Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Жердің біртіндеп тозуы
Gradual destruction of land
Жердің тозуы – биофизикалық (биохимиялық) ортаның құндылығына адамның әрекетінен туындаған процестердің әсер етуі нәтижесінде болатын процесс. Бұл, жерге зиянды немесе жағымсыз деп есептелетін кез келген өзгеріс немесе бұзылу ретінде қарастырылады. Табиғи апаттар себеп ретінде қарастырылмайды; алайда, адамның қызметі су тасқыны және орман өрттері сияқты құбылыстарға жанама түрде әсер етуі мүмкін. Сарапшылардың болжамдарына сәйкес, жердің тозуы 21-ші ғасырдың маңызды мәселесі болады, ол ауыл шаруашылығы өнімділігіне, биологиялық түрлердің жоғалуына, қоршаған ортаның өзгеруіне және оның тағамдық қауіпсіздікке тигізетін әсеріне ықпал етеді. Әлемдегі ауыл шаруашылығына пайдаланылатын жердің 40%-ға дейін күрт тозып кеткен. Климаттық өзгерістер жөніндегі үкіметаралық комиссияның «Климаттық өзгерістер және жер» атты арнайы баяндамасына сәйкес, «Жердің мұз жабылмаған бөлігінің шамамен төрттен бірі адамның әрекетінен туындаған тозуға ұшырауда (орташа сенімділік деңгейі). Ауыл шаруашылығы алқаптарындағы топырақ эрозиясы қазіргі уақытта топырақ түзілу жылдамдығынан 11-20 есе (төмендете өңдеу) жоғары, ал дәстүрлі өңдеу кезінде 100 еседен астам (орташа сенімділік деңгейі). Біріккен Ұлттар Ұйымының бағалауынша, әлемдегі жердің 30%-ы тозып, осы тозып жатқан аймақтарда шамамен 3,2 миллиард адам тұрады, бұл жоғары деңгейдегі қоршаған ортаның ластануын көрсетеді. Жыл сайын 12 миллион гектар өнімді жер – бұл шамамен Грекияның ауданына тең – тозып жатыр. Бұл, адамдар жерді қорғамай, оны пайдалануының салдарынан болып жатыр. Біріккен Ұлттар Ұйымының Тұрақты даму мақсаты 15-і 2030 жылға қарай тозып жатқан жерді қалпына келтіру және жердің тозуына бейтарап әлемге қол жеткізуді көздейді.
Land degradation is a process in which the value of the biophysical environment also known as biochemical environment is affected by a combination of human induced processes acting upon the land. It is viewed as any change or disturbance to the land perceived to be deleterious or undesirable. Natural hazards are excluded as a cause; however human activities can indirectly affect phenomena such as floods and bush fires. Expert projections suggest that land degradation will be an important theme of the 21st century, impacting agricultural productivity, biodiversity loss, environmental change, and its effects on food security. It is estimated that up to 40% of the world's agricultural land is seriously degraded. According to the Special Report on Climate Change and Land of the Intergovernmental Panel on Climate Change, "About a quarter of the Earth's ice free land area is subject to human induced degradation (medium confidence). Soil erosion from agricultural fields is estimated to be currently 11 to 20 times (no tillage) to more than 100 times (conventional tillage) higher than the soil formation rate (medium confidence)." The United Nations estimate that about 30% of land is degraded worldwide, and about 3.2 billion people reside in these degrading areas, giving a high rate of environmental pollution. About 12 million hectares of productive land – which roughly equals the size of Greece – is degraded every year. This happens because people exploit the land without protecting it. The United Nations Sustainable Development Goal 15 has a target to restore degraded land and soil and achieve a land degradation neutral world by 2030.
Климаттың өзгеруі мен жердің құлдырауы
Климаттың өзгеруі туралы үкіметаралық комиссияның климаттың өзгеруі мен жер туралы арнайы баяндамасына сәйкес, климаттың өзгеруі жердің құлдырауының себептерінің бірі болып табылады. Баяндамада былай делінген: "Климаттың өзгеруі жердің құлдырауын күшейтеді, әсіресе, жағалаудың төменгі аймақтарында, өзендердің дельталарында, құрғақ жерлерде және мәңгі тоңайған аймақтарда (жоғары сенімділік). 1961–2013 жылдар аралығында құрғақ жерлерде шөлге ұшыраған аудан жыл сайынғы орташа есеп бойынша 1%-дан сәл көп өсті, ал жылдық айырмашылықтар жоғары болды. 2015 жылы шамамен 500 (380–620) миллион адам 1980-жылдар мен 2000-жылдар аралығында шөлдеуге ұшыраған аймақтарда тұрды. Зардап шеккендердің ең көп саны Оңтүстік және Шығыс Азияда, Сахара маңындағы аймақта, соның ішінде Солтүстік Африкада және Таяу Шығыста, Арабия түбегін қоса алғанда (сенімділік деңгейі төмен). Басқа құрғақ аймақтар да шөлдеуге ұшырады. Қазірдің өзінде құлдыраған немесе шөлге айналған аймақтарда тұратын адамдар климаттың өзгеруінен үлкен зиян көруде (жоғары сенімділік). Сонымен қатар, әлемдегі кедейлердің 74%-і жердің құлдырауынан тікелей зардап шегеді. Қор бастапқыда 100 миллион АҚШ долларына капиталдандырылды және 300 миллион АҚШ долларына дейін өсуі күтілуде. Жердің құлдырауы климаттың өзгеруіне тікелей сезімтал, өйткені барлық түрдегі эрозия және топырақ органикалық заттарының (SOM) азаюы (топыраққа баса назар аудару) күшейеді. Жердің құлдырауына адамның әрекетінен туындаған басқа да факторлар, мысалы, басқарылатын экожүйелер де себеп болады. Бұл жүйелерге адам өндірген егістік жерлер мен жайылымдар жатады. Сезімталдық – табиғи күштердің, адамның араласуының немесе олардың үйлесімінің нәтижесінде жер жүйесінің өзгеру деңгейі. Резилиенттілік – ландшафттың өзгерістерді сіңіру қабілеті, бұл қауымдастықты құрайтын жеке тұлғалар мен түрлердің салыстырмалы маңыздылығы мен саны арасындағы қатынасты едәуір өзгертпейді. Бұл сондай-ақ аймақтың қандай да бір өзгерістен кейін бастапқы жағдайына оралу қабілетін де білдіреді. Жерді пайдалануды басқарудың әртүрлі әдістеріне негізделген адамның әрекеттері арқылы ландшафттың резилиенттілігін арттыруға немесе азайтуға болады. Құлдыраған жер, құлдырамаған жерге қарағанда резилиенттілігі төмен болады, бұл ландшафтқа түсетін соққылар арқылы одан әрі құлдырауға әкелуі мүмкін.
According to the Special Report on Climate Change and Land of the Intergovernmental Panel on Climate Change climate change is one of the causes of land degradation. The report state that: "Climate change exacerbates land degradation, particularly in lowlying coastal areas, river deltas, drylands and in permafrost areas (high confidence). Over the period 1961–2013, the annual area of drylands in drought has increased, on average by slightly more than 1% per year, with large inter annual variability. In 2015, about 500 (380–620) million people lived within areas which experienced desertification between the year 1980s and 2000s. The highest numbers of people affected are in South and East Asia, the circum Sahara region including North Africa, and the Middle East including the Arabian Peninsula (low confidence). Other dryland regions have also experienced desertification. People living in already degraded or desertified areas are increasingly negatively affected by climate change (high confidence)." Additionally, it is claimed that 74% of the poor are directly affected by land degradation globally. The Fund was initially capitalized at US$100 million and is expected to grow to US$300 million. land degradation is responding more directly to climate change as all types of erosion and SOM declines (soil focus) are increasing. Other land degradation pressures are also being caused by human pressures like managed ecosystems. These systems include human run croplands and pastures. Sensitivity is the degree to which a land system undergoes change due to natural forces, human intervention or a combination of both. Resilience is the ability of a landscape to absorb change, without significantly altering the relationship between the relative importance and numbers of individuals and species that compose the community. It also refers to the ability of the region to return to its original state after being changed in some way. The resilience of a landscape can be increased or decreased through human interaction based upon different methods of land use management. Land that is degraded becomes less resilient than undegraded land, which can lead to even further degradation through shocks to the landscape.