Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қырым ханы (1551–1577 жылдары билеген)
Khan of Crimea (r. 1551–77)
Ерте өмір және таққа отырғызу
Девлет Мұбарек ұлы және Меңлі I Герай немересі (1478–1515) болды. Меңлі қайтыс болғаннан кейін, Девлет билікке келгенге дейін Мұбарек ағалары мен олардың ұлдары тақты биледі. Осылайша, Девлет басқа тармаққа жатты. Мұбарек Сұлтан Селім I-ге қызмет етіп, 1516–17 жылдары Мысырда шайқаста қаза тапты. 1530 жылы Девлет өзінің інісі Саадет I Герайдың (1524–1532) қалғасы болды. 1532 жылы Саадет тақтан бас тарғаннан кейін, Девлет түрмеге қамалып, інісімен бірге Ыстанбұлға кетті. Түрік әскеріндегі Герайлар Қырым хандары болу мүмкіндігіне ие болды. 1551 жылы Сәхиб I Герай парсылықтармен соғысу туралы түрік бұйрығын орындаудан бас тартты, соның салдарынан оның орнына Девлет келді. Қырым армиясы Девлетке адалдық серт берді, ал Сәхиб тұтқындалып, өлім жазасына кесілді. Девлеттің бұйрығымен Сәхибтің балалары мен немерелері де өлтірілді.
Devlet was the son of Mubarek and the grandson of Meñli I Giray (1478–1515). After Meñli's death, the throne was held by Mubarak's brothers and their sons until Devlet's accession. Thus, Devlet belonged to a collateral branch. Mubarak served Sultan Selim I the Grim and died fighting in Egypt in 1516–17. Devlet became Kalga to his uncle Saadet I Giray (1524–1532) in 1530. After Saadet's abdication in 1532, Devlet was imprisoned and followed his uncle to Istanbul. Girays in the Turkish military had the potential to become Crimean Khans. In 1551, Sahib I Giray refused a Turkish order to fight in Persia, leading to his replacement by Devlet. The Crimean army swore allegiance to Devlet, and Sahib was subsequently captured and executed. On Devlet's orders, Sahib's children and grandchildren were also executed.
Қазанды жоғалту
Қазанның крымдық Ғырай әулетінен шыққан билеушілері Ресейге қарсы және тәуелсіздік жақтастары болды, атап айтқанда Сахиб I Ғырай, Сафа Ғырай және Өтеміш Ғырай. 1551 жылы оларды Ресейдің қолдауымен Ресейге жақтас Шаһгөли алмастырды. Бірақ қазандықтар Шаһгөлиді тез құлатты. Шаһгөлидің Қазаннан қуылғанын естіген Иван 1552 жылдың наурыз айында хандыққа қарсы ірі жорық бастады. Мәскеу әскерінің болмағанын білген Девлет шабуыл жасау туралы стратегиялық шешім қабылдады, соның арқасында Қазанды алу кезінде оңай жеңіске жетті. Девлет Рязаньға жақындағанда Иванның оны Коломнада күтіп отырғанын білді. Девлет шегінуге шешім берсе де, оның әскері бос қолмен қайтуға келіспеді, сондықтан ол 21 маусымда Тула қаласын қоршауға мәжбүр болды. Бірақ екі күннен кейін алға жылжыған орыс әскері мен қоршауға алынған гарнизонның шабуылы татарларды шегінуге мәжбүр етті. Шабуылдың нәтижесінде барлық түрік артиллериясы мен керуендері орыстардың олжасына айналды. Соңында сол жылдың қазан айында Қазан хандығы Ресеймен басып алынды.
The rulers of Kazan from the Crimean Giray dynasty were anti Russian and pro independence, namely Sahib I Giray, Safa Giray of Kazan, and Ötemish Giray. In 1551 they were replaced by the pro Russian Shahgoli with the support of Russia. However, the Kazanians soon overthrew Shahgoli. Upon learning of the expulsion of Shahghali from Kazan, Ivan launched a major campaign against the Khanate in March 1552. Learning that the Muscovite army was absent, Devlet made the strategic decision to attack, ensuring an easy victory while securing Kazan. As Devlet approached Ryazan, he learned that Ivan was patiently waiting for him at Kolomna. Although Devlet decided to retreat, his men were unwilling to return empty handed, and he was forced to lay siege to Tula on 21 June. After two days, however, the advancing Russian army and an attack by the besieged garrison forced the Tatars to retreat. As a result of the attack, all the Turkish artillery and wagons fell victim to the Russians. Finally, in October of the same year, the Kazan Khanate was conquered by Russia.
Астраханды жоғалту
Қазан түскеннен кейін, Астрахан Ямғұрчиі Ресеймен байланысын үзді және Қырыммен одақ құрды. Девлет 13 зеңбірек жіберді, бірақ әскер жібермеді. 1554 жылдың көктемінде Иван 33 000 әскерін Волга бойымен жіберіп, Ямғұрчиді қуды да, оның орнына Дервиш Әли Астраханиді тағайындады. Дервиш кейін Ресеймен одағын үзді және Қырыммен одақтасты. Девлет бірнеше зеңбірек, кеңесшілер, 300 янычар және 700 қырымдық берді. 1556 жылы Ресей Дервишті қуды және Астраханды бағындырды. Осы уақытта далада Ысмайыл ағасы Жүсіп беймен қақтығысты, ол бақытсыз Қазандық Сөйембикеңнің әкесі еді. Ысмайыл түріктерден қолдау сұрады, бірақ сұлтан бұл мәселені далалық істерге жауапты Қырымдықтарға жүктеді. Девлет бас тартқандықтан, Ысмайыл Мәскеуге үн қойып, өзінің қолдауындағы Дервиш Әлиді таққа отырғызу үшін Астраханға бірлесіп шабуыл жасауды ұсынды. Ысмайылдың атты әскері Волгада Ресей кемелерімен кездесуге тиіс еді, бірақ ол ағасы Жүсіппен болған шайқас салдарынан келмеді. Оның болмауынан Ресейліктер Астраханды бағындырды. Ысмайыл Жүсіпті жоқ қылып, Ноғайлардың басшылығын өз қолына алды. Қази Мірза Ресейге жақын отбасылық шиеленіске қарсы шыққандарды біріктіріп, Қырыммен тығыз одақтас – Кіші Ноғай Ордасын Құбан аймағында құрды.
After the fall of Kazan, Yamghurchi of Astrakhan broke with Russia and formed an alliance with Crimea. Devlet sent 13 cannons, but no soldiers. In the spring of 1554, Ivan sent 33,000 soldiers down the Volga, expelled Yamghurchi, and appointed Dervish Ali Astrakhani in his placec. Dervish then broke the alliance with Russia and allied himself with Crimea. Devlet provided some cannons, advisors, 300 Janissaries and 700 Crimeans. In 1556, Russia expelled Dervish and conquered Astrakhan. Meanwhile, in the steppe, Ismail had a conflict with his elder brother, Yusuf Bey, who was the father of the unfortunate Söyembikä of Kazan. Ismail sought the support of the Turks, but the Sultan referred the matter to the Crimeans who were in charge of steppe affairs. Devlet refused, prompting Ismail to approach Moscow and propose a joint attack on Astrakhan to place his protégé, Dervish Ali, on the throne. Ismail's cavalry was to rendezvous with Russian ships on the Volga, but he failed to appear due to a battle with his brother Yusuf. As a result, the Russians took control of Astrakhan in his absence. Ismail eliminated Yusuf and assumed leadership of the Nogais. Kazi Mirza united those who opposed the pro Russian family conflict and formed the Small Nogai Horde, a close ally of Crimea, in the Kuban region.
Ресейге қарсы одан әрі соғыстар
Осы кезеңде Ресей қысқа мерзімге Солтүстік Кавказ ісіне араласты. 1555 жылдың көктемінде Девлет әскерін Солтүстік Кавказға жіберіп, орыстарға өткен черкестермен күресті. Иван бұл туралы білген соң, Шереметьев пен Салтыков басқаруымен 13 мың сарбазды Перекопқа аттандырды. Бірақ жол жүріп, Девлет бағытын өзгертіп, Рязаньға солтүстіктен шабуыл жасау ниеттенгенін анықтады. Иван Ока өзенінің жағалауын нығайтты, ал Девлет кері шегініп, Туладан оңтүстікке қарай 150 шақырым жердегі Судбищиде Шереметьевпен кездесті. Шереметьев оның әскер жабдықтарын тартып алды, содан кейін Девлет шабуылға өтіп, салдарынан ұлдары Калга Ахмет Герай мен Хаджи Герай қаза тапты. Осыдан кейін Девлеттің тағы бір ұлы Мехмед солтүстікке жорық салып, Шереметьевті жеңді. Нәтижесінде крымдықтар өздерінің жеріне қайтып келді. 1556 жылдың көктемінде Девлеттің Мәскеуге жасаған үшінші шабуылы сәтсіз аяқталды. 1558 жылдың қаңтарында ол үлкен ұлы Калга Мехмед Герайды 100 мың сарбазымен бірге Тула, Рязань және Кашира қалаларын шабуылдауға жіберді. Олар Ока өзенінде орыс әскерінің жиналғанын көрген соң, кері шегінді. Орыс әскері Оскол өзеніне дейін оларды қуғанмен, тұтқындалудан құтыла алды. 1562 жылдың мамыр-маусым айларында Девлет 15 мың сарбазды Мценск, Одоев, Новосиль, Болхов, Черный және Беляев қалалары арқылы шабуылға жіберді. 1563 жылдың көктемінде Девлеттің ұлдары Мехмед пен Адил Дедилов, Пронск және Рязань қалаларына шабуыл жасады. 1564 жылдың қазан айында Девлет және оның екі ұлы алты күн бойы Рязаньға шабуылдады. 1565 жылдың күзінде Девлет шағын әскермен Болховқа шабуыл жасады, бірақ олар қайтарылды. 1569 жылғы Астрахань жорығынан кейін, 1570 жылдың көктемінде Девлеттің ұлдары Мехмед пен Адил Герай Рязань және Кашира аймақтарын қиратты. Сәтсіз әрекеттерінен кейін Девлет Мәскеумен бейбітшілік орнатуға тырысты, бірақ оның ақсүйектері оған келіспеді.
Around this time, Russia briefly became involved in the North Caucasus. In the spring of 1555, Devlet led an army into the North Caucasus to deal with some Circassians who had defected to the Russians. When Ivan learned of this, he sent 13,000 men under Sheremetev and Saltykov south to Perekop. On the way, however, they discovered that Devlet had changed direction, intending to attack Ryazan to the north. Ivan strengthened the Oka bank line, while Devlet withdrew and met Sheremetev at Sudbishchi, about 150 km south of Tula. Sheremetev seized his supply wagons, and Devlet launched an attack that resulted in heavy casualties, including his sons Kalga Akhmed Geray and Haji Geray. After that, Mehmed, another son of Devlet, went north and defeated Sheremetev. As a result, the Crimeans returned home. In the spring of 1556, Devlet's third attack on Muscow failed. In January 1558, he sent his eldest son Kalga Mehmed Geray with 100,000 soldiers to attack Tula, Ryazan, and Kashira. When they discovered a concentration of Russian troops on the Oka River, they retreated. Though pursued by Russian forces to the Oskol River, they managed to evade capture. In May–June 1562, Devlet sent 15,000 soldiers on a raid through Mtsensk, Odoev, Novosil, Bolkhov, Cherny, and Belyov. In the spring of 1563, Devlet's sons Mehmed and Adil led raids in Dedilov, Pronsk, and Ryazan. In October 1564, Devlet and his two sons raided Ryazan for six days. In the fall of 1565, Devlet led a small army to raid Bolkhov, but they were repulsed. After the Astrakhan campaign of 1569, Devlet's sons Mehmed and Adil Geray devastated the regions around Ryazan and Kashira in the spring of 1570. After his unsuccessful efforts, Devlet tried to make peace with Moscow, but his nobles refused.
Қазақтарға қарсы
Бұл кезде Дмитрий Вышневецкий Запорожье казактарын тиімді әскери күшке айналдырды. 1556 жылы Девлет әскерін Черкасияға бастап барды, бірақ орыс жақтастары Днепр мен Дон өзендерімен төмен қарай келе жатқанын білгенде дереу кері қайтты. Қазақтар Ислям Керман/Каховкaны қиратты, оның артиллериясын Хортицаға әкеп кетті. Содан кейін олар Ақ Чум/Очаков пен Керчке шабуыл жасады, бірақ Девлет әскерінің жақындауынан кейін шегінді. 1557 жылдың көктемінде Девлет Вишневецкий мен Запорожье казактарын Хортицада қоршады. 24 күннен кейін ол кері шегінуге мәжбүр болды. 1558 жылы Вишневецкий, Запорожье казактары және 5000 орыс сарбазы төменгі Донға кемелермен барып, Қырым жеріне терең шабуыл жасады, Азак/Азовты қоршады және Қырым әскерін жеңді. Сонымен қатар, Адашев басқаратын 8000 орыс сарбазы Днепрден төменге қарай өтіп, Қырымның батыс жағалауына шабуыл жасады, ауылдарды тонады және Ресей мен Литвадан көптеген тұтқындарды босатты. Тұтқындалған түріктерді сұлтанмен қақтығысы болмағандықтан босатты. Черкестер Керчь бұғазы арқылы Қырымға басып кірді, бірақ Девлет оларды жеңіп, көшбасшыларын тұтқынға алды. Осы кезеңде Исмаил Перекопты бұзып өтуге бірнеше рет тырысты. Көптеген ноғайлар материктен Қырымға қашып кетті немесе Исмаилге қосылды. Бұл кезде құрғақшылық болды, ол ашаршылық пен обаның таралуына әкелді. Вишневецкий Иваннан бас тартып, Иван Ливон соғысына (1558–1563) назар аударғанда, жағдай жеңілдеді.
At this time, Dmytro Vyshnevetsky was transforming the Zaporozhian Cossacks into an effective military force. In 1556, Devlet led his army into Circassia, but quickly turned back when he discovered that pro Russian Cossacks were descending the Dnieper and Don rivers. The Cossacks destroyed Islyam Kerman/Kakhovka, then took its cannons back to Khortytsia. Then they attacked Ak Chum/Ochakov and Kerch, but retreated at the approach of Devlet's army. In the spring of 1557, Devlet besieged Vishnevetsky and the Zaporozhian Cossacks in Khortytsia. After 24 days he was forced to retreat. In 1558, Vishnevetsky, the Zaporozhian Cossacks, and 5,000 Russian soldiers took ships to the lower Don, raided deep into Crimean territory, besieged Azak/Azov, and defeated a Crimean army. At the same time, 8,000 Russians under Adashev went down the Dnieper, raided the west coast of Crimea, plundered villages, and freed many prisoners from Russia and Lithuania. The captured Turks were released because they were not in conflict with the Sultan. Invasions by Circassians crossed the Kerch Strait into Crimea, but Devlet defeated them and captured their leaders. Ismail repeatedly tried to break through Perekop during this period. Many Nogai from the mainland fled to the Crimea or joined Ismail. There were also droughts that caused famine and outbreaks of plague. When Vishnevetsky defected from Ivan and Ivan focused on the Livonian War (1558–1563), the pressure eased.
Османдық түрік әскері Астраханды басып алмады
1563 жылы Осман империясы Астраханды қайтадан басып алу, Каспий теңізінің солтүстігіндегі сауда және қажылық жолын қайта ашу, Қара теңізден Каспий теңізіне кемелерді тасымалдау және Парсыға шабуыл жасау үшін Дон мен Волга өзендері арасында канал салу туралы амбициялық жоспар жасады. Девлет, түрік билігіндегі аймақтармен қоршалу қаупіне қысылып, сұлтанның ниетін басып тастау үшін түрлі шаралар қолданды. Кейбір ғалымдар оның өзі қатысқан болса да, жорыққа саботаж жасаған болуы мүмкін деп санайды. 1569 жылдың 31 мамырында Қасым-паша 15 000 янышәрі, мыңдаған басқа түрік әскері және 30 000 жұмысшымен канал қазу үшін Астраханға келді. Онымен бірге 40-50 мың сарбазбен Девлет те болды. Олар Дон өзенімен ең жақын нүктеге дейін жол тартты да қазба жұмыстарын бастады. Бірақ көп ұзамай каналды салу мүмкін емес екені, ал дала арқылы кемелер мен артиллерияны тасымалдаудың жолы жоқ екені анық болды. Сондықтан артиллерия өзен бойымен төменге жіберілді. Қасым бастапқыда қайтуды жоспарлаған, бірақ Волгада кемелер бар екені туралы хабар естіген соң, даланы кесіп өтіп Астраханға баруға бел буды. Қалаға жету оңай болғанымен, артиллериясыз қамалды алу мүмкін емес еді. Жазда көмек келеді деп күтуге болатын еді, бірақ әскерде 40 күнге ғана жететін азық болды және олар қысты даладағы шатырларда өткізуге қарсылық көрсетті. 26 қыркүйекте Қасым қоршаудан шығып, батысқа қарай жылжыды. Бірақ олар черкес тайпаларының және оңтүстікте орналасқан орыс әскерінің қарсылығына тап болды. Қырым мен Ноғай атты әскерлері белгілі бір табысқа жетті, бірақ жаяу әскерлер шөл далада ауыр қиындықтарға ұшырады. Сонымен қатар, Азов портында болған дауылдан теңіз күштерінің көп бөлігі жойылды. (1568–1570) жылдардағы Ресей-Түрік соғысын қараңыз.
As early as 1563, the Ottoman Empire formulated an ambitious plan to regain control of Astrakhan, reopen the trade and pilgrimage route north of the Caspian Sea, and build a canal between the Don and Volga rivers to transport ships from the Black Sea to the Caspian Sea and launch an attack on Persia. Devlet resented the prospect of being encircled by Turkish held territories and took various steps to discourage the Sultan. Some scholars suggest that he may have sabotaged the campaign despite his participation in it. On 31 May 1569, Kasim Pasha went to Astrakhan with 15,000 janissaries, thousands of other Turkish soldiers, and 30,000 workers to dig the canal. He was accompanied by 40 to 50 thousand troops of Devlet. They traveled up the Don River to the point where the rivers were closest and began digging. Soon it became clear that the canal was not feasible, and there was no way to transport boats and artillery across the steppe. So the artillery was sent downriver. Kasim initially planned to leave, but after hearing rumors of available ships on the Volga, he crossed the steppe and ventured into Astrakhan. Although the city was easily accessible, taking the fortress was impossible without artillery. Despite the possibility of waiting for supplies to arrive in the spring, the troops had only enough food to last for 40 days and became rebellious at the idea of spending the winter in tents on the steppe. On 26 September, Kasim abandoned the siege and moved west. However, they encountered harassment from Circassian tribes and a Russian army stationed to the south. The Crimean and Nogai cavalry were moderately successful, but the infantry faced immense hardships on the arid steppe. In addition, a significant portion of the naval forces were destroyed in a storm at Azov. See Russo Turkish War (1568–1570).
Мәскеудегі өрт
1571 жылдың көктемінде Ока өзені бойындағы бұрынғы сәтсіз тырысқандардан кейін, Девлет 40 мың сарбазды солтүстікке Козельск пен Болховқа шабуыл жасау үшін жетеледі, бұл қалалар Оканың батыс жағалауынан оңтүстікке қарай орналасқан. Ол Мәскеуге жақындағанда, Иван Қорқыныштының өршілдігінен қашқан алты боярға кездесті. Олар татарларға Ока өзені бойындағы қоршалмаған жерді көрсетуге уәде берді және орыс әскерінің көп бөлігі Ливонияда екенін айтты. Сонымен қатар, ел егіншілік нашарлығы мен обадан әлсіреген еді. Девлет Оканы кешіп өткесімен, Иван Ростовқа қашты. 24 мамырға қарай Девлет Мәскеуге жақын болды және шабуыл жасаушы топтарға басшылық етті. Мәскеуде өрт шықты, күшті жел оны одан әрі қыздырып, бірнеше сағаттың ішінде Кремль қабырғаларын қоспағанда, ағаштан салынған қаланы толығымен қиратты. Өрттен қашқандар қолға түсті. Девлет содан кейін Қырымға қайтып, жол бойы тағы да тұтқындарды алып кетті. Көздер ондаған мың орыс өлтірілгенін және 150 мың адам құлдыққа түскенін көрсетеді.
In the spring of 1571, after earlier failed attempts along the Oka River, Devlet led 40,000 men north to attack Kozelsk and Bolkhov, south of the west bank of the Oka. As he approached Muscovy, he encountered six boyars who had fled the escalating madness of Ivan the Terrible. They promised to reveal to the Tatars an unguarded area along the Oka River and claimed that most of the Russian army was in Livonia. In addition, the country was weakened by crop failures and plague. When Devlet crossed the Oka, Ivan fled to Rostov. By 24 May, Devlet was near Moscow, commanding raiding parties. A fire broke out in Moscow, and a strong wind aggravated it, resulting in the complete destruction of the wooden city, except for the Kremlin walls, within a few hours. Those who fled the fire were captured. Devlet then traveled back to Crimea, taking more prisoners along the way. Sources indicate that tens of thousands of Russians were killed and 150,000 were enslaved.
Молоди шайқасы
Күтпеген жеңістен кейін дипломатиялық үстемдік туралы әңгімелер болды, бірақ Девлет шешуші шабуылға көшуге бел буды. 5 тамызға дейін Ока өзенінде 120 мың әскерге басшылық етті, оның ішінде 80 мың крымдық және ноғай, 33 мың түрік және 7 мың янычар болды. Ноғайлардың бір отряды өзеннен өтіп, әскердің қалған бөлігі олардың ізінен ерді. Иван Новгородқа қашып кетті, ал Окадағы әскерлер Девлетті қуды да, қашуына кедергі келтірді. Девлет әскерлеріне Иванды қолға түсіруге және басқа алаңдатушы жағдайларға мән бермеуге бұйрық берді. Бірақ оның ұлдары Мехмет пен Әділ бұйрыққа бағынбай, ресейліктерге шабуыл жасады, нәтижесінде жеңіліске ұшырады. Жауап ретінде Девлет 10 мың ноғай салдатын ресейліктерге қарсы жіберді, бірақ олар артиллерия отына төтеп бере алмады. Девлет жауды қууды тоқтатты, орнына үлкен әскерін алға жылжыған орыстарды тоқтатуға бағыттады. Орыс әскері топтарға бөлініп, әр топты гуляй-городтармен қоршады. Алғашқы шайқас тең болды, бірақ орыстар ноғайлардың басшысы Деве-бейді тұтқындағанға дейін. Девлет гуляй-городтарды аштықтан өлтіріп бағындыруды жоспарлады, бірақ көшбасшысы жоқ ноғайлар Девлеттің қолын мәжбүрлеп, дереу әрекет етуді талап етті. Соңғы қақтығыс 11 тамызда болды. Атты әскер бекіністерге шабуыл жасағанда қабырғалар құлап, артиллерия мен мушкеттер ашық қалды. Татарлар шегінді, бірақ орыс жасағы оларды қанатынан айнытып, шабуылдады. Көптеген адам шығынға ұшырады, Девлет ұлы мен немересінен айырылды. Осы уақытта татарлар Иванның үлкен күшпен жақындап келе жатқаны туралы хабарламаны ұстап алды. Бұл алдау еді, Девлеттің алдануына себеп болды. Оның салдарынан ол әскерін кері қайтарды және ауыр шығынға ұшырады. Көрсетілген мәліметтерге сәйкес, 5 мыңнан 20 мыңға дейін әскер аман қалған.
There was some discussion about diplomatic advantage after the unexpected victory, but Devlet decided to launch a decisive attack. By 5 August, he commanded 120,000 troops at the Oka River—including 80,000 Crimeans and Nogais, 33,000 Turks, and 7,000 janissaries. A detachment of Nogais crossed the river and the rest of the army followed. Ivan fled to Novgorod, while the troops on the Oka pursued Devlet and prevented his escape. Devlet ordered his troops to concentrate on capturing Ivan and ignore any other distractions. However, his sons, Mehmed and Adil, disobeyed and launched an attack on the Russians that ultimately led to their defeat. In response, Devlet sent 10,000 Nogai soldiers to engage the Russians, but they were unable to withstand the artillery fire. Devlet then stopped pursuing the enemy and instead redirected his large army to block the advancing Russians. The Russians then split into groups and surrounded each with gulyay gorods. The initial skirmish proved even until the Russians captured Deve Bey, the leader of the Nogais. Devlet planned to starve the gulyay gorods into submission, but the Nogais, without a leader, insisted on immediate action, forcing Devlet's hand. The final confrontation came on 11 August. When the cavalry stormed the fortifications, the walls collapsed, exposing the artillery and musketeers. The Tatars retreated, only to be ambushed by a Russian unit that outflanked them. Casualties were even higher than the day before, with Devlet losing a son and a grandson. At the same time, the Tatars intercepted a message from Ivan claiming that he was approaching with a massive force. The message was a trick, and Devlet was deceived. As a result, he withdrew his army and suffered heavy casualties. Reports indicate that between 5,000 and 20,000 troops survived.
Өлім
Келесі жылдары Девлеттің ұлдары мен бірнеше Қырым және Ноғай мирзалары Мәскеуге шағын шабуылдар жасады. Ол есейген сайын, оның ұлдары Мехмед пен Адилдің арасында күрделі қарым-қатынастар туды. Девлет 1577 жылғы 29 маусымда обадан қайтыс болды және Бахчисарайда жерленді. Оның орнын үлкен ұлы Мехмед II Герай (1577–1584) иеленді.
In the following years, Devlet's sons and several Crimean and Nogai mirzas conducted smaller raids on Muscovy. As he aged, complex relationships developed between his sons Mehmed and Adil. Devlet died of the plague on 29 June 1577, and was buried in Bakhchisarai. He was succeeded by his eldest son, Mehmed II Geray (1577–1584).