Кіріспе
Folha de S. Paulo (кейде Folha de São Paulo деп жазылады), қарапайым тілде Folha (ˈfoʎɐ, Жапырақ) деп те аталады, 1921 жылы Folha da Noite деген атпен құрылған және Сао-Паулуда Folha da Manhã компаниясы басып шығаратын бразилиялық күнделікті газет. Газет – Grupo Folha конгломератының орталық бөлігі, ол сонымен қатар Бразилиядағы жетекші интернет-порталы UOL (Universo Online), Datafolha сауалнама институты, Publifolha баспа үйі, Três Estrelas кітап баспасы, Plural баспа компаниясы және Globo тобымен бірлескен кәсіпорын ретінде Valor бизнес-газетін, басқа да кәсіпорындарды басқарады. Газет бірнеше кезеңнен өтіп, әртүрлі аудиторияға – қалалық орта тапқа, ауылдық жер иелеріне және азаматтық қоғамға бағытталған, бірақ саяси тәуелсіздік әрқашан оның редакциялық саясатының негізгі қағидасы болды. 1986 жылдан бері Folha Бразилияның ірі газеттері арасында ең көп таралымы бар. IVC (Instituto Verificador de Circulação) деректері бойынша, 2010 жылдың қаңтар айында апта ішінде 279 000 дана, ал жексенбі күндері 329 000 дана таралымға ие болды. O Estado de S. Paulo және O Globo газеттерімен бірге Folha Бразилиядағы маңызды газет ретінде танылады. Күнделікті газеттердің арасында Folha-ның жаңалықтар сайтына ең көп келушілер кіреді.
Folha de S. Paulo (sometimes spelled Folha de São Paulo), also known as simply Folha (ˈfoʎɐ, Sheet), is a Brazilian daily newspaper founded in 1921 under the name Folha da Noite and published in São Paulo by the Folha da Manhã company. The newspaper is the centerpiece for Grupo Folha, a conglomerate that also controls UOL (Universo Online), the leading Internet portal in Brazil; polling institute Datafolha; publishing house Publifolha; book imprint Três Estrelas; printing company Plural; and, in a joint venture with the Globo group, the business daily Valor, among other enterprises. It has gone through several phases and has targeted different audiences, such as urban middle classes, rural landowners, and the civil society, but political independence has always been one of its editorial cornerstones. Ever since 1986, Folha has had the biggest circulation among the largest Brazilian newspapers – according to data by IVC (Instituto Verificador de Circulação), in January 2010, circulation was 279,000 copies on weekdays and 329,000 on Sundays. In company with O Estado de S. Paulo and O Globo, Folha is regarded as a newspaper of record in Brazil. Among daily newspapers, Folha has also the news website with the largest number of visitors.
Тарих
Folha газеті 1921 жылғы 19 ақпанда Оливал Коста мен Педро Кунья басқарыған журналистер тобы тарапынан «Folha da Noite» деген атпен құрылды. Бұл кешкі газет болды, оның жобасы қысқа, түсінікті мақалаларға басымдық берді, пікірге қарағанда жаңалықтарға көбірек назар аударды және Сан-Паулу қаласының тұрғындарының (паулистанолардың) күнделікті өміріне, әсіресе жұмысшы табына әсер ететін мәселелерге жақын тұрды. Газет, қаладағы жетекші газет – O Estado de S. Paulo-мен бәсекелесті, ол ауылдық байлықты білдіріп, консервативті, дәстүрлі және қатаң ұстанымды ұстанды; Folha әрқашан қоғамның қажеттіліктеріне сезімтал болды. Бизнес гүлденді, ал басқарушы серіктестер кеңсе ретінде қызмет ететін ғимарат сатып алуға, баспахана құруға және 1925 жылы екінші газет – Folha da Manhã газетін шығаруға шешім қабылдады. Сондай-ақ 1925 жылы Folha da Manhã газетінде Бенедито Карнейро Бастос Баррето (1896-1947) салған, Белмонте ретінде танымал болған Juca Pato мультфильмінің тұсаукесері өтті. Juca Pato қарапайым адамды бейнелеуі тиіс еді және саяси және экономикалық проблемаларды ирониялық тұрғыдан сынға алу құралы болды, әрқашан «жағдай одан да нашар болуы мүмкін еді» деген ұранды қайталап отырды. Екі «Фольха» газеті негізінен сол кезде билікті монополиялаған республикалық партияларды сынады; газеттер әлеуметтік жақсарту үшін үгіт жүргізді. Компания демократиялық партияның құрылуына қатысты, ол оппозициялық топ болды. Алайда 1929 жылы «Фольхас» газетінің сол кездегі жалғыз иесі Оливал Коста Сан-Паулу республикалықтарымен келісімге келді және Гетулио Варгас пен оның Либералды Альянсына байланысты оппозициялық топтармен байланысын үзіп қалды. 1930 жылдың қазан айында Варгас жеңіске жеткен революцияға жетекшілік еткен кезде, оған қарсы болған газеттер Либералды Альянс жақтастарының шабуылына ұшырады. «Folha» газетінің ғимараты қиратылды, ал Коста компанияны негізгі қызметі кофе өндіру және саудасы болған кәсіпкер Октавиано Альвес де Лимаға сатты.
Дилма Русефтің қылмыстық іс қағазы
2009 жылдың 5 сәуірінде «Фольха» газеті 1970-ші жылдардың басында әскери билік кезінде қаржы министрі болған Антонио Дельфим Неттоны ұрлау жоспары бар екенін мәлімдеген «Авангарда Армада Революционьяра Пальмарес» деген партизандық ұйым туралы мақала жариялады. Сонымен қатар, газет Бразилия президенті болған Дилма Русефтің қылмыстық іс қағазын жариялады. Полиция деректерінің нақтылығы күмәнданды. Сол жылдың 25 сәуірінде газеттің хабарламасында Русефтің полициядағы іс-қағазының нақтылығына кепілдік беру мүмкін емес екені айтылды: «Фольха» 5 сәуірдегі санында министр Русефтің (президенттің бас штабының жетекшісі) 1964-1985 жылдар аралығындағы әскери диктатураға қарсы қарулы әрекеттерді жоспарлауға немесе орындауға қатысқандығын бақылаған полиция деректерін жариялауда екі рет қателік жіберді». «Бірінші қателік – полиция деректері «Допс архивінің» бөлігі екенін бірінші бетте жариялау болды. Шындығында, «Фольха» газеті оны электрондық пошта арқылы алған. Екінші қателік – қазіргі қолдағы ақпаратпен тексерілмейтін және жоққа шығарылмайтын полиция деректерін нақты деп санау». Омбудсмен Карлос Эдуардо Линс да Силва бұл жағдай туралы өзінің «Фольха» газетіндегі бағанында былай деп жазды: «Министр полиция деректерінің нақтылығына күмәнданудан кейін газет оның дұрыстығын тексермегенін мойындады. Мен бұл қателікті түсіндіру үшін ұсынылған негіздемелерді жеткіліксіз деп таныдым және оқиғаның мән-жайын анықтау және мұндай қателердің қайталанбауы үшін жаңа процедураларды ұсыну үшін тәуелсіз комиссия құруды ұсындым. Алайда, газет қызметкерлері бұдан әрі тергеу қажет емес деп шешті». Полиция деректері радикалды «Тернума» тобының сайтында қолжетімді, бірақ бұрынғы Әлеуметтік және саяси тәртіп департаментіне қатысты барлық құжаттар сақталатын Сао-Паулу штатының мұрағатында жоқ.
Лулаға қатысты зорлау туралы айып
2010 жылғы 27 қарашада «Фольха» газеті Жұмысшы партиясының бұрынғы мүшесі Сезар Бенджаминнің мақаласын жариялады. Онда президент Луис Инасио Лула да Силва 1994 жылғы президенттік науқанына арналған кездесуде Бенджаминге Луланың Сао-Паулуда саяси тұтқын ретінде ұсталғанда басқа бір тұтқынды зорлауға тырысқанын айтқанын айыптады. Кездесуге қатысқан кинорежиссер Сильвио Тендлер Луланың бұл әңгімесін әзіл ретінде айтқанын мәлімдеді. Сол кездесуге қатысқан жарнамашы Паулу де Тарсо Сантос мұндай әңгіме болғанын есіне алмағанын айтты. Бұл айыптауды 1980 жылы Луламен бірге түрмеде отырған Хосе Мария де Алмейда да жоққа шығарды. Ол «Лулаға қарсы шығуға себептерім бар. Оның үкіметі жұмысшы табы үшін трагедия. Бірақ жазылғандар ешқашан болған жоқ» деді. «Фольха» басылымын медиа сарапшылары, әсіресе Альберто Дайнс, мақаланы фактілерді тексермей жариялағаны үшін сынады.
2010 жылғы әлем чемпионаты жарнамасы
2010 жылдың 29 маусымында «Folha» басылымында Extra Hipermercados компаниясының (Бразилия Ұлттық футбол құрамасының демеушілерінің бірі Grupo Pão de Açúcar компаниясына тиесілі) жарнамасы қате жарияланды. «Біздің командамыз Кубоктан кетеді. Бірақ жүрегімізден емес». Жарнамада Бразилияның әлем чемпионатына қатысуы аяқталғаны туралы айтылған, бірақ шындығында Бразилия Чилиді 3:0 есебімен жеңіп, келесі кезеңге өтті. «Folha» басылымының хабарлауынша, материалды таңдауда қателік жіберілген. Басылым сондай-ақ Twitter желісіндегі оқырмандардың реакциясын атап өтті, онда микроблог платформасының қолданушылары «Folha» туралы әзілдер мен сын-ескертпелерді қамтитын #DilmaFactsByFolha хэштегін қолданып, 26 ең талқыланған тақырыптың қатарына енгізді. Алайда, Рио-де-Жанейро мемлекеттік университетінің Әлеуметтік және саяси зерттеулер институты жүргізген сауалнама көрсеткендей, негізгі БАҚ құралдары арасында «Folha» екі басты үміткер туралы ең көп сынға ұшырады, ал кандидат Жозе Серра (PSDB) туралы жарияланымдары Русефке қатысты пікірлерінен де көбірек сынға ие болды. 2010 жылдың қыркүйек және қазан айларында жүргізілген сауалнама нәтижесінде, оң, теріс және бейтарап жарияланымдардың арақатынасы бойынша «Folha» 3 пайыздық оң баланс көрсетті. 2006 жылғы президенттік сайлауда «Folha» күнделікті газеттер арасында «ең теңдестірілген және ең бейтарап» басылым деп танылды және Doxa (Халық пікірі және саяси коммуникация зертханасы, IUPERJ) мәліметінше, ең көп түрлі пікірлерді білдірген ақпарат құралы болды. Бұл сауалнамаларға қарамастан, «Folha» газеті Хосе Серраны жақтаған және Лула әкімшілігіне қарсы болған деген күдікпен «Falha de S. Paulo» веб-сайтының «жалған бейтараптығы» үшін сынға ұшырады. «Folha» газеті веб-сайттың логотипі газет логотипімен бірдей болғанын, атауында тек бір әріптің өзгешелігі болғанын, бұл оқырмандарды шатастырып қана қоймай, сонымен қатар тауар таңбасын бұзу құқығын бұзуға әкеп соқтыратынын айтып, сайтты жабу үшін сотқа жүгінді. Құқықтық мәселе сөз бостандығының меншік құқығынан жоғары қорғалуға тиіс пе екенін анықтауға байланысты болды. 2010 жылдың 30 қыркүйегінде Сан-Паулудағы судья «Falha de S. Paulo» веб-сайтын бұғаттау туралы қаулы шығарды. «Тәуелсіз БАҚ» блогерлері мен веб-сайт иелері бұл қаулыны цензураның бір түрі деп қарастырды. Алайда, істі қараған судья шешімінің «қазіргі заңдарымыз рұқсат ететін сатиралық сипатқа емес, талапкердің (Folha) таңбасына өте ұқсас таңбаны пайдалануға» байланысты екенін мәлімдеді, осылайша газеттің талабын қабылдады. Бұл оқиға туралы Wired американдық технологиялық журналының сайтында жарияланды. Бұл туралы 2010 жылдың 23 желтоқсанында «Folha» басылымының басты бәсекелесі «O Estado de S. Paulo» газетіне берген сұхбатында WikiLeaks негізін қалаушы Джулиан Ассанж та пікір білдірді. «Блог газет емес, оны жариялау керек деп ойлаймын», - деді ол.