Кіріспе

«Глобалды сыбайлас жемқорлық туралы есеп» – Transparency International ұйымының маңызды жарияланымдарының бірі. Ол әлемнің түкпір-түкпірінен келген сарапшыларды біріктіріп, нақты бір саланың сыбайлас жемқорлығын талқылайды және талдайды. Есептер климаттың өзгеруі, жеке сектор, су және сот жүйесіндегі сыбайлас жемқорлыққа арналған. 2001 жылы ол жай ғана әлемдік сыбайлас жемқорлық туралы зерттеулер жинағы ретінде басталды. Бірақ 2003 жылдан бері түрлі салалардағы сыбайлас жемқорлық туралы ақпарат пен оны шешу жолдарын ұсынатын есепке айналды.

Мақсат

Сыбайлас жемқорлық – глобалдық, этикалық және құқықтық мәселе. Transparency International ұйымы оны жеке мүдде үшін сеніп тапсырылған биліктің теріс пайдаланылуы деп анықтайды. Дүниежүзілік сыбайлас жемқорлық туралы баяндаманың мақсаты – сыбайлас жемқорлық мәселесіне әлемдік назар аудару және онымен күресуге көмектесу. Бұл баяндама сондай-ақ, саясаткерлер мен қоғамдық жұртшылыққа сыбайлас жемқорлыққа қарсы күресу үшін нұсқаулар мен ұсынымдар беру арқылы олардың мінез-құлқына өзгеріс енгізуге көмектесу құралы ретінде жасалған. Дүниежүзілік сыбайлас жемқорлық туралы баяндамада сыбайлас жемқорлық саласындағы соңғы жаңалықтарды көрсету үшін сарапшылар мен белсенділер, сондай-ақ қазіргі заманғы зерттеулердің әртүрлі көздері пайдаланылады. Баяндама халықаралық және аймақтық тенденцияларды қарастырады, маңызды жағдайларды бөліп көрсетеді және сыбайлас жемқорлықтың эмпирикалық дәлелі ретінде пара берушілер индексі мен сыбайлас жемқорлықты қабылдау индексін пайдаланады. Бұл баяндамада 30-дан астам елдегі сыбайлас жемқорлыққа баға беріліп, зерттеу нәтижелері мен перспективалар ұсынылады. Ол саясаткерлер, журналистер, білім берушілер, студенттер және жалпы қоғамдық жұртшылыққа арналған. Әр жыл сайын баяндама нақты бір салаға баса назар аударып, әлем бойынша осы саладағы сыбайлас жемқорлықтың таралуын зерттейді. Бір салаға тоқталып қарау арқылы баяндама сыбайлас жемқорлықтың өте қауіпті екенін және өзгерістерді енгізу қажеттігін ерекше атап көрсетеді. Сондай-ақ, осы саладағы сыбайлас жемқорлықтың тиісті елдердің халқы мен экономикасына қалай әсер ететінін көрсетеді. Баяндама осы елдердің саясатындағы кемшіліктерді анықтауға көмектеседі және оларды жақсы саясат пен процестерді енгізуге ынталандырады. Бір салаға қатысты саясатты қарау саясаткерлерді басқа салаларды да қарауға және барлық салада өзгерістер енгізуге жетелейді.

Мысалдар

Бұрынғы есептерде 2007 жылғы Дүниежүзілік сыбайлас жемқорлық туралы баяндама сот сыбайлас жемқорлығына және оның сот жүйесіне тигізетін жалпы әсеріне назар аударды. Онда саяси, қоғамдық және экономикалық жағдайлардың судьялар мен соттарға қысым көрсетуі де бағаланды. Баяндамада сот жүйесінде сыбайлас жемқорлықтың қайда және неліктен пайда болатыны қарастырылды. Сонымен қатар, сот сыбайлас жемқорлығын азайту шаралары мен судьяларға өз елдерінде сыбайлас жемқорлықтан сақтану және оны жою бойынша ұсыныстар берілді. 2007 жылғы баяндама сот жүйесінің «таза» болуы, адалдығын, жауапкершілігін және ашықтығын сақтауының қажеттігін атап өтті. Тек осылай ғана соттар орынсыз ықпалсыз әрекет ете алады және әділ сотқа құқық сияқты негізгі адам құқығын қамтамасыз етеді. 2006 жылғы Дүниежүзілік сыбайлас жемқорлық туралы баяндама денсаулық сақтау саласындағы сыбайлас жемқорлыққа және мемлекеттік қаражаттың сыбайлас жемқорлыққа қалай себеп болуы мүмкін екеніне назар аударды. Онда фармацевтикалық тізбектегі, аурухана басқаруындағы сыбайлас жемқорлық талқыланды және денсаулық сақтау саласында сыбайлас жемқорлықтың түрлі формаларына тоқталынды. Баяндамада мұндай сыбайлас жемқорлықтан зардап шеккен елдердің халқы мен олардың денсаулығына тигізетін әсер де көрсетілді. 2005 жылғы Дүниежүзілік сыбайлас жемқорлық туралы баяндама құрылыс саласындағы және соғыстан кейінгі жаңарудағы сыбайлас жемқорлықтың экономикалық дамуға қалай кедеріс келтіретініне назар аударды. Бұл баяндамада Ирак және соғыстан кейін қажет болған қайта құруға ерекше мән берілді. Сондай-ақ, құрылыс саласындағы сыбайлас жемқорлықтың экономикалық шығындары мен қоршаған ортаға тигізетін әсері зерттелді. Баяндамада сыбайлас жемқорлықты қаржыландыру мәселесі, әсіресе көпжақты даму банктері мен экспорттық несие агенттіктерге тоқталынды. 2004 жылғы баяндама саяси сыбайлас жемқорлыққа және саяси қаржының, партиялық қаржының сыбайлас жемқорлық деңгейіне тигізетін әсеріне арналды. Баяндамада саяси секторда сыбайлас жемқорлықтың алдын алуда ашықтықтың ролі, сондай-ақ корпоративтік үлестер, дауыс сатып алу және саясаткерлер кездесетін құқықтық кедергілер талқыланды. Дүниежүзілік сыбайлас жемқорлық туралы баяндамалар сыбайлас жемқорлықтың кеңдігін және оның процестерге тигізетін әсерін көрсетумен ғана шектелмейді. Олар реформалар мен белсенділік сыбайлас жемқорлықпен ластанған жүйені түзетуге қалай көмектесетінін де көрсетеді. Баяндамалар сыбайлас жемқорлықпен күресте әртүрлі көзқарастар мен тәжірибе деңгейлеріне ие көптеген авторларды қамтиды. Бұл баяндаманың объективтілігін сақтауға көмектеседі және оның Transparency International-дің сыбайлас жемқорлықты жою мүддесін жарнамалау құралы ғана емес екенін қамтамасыз етеді. Баяндамалардағы негізгі тақырып – дүниежүзілік сыбайлас жемқорлықты тоқтату екені анық, бірақ Дүниежүзілік сыбайлас жемқорлық туралы баяндамалар тек үгіт емес.

Қолжетімділік

"Глобалды жемқорлық туралы есептердің" барлығы Transparency International веб-сайтынан жүктеуге немесе Transparency International-дан тапсырыс беру арқылы қолжетімді. Бұл әлемнің кез келген жеріндегі кез келген адамға есептерге қол жеткізу мүмкіндігін береді және соңғы зерттеулер, жаңалықтар мен нұсқаулықтар әлемге үнемі қолжетімді болуын қамтамасыз етеді. Есептерді оңай қолжетімді ету арқасында әлемнің кез келген азаматы өз еліндегі жемқорлықтың жай-күйін бағалай алады. Бұл өзгерістерді бастаудың немесе елдерді жемқорлыққа қарсы ортада жұмыс істеуге шақырудың бірінші қадамы. "Transparency International Global Corruption Report for Education 2013" 2013 жылдың 3 қазанында алдын ала тапсырыс беруге болады (мұрағат).