Кіріспе

Типикалық кейіпкер; жасыл терілі және басында мұрттары бар кішкентай адам тәрізді ғарыштан келгендер. "Кішкентай жасыл адамдар" – ғарыштан келгендерді жасыл терілі, кейде басында мұрттары бар кішкентай адам тәрізді жаратылыстар ретінде бейнелейтін стереотиптік суреттеме. Бұл термин кейде ұшақтар мен механикалық құрылғыларда бұзылыштар туғызатын мифтік жаратылыстар – гремлиндерді сипаттау үшін де қолданылады. Кішкентай, жасыл түсті адамдар немесе балалар туралы айтулар бұрыннан болғанымен, "кішкентай жасыл адамдар" термині 1950 жылдары ұшатын объектілер туралы хабарлар кезінде ғарышкерлерге қатысты кеңінен таралды. Бір классикалық жағдайда, 1955 жылғы Келли-Хопкинсвиллдегі оқиғада Кентуккидің екі шаруасы металл күміс түсті, шамамен адам тәрізді, 1 метрден аспайтын биіктіктегі белгісіз жандармен кездескенін айтты. Журналистік еркіндікті пайдаланып және куәгерлердің айтқандарынан өзгеше, "Эвансвилл курьері" газеті оқиғаны жазуда "кішкентай жасыл адамдар" терминін қолданды. Содан кейін басқа да бұқаралық ақпарат құралдары осыдан үлгі алды.

Терминнің пайда болуы

Терминнің қолданылуы 1955 жылғы оқиғадан бұрын болған; мысалы, Англияда кішкентай жасыл адамдар немесе балалар туралы айтылған сөздер 12 ғасырдағы Вулпиттен келген жасыл балаларға дейін барады, бірақ бұл терминнің ғарыштан келген жандарға алғаш рет қашан қолданылғанын анықтау қиын болды. Америкалық автор Вашингтон Ирвинг өзінің 1809 жылғы "Нью-Йорк тарихы" атты тарихи сатирасында Айдан келген адамдарды (Лунатиктерді) Жердің "ақ" тұрғындарына қарағанда "бұршақ жасыл" деп сипаттады. Фольклор зерттеушісі Крис Аубек ескі газеттерді электронды іздеу арқылы 20 ғасырдың басында жасыл ғарышкерлер туралы бірнеше жазбаларды тапты. Аубек 1899 жылғы "Атланта Конституциясынан" жасыл терілі кішкентай ғарышкер туралы "Гурадан келген жасыл бала" атты әңгімені тапты, онда "Гура" басқа планета, мүмкін Марс еді. Эдгар Райс Берроуз өзінің алғашқы ғылыми-фантастикалық романы "Марстың қыздары" (1912) кітабында "Марстың жасыл адамдары" мен "жасыл марстық әйелдері" туралы айтқан, бірақ олардың бойы биік болғандықтан, "кішкентай" емес еді. Дегенмен, Аубек тапқан ғарышкерлерге қатысты "кішкентай жасыл адам" деген сөз тіркесінің алғашқы қолданылуы 1908 жылы "Daily Kennebec Journal" (Augusta, Maine) газетінде жазылған, онда ғарышкерлер қайтадан марсиандар еді. Жасыл ғарышкерлер тез арада ғарыштан келгендерді бейнелеуге айналды және 1920-1950 жылдардағы ғылыми-фантастикалық журналдардың мұқабаларын Бак Роджерс пен Флэш Гордонның жасыл ғарышкер жәндіктерімен күресіп жатқан суреттерімен безендірді. "Кішкентай жасыл адамдар" ғарыш кемелерімен байланысты алғашқы жарияланған мысал 1938 жылғы 31 қазанда Орсон Уэллстің әйгілі "Әлемдер соғысы" Хэллоуин эфирінен кейін болған қоғамдық үрейді сатиралық түрде баяндаған газет мақаласында келтірілді. Келесі күні "Corpus Christi Times" газетінде Билл Барнардтың мақаласы былай деп басталды: "Кеше кешкі сағатта Меркурийден келген он үш кішкентай жасыл адам өздерінің ғарыш кемесінен шығып, Клифф Маус Филдте [жергілікті әуежайда] Corpus Christi қаласына ізгі ниетпен сапар жасады" және былай деп аяқталды: "Содан кейін 13 кішкентай жасыл адам өздерінің ғарыш кемесіне мініп, ұшып кетті". Терминнің кең таралғандығы, бұл терминнің ғарыш кемелеріндегі ғарышкерлерге қолданылған алғашқы жағдай емес екенін көрсетеді. 1946 жылы Гарольд М. Шерман "Жасыл адам: ғарыштан келген қонақ" атты ғылыми-фантастикалық кітап жариялады. Мұқабада көк терілі болса да, қалыпты пропорциядағы адам бейнеленген. Ұлттық синдикатталған колонкалар комигі Хал Бойл 1947 жылдың шілде айының басында АҚШ-та ұшатын тарелка құбылысының жаңа деңгейде болған кезінде Марстан келген жасыл адам мен оның ұшатын тарелкасы туралы айтты, бұл 24 маусымда Кеннет Арнольдтың әйгілі байқауынан және Розуэлл НЛО оқиғасынан кейін басталды. Алайда Бойл өзінің көк марсианын "кішкентай" деп сипаттаған жоқ. 1951 жылы Мак Рейнольдстың "Кішкентай жасыл адамдардың ісі" атты ғылыми-фантастикалық кітабында адамдар арасында жасырынып өмір сүретін ғарышкерлерді зерттеу үшін жалданып алынған жеке детектив туралы айтылады. Детектив жұмысқа алынғанда, ұшқыш табақшадағы ғарышкерлерді "кішкентай жасыл адамдар" деп мазақтап, танысқандай айтты. Мұқабадағы сурет LGM-ді классикалық антенналары басынан шығып тұрған күйінде бейнелегенімен ерекшеленеді. Мак Рейнольдс 1968 жылы алғашқы "Жұлдызды жол" романын жазды ("Хорацийге миссия"). 1950 жылдың басында газеттерде ұшқыш тарелкалардың апатынан табылған кішкентай тіршілік иелері туралы әңгімелер тарала бастады. Көпшілік оларды аңыз деп санаса да, кішкентай ғарышкерлер туралы дереккөздерден алынған кейбір әңгімелер ақырында 1950 жылы "Variety" журналының колумнисті Фрэнк Скаллидің "Ұшқыш тарелкалардың артында" атты танымал кітабына енді. 1950 жылы маусым айында Канзас штатының Уичита қаласындағы газетке ұшатын тарелка туралы хабарлаған куәгер "күлкілі шашынан жұмыртқасы бар жасыл кішкентай адамды мүлдем көрмегенін" айтты. "Кішкентай жасыл адамдар" термині 1951 жылы "Нью-Йорк Таймс" пен "Вашингтон Пост" газеттерінде ("Кішкентай жасыл адам" кітабына рецензия) және 1952 жылы "Лос-Анджелес Таймс" пен "Чикаго Трибьюн" газеттерінде ("Трибьюн" ұшатын тарелка туралы хабарларды "қызғылт түсті нүктелі кішкентай жасыл адам" арқылы мазақтап жазды) қолданылды. "Нью-Йорк Таймс" 1955 жылы "Марстықтар, үйге қайтыңыз" атты ғылыми-фантастикалық сатираға рецензия жазып, марстықтарды жағымсыз "кішкентай жасыл адамдар" деп атады, олардың сыртқы келбеті "көрегендікке сай" еді. 1957 жылдың қараша айында бүкіл елде жарияланған НЛО-лар туралы хабардан кейін Вашингтондағы колонна жазушысы Фредерик Отман былай деп жазды: "Жаңа ұшқыш тарелка эпидемиясы қайта басталды. Әлі ешбір кішкентай жасыл адам осы аспан кемелерінен шыққан жоқ, бірақ тағы бірнеше күннен кейін мен таң қалмас едім".

Шығу тегі және басқа да қолданылу жолдары

Бұл термин басқа да контексттерде бұрын-соңды пайда болған. Фильм туралы тілші Хедда Хоппер 1939 жылы «Оз сиқыршысы» (1939) фильмінің қосымша актерлеріне сілтеме жасап, осы терминді қолданды және түсірілім алаңында ішімдік ішуге қарсы ескерту жасады. 1942 жылы «Лос-Анджелес Таймс» газеті жауынгерлерді жартасқа өрмелеуге дайындап жатқан теңізшілер туралы суреттермен бірге осы терминді пайдаланды. Бұл жағдайда «кішкентай жасыл адамдар» дегеніміз – камуфляж жасаған жапон сарбаздары еді. 1942 жылы «Вашингтон Пост» газеті де камуфляж жасаған жапондық снайперге сілтеме жасай отырып, «кішкентай жасыл адам» терминін қолданды, ол олардың соғыс тілшілерінің бірін өлтіруге жақын болды. Бұл терминнің қазіргі заманғы ғарышкерлерге қатысты қолданылуына дейін «кішкентай жасыл адамдар» ежелгі аңыздар мен халық ауыз әңгімелерінде, сондай-ақ кейінірек ертегілер мен балалар кітаптарында, мысалы, гоблиндердегі түрлі мистикалық жандарды сипаттау үшін жиі қолданылған. Аубек 19-шы және 20-шы ғасырдың басындағы әдебиеттерде осыған қатысты бірнеше мысал келтірді. Мысалы, Рудьярд Киплингтің 1906 жылғы «Пук-оф-Пук-Хилл» шығармасында «кішкентай жасыл адам» болған. Тағы бір мысал, және «кішкентай жасыл адам» терминін «Нью-Йорк Таймс» және «Чикаго Трибьюн» газеттерінде ең алғаш рет 1902 жылы «Сығанбастың сыйы» атты балалар кітабына жазған рецензиясында қолданған, онда мистикалық «Кішкентай жасыл адам» баланың досы болып табылады және оған бұлт еліндегі перилерді көруге көмектеседі. «Нью-Йорк Таймс» газетінде бұл термин келесі рет 1950 жылы пайда болды, онда Уолт Дисней компаниясының 1927 жылы ақын және жазушы Роберт Натанның «Ағаш кесушінің үйі» романы бойынша түсірілімі жоспарланған фильмге сілтеме жасады. Фильмдегі жалғыз анимациялық кейіпкер Натанның «Кішкентай жасыл адам» болуы керек еді, ол орман жануарларының сенімді серігі. (Алайда, фильм ешқашан түсірілмеді.) 1923 жылы «Чикаго Трибьюн» және «Вашингтон Пост» газеттерінде жарық көрген Элизабет Йорк Миллердің «Жүректер бұйрық бергенде» атты сериялық романында бұрынғы психикалық науқас әлі де «кішкентай жасыл адамдарды» көреді және басқа науқас «Марс тұрғындарымен сөйлескенін» айтады. 1936 жылы газет бағандарынан дәрігерлер мен олардың медициналық кеңестерін сарказммен талқылайтын, орта жаста күйзеліске ұшыраған және «үлкен құлақты кішкентай жасыл адамды» көріп, галлюцинация бастарған адамдар туралы басқа да оқиғалар табылды. Синдикаттық жазушы Сидней Дж. Харрис 1948 жылы «кішкентай жасыл адамды» баланың ойдағы досы ретінде пайдаланды, сонымен қатар «богимендер» туралы әңгімелермен балаларды қорқытудың ежелгі дәстүрін айыптады. Бұл мысалдар «кішкентай жасыл адам» терминінің ұшқыш табақшалар дәуірінен бұрын-соңды ағылшын тілінде кеңінен тамыр танып, түрлі мистикалық, қиял немесе мифтік жандарды бейнелеу үшін қолданылғанын көрсетеді. Сондай-ақ, ол ойдан тыс, нақты адамдарға, мысалы, «Оз сиқыршысы» фильмінің қосымша актерлеріне немесе камуфляж жасаған жапондық сарбаздарға сілтеме жасады. Сол сияқты, Аубек және басқалар 1947 жылы ұшқыш табақшалар пайда болғанда, одан кейінгі ғарыштан келгендер туралы болжамдармен, термин табиғи түрде және тез арада қазіргі заманғы баламаға қосылды деп күдіктенді. «Eagle» комиксінің ұзаққа созылған сериясынан шыққан «Болашақтың ұшқышы» Дан Дердің жасыл терілі қарсыласы Мекон алғаш рет 1950 жылы пайда болды. Сондай-ақ, 1950 жылдардың басында бұл термин ұшқыш табақшалардың жолаушыларына саркастикалық сілтеме ретінде қолданыла бастағаны анық. 1954 жылы «кішкентай жасыл адам» бейнесі көпшіліктің санасына толық еніп кетті. Алдағы электронды іздеулер терминнің 1960 жылдары жиі қолданыла бастағанын және әрқашан келекелеу немесе әзіл-оспақпен қолданылатынын көрсетті. 1960 жылы «Чикаго Трибьюн» газетінде Гарвард антропологының ғарышкерлердің қалай көрінуі мүмкін және олардың жынысы туралы болжамдары туралы мақала жарияланды. Мақаланың басында: «Егер ғарыш кеңістігінде «кішкентай жасыл адамдар» болса, онда олармен бірге «кішкентай жасыл әйелдер» де болуы мүмкін» делінген. Мақаламен бірге екі ғашық еркек және әйелдің сүйіспеншілікке толы екі кентаврдың суреті берілген. Мақалада сондай-ақ, «жасыл кішкентай адамдар» атауын ұлттық радиоастрономия обсерваториясының директоры доктор Отто Струв берді. Ол ғарыштан келгендер осылай «өз ара» деп аталады деген. Бұл термин тіпті «The Wall Street Journal» журналының түсініктемесіне де енген. Журналда алғаш рет 1960 жылы NASA тапсырысымен жасалған Брукингс баяндамасына арналған мақалада, ғарыш өмірін табудың мүмкін әлеуметтік әсерлерін зерттеді. Журналдың пікірінше, олар бұл баяндаманы тым пессимистік деп санайды, себебі «мұртты мұрттықтары бар кішкентай жасыл адамдар» жауміздікке бейім болар еді. «The Wall Street Journal» журналында бұл термин 1968 жылы Ұфоларды зерттеуге қатысты Конгресс жетекшілігіндегі тергеу туралы редакциялық мақалада да қолданылды. Жазушы сарказммен «кішкентай жасыл адамды» шақыруға қалай мәжбүрлейтінін сұрады. 1969 жылы олар Әуе күштері тапсырысымен жасалған Кондон комитетінің Ұфо зерттеуі ақшаның ысырабы екенін айтты. Редакциялық мақалада: «Егер олар «Ұфолар кішкентай жасыл адамдар» екенін дәлелдесе, онда біз не істеуіміз керек?» делінген. «The Flintstones» мультсериалында да жасыл терілі «кішкентай жасыл адам» кейіпкері пайда болды. Үлкен Газу (145-ші эпизодта енгізілген) кішкентай жасыл адамның бейнесін, қысқа бойымен, жасыл түсімен және мұрттықтары бар шлеммен бейнелейді. Алайда, 1960 жылдар адамдардың стереотиптік ғарышкер туралы ойларын өзгерту кезеңі болды. Ғарышкерлерді алып қашу туралы әңгімелерде олар көбінесе кішкентай, бірақ сұр жандар болып бейнеленеді, ал Артур С. Кларктың «2001: Ғарыш саяхаты» (1968) фильмінде олар көрінбейді.

Шетелдіктер

Кішкентай жасыл ғарышкерлер және "кішкентай жасыл адамдар" термині ғылыми фантастика саласында кең қолданыстан шығып, көбінесе ғарышкерлердің болу мүмкіндігін мойын бұрудан бас тарту үшін пайдаланылады, бірақ кейбір ерекшеліктер бар, мысалы, "Жұлдызды соғыстар" сагасындағы Йода сияқты. 1969 жылы түсірілген "Жұлдызды жол" сериалының "Ертең – кеше" атты эпизодында мұндай сықақ көрген мысал бар. АҚШ Әуе күштері ұстаған капитан Кирк, Жер атмосферасындағы "Энтерпрайз" кемесін түсірілген фильмді ұрлауға тырысқанда, өзін "Альфа Центаврадан келген кішкентай жасыл адам" деп таныстырады. Осы эпизодтың басында, "Энтерпрайз" кемесіне әкелінген құтқарылған Әуе күштерінің капитаны Киркке кішкентай жасыл адамдарға ешқашан сенбегенін айтады, дәл сол кезде ол анық ғарышкер Спокпен кездеседі (ол "Мен де сенбеймін" деп жауап береді). 1988 жылғы "Доктор Хұш" сериалының "Далектерді еске алу" бөлімінде, Доктор Далектердің ғарышкерлер екенін айтқанда, бұл сөз пародияланды. Группа капитаны Гилмор одан кішкентай жасыл адамдармен күресіп жатыр ма деп сұрайды, Доктор "жоқ, поликарбонатты бронядағы кішкентай жасыл тамшылар" дейді. Керісінше, кішкентай жасыл ғарышкер бейнесі көбінесе балалар медиасының әлеміне көшкен сияқты, онда оны көптеп кездестіруге болады. Мысалдар: 1995 жылғы "Ойыншықтар тарихы" фильміндегі "Пицца планетасынан" алынған кішкентай жасыл қысыммен иіскейтін ғарышкерлер және оның жалғасы. "Ойыншықтар тарихы" медиасының кейбір бөлімдерінде, ең бастысы "Buzz Lightyear of Star Command" мультфильмінде, оларды тіпті "LGM" деп атайды. "Эльгием" покемонының дизайны, сипаттамалары және аты кішкентай жасыл адамдарға ("LGM") негізделген. "Invader Zim" сериалындағы Иркендер жасыл кішкентай адамдарға ұқсайды. "Kerbal Space Program" ғарыш симуляциясы ойынында Kerbalder – ойындағы жалғыз түр және олар денелеріне қарағанда үлкен басы бар кішкентай жасыл адамдар ретінде бейнеленген. "Dragon Ball Z" анимесіндегі Сайбамендер кішкентай жасыл адамдар ретінде бейнеленген. "Destroy All Humans!" ойынында көптеген адам кейіпкерлері басты кейіпкер Криптоны кішкентай жасыл адам деп атайды, оған Криптоның өзінің ашуы, өйткені Крипто стереотиптік сұр ғарышкерге ұқсайды.

"Белгісіз қорғаныс объектілері"

2014 жылы Ресей-Украина соғысы кезінде әрекет еткен, камуфляж және заманауи ресейлік қару-жарақпен жарақтанған, бірақ ешқандай танылған белгісі немесе нышаны жоқ, ресейшіл әскери форма киген "жергілікті өздік қорғаныс" күштерін жергілікті тұрғындар мен БАҚ "марсиандар" немесе "кішкентай жасыл адамдар" деп атады.

Астрономия

1967 жылы Ұлыбританияның Кембридж университетінің Джоселин Белл Бернелл мен Энтони Хьюиш алғашқы ашылған пульсарды "кішкентай жасыл адамдар" деген мағынада LGM 1 деп атады, себебі оның сигналының үнемі қайталанататын тербелістері зиялы даму деңгейі жоғары болған күштерден келген болуы мүмкін деген ойға жетеледі. Кейін оның белгісі CP 1919 деп өзгертілді, ал қазір PSR B1919+21 деп танылады.