
It is difficult to summarize the enormous volume of recordings issued by Franco (virtually all of them with TPOK Jazz), and work remains to be done in this area. The range of estimates suggest both the size of, and the uncertainties about, his output. An often cited number is that Graeme Ewens listed eighty four albums in the thoroughly researched discography (based on the work of Ronnie Graham) in Ewens' 1994 biography of Franco; this list does not include compilation albums that also have other performers, or O. K. Jazz tribute albums and compilations issued after Franco's death (Ewens noted about this number that "it falls short of the 150 albums which Franco claimed back in the mid 1980s, but no doubt some of those were collections of singles for the African market"). Ten albums on the list were issued in 1983 alone. Other statements include: "he released roughly 150 albums and three thousand songs, of which Franco himself wrote about one thousand;" "Franco’s prolific output amounted to T. P. O. K releasing two songs a week over his nearly 40 year career, which ultimately comprised a catalogue of some 1000 songs;" "With his band OK Jazz he released at least 400 singles (more than half later compiled onto LP or CD) . Ewens list 36 CDs; Asahi net has 83;" and "from June 1956 to August 1961 the band recorded 320 tracks for the 78 rpm music label Loningisa." As a rough explanation of its nature, in the 1950s and 1960s Franco and TPOK Jazz issued singles, either 78rpm (1950s) or 45rpm (1960s), as well as some albums that were compilations of singles, and in the 1970s and 1980s they issued longer albums. All of this was done by a large number of record labels, in a variety of countries in Africa and Europe as well as the United States. In the 1990s, many of the albums were reissued in CD form by various record labels but haphazardly reorganized, often combining various parts of multiple albums onto single CDs. Since 2000, several compilations have been issued collecting aspects of Franco's work, most notably Francophonic, a pair of two CD sets of highlights issued by Stern's in 2007 and 2009 and spanning Franco's entire career. Through 2020, the Planet Ilunga record label is still able to issue (on vinyl and digitally) compilations that include tracks which had never been reissued since their original release as singles.
Музыкалық стиль, сын бағалары және маңызы
Франконың гитарада ойнауы Мэдди Уотерс сияқты блюз орындаушыларынан немесе Чак Берри сияқты рок-н-ролл орындаушыларынан мүлдем өзгеше болды. Шикі, жеке ноталардың тізбегінен гөрі, Франко өзінің тобының стилін ашық, тартымды аккордтарға негіздеді, көбінесе тек екі нотадан тұратын, "ырғақтың айналасында домалап" тұратын аккордтарды қолданды. Франконың стиліндегі мажорлық үштіктер, алтылықтар және басқа да үйлесімді интервалдар, рок-н-роллдағы блюз ноталарының атқаратын рөлімен теңестіріледі. Франко 1956 жылы құрылған TPOK Jazz тобының мүшесі болды және 1989 жылы қайтыс болғанға дейін 33 жыл бойы осы топта өнер көрсетті. Бұл топ "20 ғасырдың екінші жартысындағы ең ықпалды африкалық топ" деп есептеледі, ал Франко оның көп бөлігінде бірлескен немесе жалғыз жетекшісі болды. Франко көбінесе 20 ғасырдың ең көрнекті африкалық музыкалық тұлғасы ретінде танылады. Мысалы, әлемдік музыка сарапшысы Алистер Джонстон оны "20 ғасырдың африкалық музыкасының алып есімдісі" деп атады. "The Guardian" газетінің бір рецензенты Франконың "Али Фарка Туре мен Тумани Диабатеге дейінгі жылдары континенттің ең ұлы музыканты ретінде кеңінен танылғанын" жазды. Ронни Грэм 1988 жылғы энциклопедиялық "Da Capo қазіргі африкалық музыкаға нұсқаулық" кітабында "Франко Африканың ең танымал және ықпалды музыканты екеніне күмән жоқ" деп мәлімдеді. Бұған қоса, ол кітабында Конго мен Заир туралы бөлімде Франконы бірінші орынға қойды және кітаптың мұқабасына Африка музыкасын бейнелеу үшін гитарада ойнап тұрған Франконың кеудеден жоғары суретін орналастырды.
Franco's guitar playing was unlike that of bluesmen such as Muddy Waters or rock and rollers like Chuck Berry. Instead of raw, single note lines, Franco built his band's style around crisp open chords, often of only two notes, which "bounced around the beat." Major thirds and sixths and other consonant intervals are said to play the same role in Franco's style that blues notes fill in rock and roll. Franco was a member for 33 years, from its founding in 1956 until his death in 1989, of TPOK Jazz, which has been called "arguably the most influential African band of the second half of the 20th century," and he was its co leader or sole leader for most of that period. Franco is commonly described as the preeminent African musical figure of the 20th century. For example, world music expert Alistair Johnston calls him "the giant of 20th century African music." A reviewer in The Guardian wrote that Franco "was widely recognised as the continent's greatest musician, back in the years before Ali Farka Touré or Toumani Diabaté." Ronnie Graham wrote, in his encyclopedic 1988 Da Capo Guide to Contemporary African Music, that "Franco is beyond doubt Africa's most popular and influential musician." This is in addition to listing Franco first in his book's rank ordered section on Congo and Zaire, and putting on the book's cover, to represent African music, a waist up photo of Franco playing guitar.
Жеке өмір
Франко екі рет үйленген. Оның он төрт әйелден он сегіз баласы болған, олардың он жетісі қыз.
Franco was married twice. He reportedly fathered eighteen children (seventeen of them girls) with fourteen women.