Тракия музыкасы: дәстүрлер мен үлгілер

Кіріспе

Оңтүстік-Шығыс Еуропа аймағының музыкасы

Оңтүстік-Шығыс Еуропаның оңтүстігінде орналасқан Фракия аймағының музыкасы – оның аумағы Оңтүстік Болгарияны (Солтүстік Фракия), Солтүстік-Шығыс Грекияны (Батыс Фракия) және Еуропалық Түркияны (Шығыс Фракия) қамтиды. Фракияның музыкалық тарихы ежелгі заманға дейін жетеді, сол кезде Орфей аңызға айналған музыкант болып, Олимп тауына жақын жерде өмір сүрген. Фракиялықтар айналасындағы Балқан халықтарымен сіңісіп кеткенімен, фракиялық халық музыкасының элементтері әлі де сақталып қалған. Фракияның дәстүрлі билері көбінесе шапшаң темпте орындалады. Бұл көбінесе ерлер шекпеннің алдында билейтін дөңгелек билер. Гайда – қазық аспаптарының ең ерекшесі, бірақ кларнеттер мен тумбелекилер де қолданылады. Ежелгі Грецияда аскаулос деп те аталатын фракиялық гайда, македондық немесе басқа болгар гайдаларынан өзгеше. Ол македондық гайдадан жоғарырақ дыбыстайды, бірақ болгар гайдасынан (немесе Дурадан) төмен. Фракиялық гайда Грекияның Солтүстік-Шығысындағы Фракияда бүгінге дейін кеңінен қолданылып келеді.

Би түрлері

Челебинское (Жігіттердің тізбек биі): Белко Станевтің хореографиясы, қызықты метрде керемет музыкамен. Бұл 9/8 бөлінген: 2 3 2 2. Вокалдық бөлімде қадамдар дәл метрде: QSQQ, бірақ аспаптық рефренде жарты такт қосылады 2 3 (QS). Қадамдар 2 2 2 3 (QQQS) болып табылады және жоғалған жарты такт 2 2 (QQ) аяқталуында (математикалық) қосылады. Izgryala E Mesechinka (Ай көтерілді): Солтүстік (болгар) Фракиядан шыққан әдемі ән, ол көптеген хореографиялық шығармаларға ықпал етті, олардың барлығы осы аймақтың билеріне тән кең көлемді қол жұмысымен. Jambolsko Paidushko: Pajdusko/Paidushko Horo/Baiduska, әдетте 5/16 немесе 5/8 (Q S) ырғағында биленетін билер тобы және Сербия, Македония, Болгария, Грекия және одан да алыс аймақтарда кездеседі. Бұл "аксак" (түрікше - сал) ырғақ жүйесіне ұқсайды. Оның әртүрлі түрлері жергілікті ерекшеліктерді көрсетеді. Бұл - Солтүстік (Болгария) Фракиядағы Джамбол аймағынан шыққан және алғаш рет Америка Құрама Штаттарына Дик Крум енгізді. Krivo Sadovsko Horo (Садоводан, Солтүстік Фракиядан келген бұрмалы тізбек биі): бұл өте жылдам би, 13/8 ырғақта, бұл бидің көптеген нұсқалары бар. Pazardzhishka Kopanitsa: Пазарджик Копаница - Пазарджик, Солтүстік Фракиядан. Pravo Trakiisko Horo: Pravo Trakiisko Horo (Тракияның тізбекті биі) Солтүстік Тракиядан шыққан. Бұл қарапайым Pravo Horo (тізелі тізбек биі) биімен өте аз ұқсастығы бар. Бұл сахнадан алып кетілген топтың қиындаған хореографиясы. Sedi Donka (Донка отыр): Болгариядағы ең ерекше музыкалық үлгілердің бірі, Sedi Donka 25/16 метрде. Ол 7+7+11-ге бөлінеді, ол өз кезегінде 3 2 2, 3 2 2, 2 2 3 2 2 деп бөлінеді. Trakiiska Rachenitsa: Тракииска Рахеница - Солтүстік Фракиядан шыққан, қолмен жұмыс істейтін өте стильді рахеница. Trite Pati: Trite Pati (үш рет) - Солтүстік Фракиядан шыққан би. Басқа тракиялық билер сияқты, бұл би Батыс (грек) Тракияда да биленеді. Kuluriastos: Kuluriastos - Батыс Фракиядан шыққан грек биі. Оның баяу Zonaradikos бөлігі бар, ал жылдам бөлігі, сызықтың басталуы ортаға өтіп, қайтадан кері шығады. Бұл биді билеу өте қызықты, әсіресе биші қатардың басында тұрса. Грек билерінің көбііндей, бұл биді бірнеше әнге билеуге болады. Бұл - "Pses eidia st' oniro mu". Sfarlis: Sfarlis - батыс Фракиядан шыққан жаңадан бастаушы би. Troiro: Солтүстік Фракиядағы көптеген болгар билерінің Батыс (грек) Фракиядағы "туыстары" (өте ұқсас билер) бар, және бұл олардың бірі: болгарша естілетін және сезілетін грек биі. Dostlar Bizim Halaya: Бұл Шығыс (түрік) Фракиядан шыққан ром биі. Бұл "циганское хоро" (цигандық тізбек биі) деп аталатын биді еске салады, бірақ билер мүлдем бірдей емес. Hassapia: кез келген жау лагеріне басынан бастап жеңіске дейін жасырын түрде жақындауды симуляциялайтын ежелгі би. Hassapia биі грек дәуірінен бастау алады, ол Александр Македонскийдің салт-дәстүрі мен әскери қызметіне дейін сақталған. Бұл - жауынгерлік би. Бұл бидің қозғалыстары жау лагеріне үнсіз жақындауды, кездесуді, күресті және жеңісті білдіреді. Бұл би шеңбер түрінде, иықпен ұстап жүреді. Болгарияда "касапское хоро" (асхананың тізбек биі) деп аталатын ұқсас би орындалады. Kallinitikos: бұл биді үш адам (екі ер адам және бір әйел немесе екі әйел және бір ер адам) орындайды, олар қызды шіркеуге алып баратын қыздың достары. Kallinitikos - үш адамнан тұратын топтар билейді: ортада - ер адам, оның жанында - екі әйел немесе ортада - әйел, оның жанында - екі ер адам. Бұл бидің аты қалыңдықтың қыздарынан алынған, олар оны шіркеуге алып барады. Батыс Фракияда орындалған. Kouseftos: Kousevo сөзінен алынған (Ежелгі Фракия тілінде жүгіру), шеңберде емес, лабиринт түрінде орындалады. Kouseftos, оның сипаттамалары тез жүгіру қадамдарымен, есімі ежелгі Фракияда "жүгіру" дегенді білдіретін kousevo сөзінен алынған. Ол басқа фракиялық билерден өзгешелігі - оның биі шеңбер түрінде емес, лабиринт түрінде өтеді. Батыс Фракияда орындалған. Mandilatos (Mandra): үйлену тойында орындалатын жұптар биі. Mandilatos - бұл жұптар биі, ол билеушілер билеген кезде ұстап тұратын мандилиядан немесе қолжазғыштардан алынған. Бұл биді қонақтар қалыңдықты немесе шаһидті шіркеуге алып бара жатқан кезде үйлену тойында орындайды. Қалыңдықтар өздерінің тазалығын бейнелейтін айнаны ұстап, үй шаруасын атқаратын қоян-қолтықтарды ұстап жүреді. Бұл би Батыс Фракияда орындалады. Сол сияқты "rachenitsa" ("рака" - қол) деп аталатын би Солтүстік Фракияда орындалады. Stis tris: баяу, бірақ жылдам би. Stis Tris "үштік" дегенді білдіреді. Әр би сеті әрқайсысы төрт қадамнан тұратын үш бөлімнен тұрады. Қолдар төмен және қадамдармен синхронды түрде қозғалады. Бұл би Солтүстік Фракияда және Батыс Фракияда әртүрлі атаулармен орындалады. Syngathistos: үйлену тойында қалыңдық пен күйеуді шіркеуге алып бару және қайтару кезінде орындалады. Syngathistos - бұл қалыңдық пен күйеуді шіркеуге алып бару және қайтару кезінде биленетін еркін стильдегі жұптар биі. Тойға қатысушылар да қалыңдыққа және күйеуге сыйлықтарды көрсетіп, алмасады, әсіресе қолжазғыштар мен бас киімдерін. Бұл би Батыс Фракияда орындалады. Xesyrtos: ер адамдардың басында биленетін шеңбер биі. Xesyrtos - бұл шеңбер биі, онда ер адамдар қатардың алдында билейді, одан кейін әйелдер келеді және би қадамының нұсқаларын ерекше соққылармен, секірістермен және тепкілермен орындайды. Бұл би Батыс Фракияда орындалады. Zonaradikos: қатысушылардың (әдетте ер адамдар) бір-бірінің белдіктерін ұстап тұратын шеңбер биі. Бұл Батыс Фракияның негізгі билерінің бірі, онда әртүрлі би қозғалыстары орындалады. Zonaradikos - қатысушылар өздерінің белдіктерінен немесе зонарияларынан (сондықтан Zonaradikos аталды) ұстап тұратын би. Негізгі қозғалыстардың үш нұсқасы бар: патилер немесе соққылар, монопатия немесе бір соққы және псалидия немесе қайшы; әдетте кулуриастос немесе иілумен ұштасады. Солтүстік Фракияда "на пуяс" (белдік үшін) деп аталатын ұқсас би бар. Dousko Zonaradiko Tsestos: Tsestos - Солтүстік Грекиядан (Батыс Фракия) шыққан, он екі қадамды қиын би, оны ер адамдар да, әйелдер де орындайды. Ол өте шектеулі би фигуралары бар орташа темпті би ретінде басталады (бұл бөлігі Dousko деп аталады; қадамдары Zonaradiko биіндегідей). Одан әрі дамығанда, ер адамдар алға шығып, белдіктерін (зонари) ұстап алады. Осы кезде би өте жылдам және қарқынды болады және көптеген би фигураларынан тұрады. Оның тамырларын ежелгі грек биі, Pyrihios-қа, ол да он екі қадамды биге дейін табуға болады. Болгар Trakiisko Pravo Horo Dousko Zonaradiko Tsestos-қа көп ұқсастықтарды көрсетеді. Paydushko (Baiduska, Pajdusko, Pajduska, Payduska): өте агрессивті би, әдетте ер адамдар орындайды. Ол қаһарлы және қарқынды би қозғалыстарымен байланысты. Фракияның барлық үш аймағында орындалады: Солтүстік (Paidushko Horo), Батыс (Baiduska) және Шығыс (Payduska). Halay: Halay - Ближ Шығыстағы танымал би. Ол өзінің шыққан жері, Анатолиядағы қаһарлы өмір салтының символы. Ол Армения мен Түркиядағы ұлттық би. Halay биінің дәстүрлі түрі Zurna-да ойналады, Davul-мен қолдалады. Бишілер кішкентай саусақтарынан ұстап шеңбер немесе қатар құрайды. Анатолиядан Halay Армения және Балқандар сияқты басқа да аймақтарға тарады. Karsilama: Батыс және Шығыс Фракияда кездесетін би.

Chelebinsko (Chain Dance of the Gentlemen): is a choreography by Belco Stanev with great music in an interesting meter. It's 9/8 divided : 2 3 2 2. In the vocal part, the steps are exactly on the meter: QSQQ, but in the instrumental refrain, half a bar is added 2 3 (QS). The steps are in 2 2 2 3 (QQQS) and the missing half bar 2 2 (QQ) is added at the end so that is missing (mathematically). Izgryala E Mesechinka (The moon has risen): A beautiful song from Northern (Bulgarian) Thrace that has inspired many choreographies, all of them with extensive arm work that is typical in dances from this region. Jambolsko Paidushko: Pajdusko/Paidushko Horo/Baiduska, is a group of dances usually danced in a 5/16 or 5/8 (Q S) rhythm and found in a large area spanning Serbia, Macedonia, Bulgaria, Greece, and beyond. It resembles the "aksak" (Turkish for limping) rythmic system. Its various forms reflect local preferences. This one is from the Jambol region in Northern (Bulgarian) Thrace, and was first introduced in the United States by Dick Crum. Krivo Sadovsko Horo (Twisted chain dance from Sadovo, Northern Thrace): is a very fast dance, in a 13/8 rhythm, this dance has many versions. Pazardzhishka Kopanitsa: Pazardzhik Kopanitsa from Pazardzhik, Northern Thrace. Pravo Trakiisko Horo: Pravo Trakiisko Horo (Straight Thracian chain dance) is from Northern Thrace. It has very little in common with the simple Pravo Horo (straight chain dance). It's a challenging choreography by a performing group that was brought down from the stage. Sedi Donka (Donka is sitting): One of the most unusual musical patterns in Bulgaria, Sedi Donka is in 25/16 meters. It is subdivided 7+7+11, which in turn can be subdivided 3 2 2, 3 2 2, 2 2 3 2 2. Trakiiska Rachenitsa: Trakiiska Rachenitsa is a highly stylized rachenitsa from Northern Thrace with much arm work. Trite Pati: Trite Pati (the three times) is a dance from Northern Thrace. Like some other Thracian dances, it is also danced in Western (Greek) Thrace. Kuluriastos: Kuluriastos is a Greek dance from Western Thrace. It has a slower Zonaradikos part, and a faster part where the beginning of the line loops into the center and back out again. It's a lot of fun to dance this, especially if the dancer is near the beginning of the line. As with many Greek dances, it can be danced to multiple songs. This one is Pses eidia st' oniro mu. Sfarlis: Sfarlis is a beginner's dance from Western Thrace. Troiro: Many Bulgarian dances from Northern Thrace have "cousins" (very similar dances) in Western (Greek) Thrace, and this is one of them: a Greek dance that sounds and feels Bulgarian. Dostlar Bizim Halaya: This is a rom dance from Eastern (Turkish) Thrace. It is a reminder of the so called "tsigansko horo" (gypsy chain dance), but the dances are not at all alike. Hassapia: an ancient dance that simulates a stealth approach on any enemy camp, from beginning to victory. The hassapia dance has been dated back to Hellenistic times, before the time of Alexander the Great whose soldiers brought it to Macedonia. It is a warrior's dance in which the movements represent the noiseless approach on the enemy camp, the encounter, the fight, and the victory. This dance is done in a circle using a shoulder hold. A similar dance called "kasapsko horo" (butcher's chain dance) is performed in Bulgaria. Kallinitikos: performed by three people (either two men and one woman or two women and one man), named after the kalines, or friends of the bride during her wedding, who escort her to the church performing this dance. Kallinitikos is a dance done by groups of three people: a man in the middle and two women at his sides or a woman in the middle and two men at her sides. The dance is named after the kalines, the bride's girlfriends, who do this dance as they escort her to the church. Performed in Western Thrace. Kouseftos: derived from kousevo (to run in the Ancient Thracian language), performed, not in a circle, but in the form of a labyrinth Kouseftos, with its characteristic quick running steps, takes its name from the word kousevo in Ancient Thrace which means 'to run''. It differs from other Thracian dances in that, instead of being danced in a circle, its dance progression takes the form of a labyrinth. Performed in Western Thrace. Mandilatos (Mandra): a couples dance performed at weddings. Mandilatos is a couples' dance which takes its name from the mandilia or handkerchiefs that the dancers hold while dancing. This dance is done at weddings as the guests escort the bride or the best man to the church. During the procession, some guests hold a mirror which symbolizes the purity of the bride and others hold brooms which symbolize her housekeeping ability. This dance is performed in Western Thrace. A similar dance called "rachenitsa" (from "raka" an arm) is performed in Northern Thrace. Stis tris: a slow but swift dance. Stis Tris means "in threes." Each dance set is composed of three parts of four steps each. The arms are held down and move in a synchronized motion with the steps. This dance is performed under different names in Northern Thrace and Western Thrace. Syngathistos: performed as the bride and groom are escorted to and from the church during weddings. Syngathistos is a free style couples dance that is danced as the bride and groom are escorted to and from the church. The bridal party also dances as they display and exchange gifts with the bride and groom, particularly gifts of handkerchiefs and head scarves. This dance is performed in Western Thrace. Xesyrtos: a circle dance with men performed at the front of the line. Xesyrtos is a circle dance in which the men dance at the front of the line, followed by the women, and do variations to the dance step with characteristic slaps, jumps, and kicks. This dance is performed in Western Thrace. Zonaradikos: a circle dance in which the participants (usually men) hold each other's belts. It is one of the primary dances of Western Thrace, where a variety of dance moves are performed. The Zonaradikos is dance in which the participants hold each other by their belts or zonaria (hence the name Zonaradikos). The three variations of the basic movements are: paties or stomps, monopatia or single stomp, and psalidia or scissors; usually followed by the koulouriastos or curling. A similar dance called "na poyas" (for belt) is found in Northern Thrace. Dousko Zonaradiko Tsestos: Tsestos is a challenging twelve step dance from Northern Greece (Western Thrace), that is performed by both men and women. It begins as a moderate tempo dance with very limited dance figures (this part is named Dousko; the steps are the same as in the Zonaradiko dance). As it unfolds, the men come in the front and they clutch each other by the belt (zonari). At this point, the dance becomes very swift and intense and consists of a plethora of dance figures. Its origins can be traced to an ancient Greek dance, Pyrihios, which is a twelve step dance too. Bulgarian Trakiisko Pravo Horo has many similarities with Dousko Zonaradiko Tsestos. Paydushko (Baiduska, Pajdusko, Pajduska, Payduska): a very aggressive dance, usually performed by men. It is associated with fierce and intense dance moves. Performed in all three regions of Thrace: Northern (Paidushko Horo), Western (Baiduska), and Eastern (Payduska). Halay: Halay is a famous dance in the Middle East. It is a symbol of the tempestuous way of life in its place of origin, Anatolia. It is a national dance in Armenia and Turkey. The traditional form of the Halay dance is played on the Zurna, supported by a Davul. The dancers form a circle or line while holding each other by the little finger. From Anatolia, the Halay has spread to other regions, such as Armenia and the Balkans. Karsilama: a dance found in both Western and Eastern Thrace.