Байқоңырдағы "Буран" ғарыш кемесі мен 2К қайта пайдаланатын ұшу аппаратының тарихы, меншік дауы, сот процестері. Қазақстан мен Ресей арасындағы тартыс.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қайта пайдаланылатын ұшыру аппараты
Reusable launch vehicle
Бағдарламаның тоқтатылуынан кейін
1995 жылдың тамызында 2K Байқоңыр ғарыш айлағындағы МЗК ғимаратында (орысша: МЗК, Монтажно Заправочный Комплекс, "Құрастыру және отынмен толықтыру кешені") толық көлемді сынақ үлгісі OK MT-мен бірге сақтауға қойылды.
In August 1995, 2K was moved into storage within the MZK building (Russian: МЗК, Монтажно Заправочный Комплекс, "Assembling and Fueling Facility") at Baikonur Cosmodrome, alongside the full size test article OK MT.
Меншік
2K пен оның бауырласы Буранның меншік құқығы Кеңес Одағы құлағаннан бері даулы болып келеді. Роскосмос директоры Дмитрий Рогозин Буранды сатып алып, Ресейге қайтаруға тырысқанын растады, бірақ оның нақты иесі туралы заңдық дауларға ұшырады. "Буран" ғарыш бағдарламасының мердігері "РСК Энергия" 2004 жылы шетелдегі активтерін басқару үшін "Энергия" АҚ еншілес компаниясын құрды, ол кейін 2004 жылы "РСЕ Инфракос" АҚ-ға берілді және "КРИСП Аэлита" АҚ-ға, Ресей-Қазақстан бірлескен компаниясына өткізілді. Қазақстандық кәсіпкер Дәурен Мұса 2011 жылы компания акцияларын сатып алғаннан кейін 2K-ның иесі екенін мәлімдеді, бірақ Қазақстан үкіметі бұл мәлімдемеге қарсы шықты, алайда сот отырысынан кейін елдің соты оны растады. 2002 жылы Буран жойылғандықтан, 2K өзінің соңғы данасы ретінде бағалы саналады, ал Мұса осы ғарыш кемесін соңғы қазақ ханы Кенесары Қасымовтың бас сүйегіне айырбастауға дайын екенін мәлімдеді. Қасымов 1847 жылы басы кесіліп, бас сүйегі Ресейге жіберілді, бірақ оның бас сүйегі әлі күнге дейін табылмайды, ал Ресей оның қайда екенін білмейтінін жариялады.
The ownership of 2K and its sister ship Buran has been contested since the fall of the Soviet Union, with the director of Roscosmos Dmitry Rogozin attesting that he had tried to purchase Buran and return it to Russia, but became entangled in legal disputes on its true owner. The contractor for the Buran space programme, RSC Energia, had set up a subsidiary CJSC Energia to manage its overseas assets in 2004, which were then transferred to RSE Infrakos in 2004 and relinquished to JSC KRISP Aelita, a joint Russian Kazakh company. Kazakh businessman Dauren Musa asserted ownership of 2K in 2011 after purchasing the company's shares, which was disputed by the Kazakh government, but reaffirmed by the country's court after litigation proceedings. With the Buran destroyed in 2002, 2K is considered valuable as the last of its kind, and Musa has offered to trade the spacecraft in return for the skull of last Kazakh khan Kenesary Kasymov. Kasymov had been beheaded in 1847 and his skull sent to Russia, but his skull remains missing today, with Russia denying knowledge of its location.
2021 жылғы граффити оқиғасы
2021 жылдың сәуірінде 2К орбитальді аппаратының оң жағында "добро" (яғни "жақсы") деген сөзді қоса алғанда, граффитимен бүлінген. Сол жылдың 26 мамырында граффити суреттері Instagram және Telegram желілерінде жарияланды, бірақ оған дейін орбитальді аппарат қайта боялған еді. Бұл вандализм көптеген ғарышқа әуес адамдарды мазалады. Роскосмос та Байқоңыр ғарыш айлағындағы "Буран" аппараттарын мұражайға беру қажеттігін білдірді және бұл мәселені келесі үкіметаралық қазақ-ресей комиссиясында талқылайтынын мәлімдеді. Орбитаның қазіргі иесі Даурен Муса аппараттың жағдайына алаңдаушылық танытып, өз орбиталарының тағдырын Роскосмоспен талқылайтынын айтты. NASASpaceFlight вандализм аппараттардың жағдайына назар аудартып, оларға пайда әкелуі мүмкін екенін атап өтті.
In April 2021, 2K was vandalized with graffiti, including the word dobro (добро, meaning "good") on the right side of the orbiter. Photos of the graffiti surfaced on Instagram and Telegram on May 26 of that year, though by that time the orbiter had already been painted over. The vandalism caused distress to many space enthusiasts. Roscosmos also expressed concern and expressed its belief that the Buran hardware at Baikonur Cosmodrome should be transferred to a museum, and that it would discuss the issue at the next Intergovernmental Kazakh Russian Commission. Dauren Musa, the current owner of the orbiter, also expressed his concern about the state of the hardware, and stated that he would discuss the fate of his orbiters with Roscosmos. NASASpaceFlight noted that the vandalism may have benefited the orbiters by drawing attention to their condition.