Кіріспе

Иілділіктің дөңгелектілігін өлшеу, қисықтық өлшемі – азаматтық инженерияда, орналасуды зерттеуде оңай қолдану үшін қолданылатын дөңгелек доғаның қисықтығын өлшеу шамасы.

Анықтама

Бұрылу дәрежесі – доғаның немесе хорданың келісілген ұзындығының соңғы нүктелеріне дейінгі орталық бұрышпен анықталады; әртүрлі салаларда әртүрлі ұзындықтар жиі қолданылады. Бұл бұрыш, сонымен қатар, қисықтың берілген бөлігі бойымен қозғалғанда алға бағыттың өзгеруі болып табылады. n градустық қисықта алға бағыт стандартты доға немесе хорда ұзындығында n градусқа өзгереді.

Қолданылуы

Бұрылу радиусымен өлшенеді. Кішкентай шеңберді қисықтық радиусын ғана қолданып оңай салуға болады, бірақ радиус шақырым немесе миль сияқты үлкен болғанда, жолдар мен теміржолдар сияқты ірі масштабты жұмыстарда қисықтық дәрежесі қисықты есептеу және салу үшін ыңғайлырақ. Қисықтық дәрежесін пайдалану арқылы қисықты транзит немесе теодолит және белгілі бір ұзындықтағы тізбек, лента немесе арқан көмегімен оңай орнатуға болады.

Ұзындығы таңдалады

Солтүстік Америкадағы жол жұмыстарында қисықтық дәрежесін есептеу үшін әдеттегі қолданылатын қашықтық – 100 фут (30 м) доғасы. Керісінше, Солтүстік Америкадағы теміржол жұмыстарында дәстүрлі түрде 100 фут хорда қолданылады, ол басқа жерлерде жол жұмыстары үшін де пайдаланылады. Басқа ұзындықтар да қолданылуы мүмкін, мысалы, SI жүйесі басым болғанда немесе өте тік қисықтар үшін қысқа ұзындықтар қолданылады. Қисықтық дәрежесі доға ұзындығының 100 бірлігіне негізделген болса, қисықтық дәрежесі мен радиус арасындағы түрлендіру 1=Dr = 18000/π ≈ 5729.57795 формуласымен есептеледі, мұнда 1=D – дәреже, ал 1=r – радиус. Теміржол маршруттарының радиусы өте үлкен болғандықтан, олар хордалар бойынша салынады, себебі доға мен хорда арасындағы айырмашылық маңызды емес; бұл электрондық калькуляторлар пайда болғанға дейін жұмысты жеңілдеткен. 100 фут (30 м) – станция деп аталады, ол жолдың немесе басқа да бағыттың бойымен ұзындықты анықтау үшін қолданылады және станциялармен, сондай-ақ 1+00, 2+00 сияқты белгіленеді. Метрлік жүйедегі жұмыстарда ұқсас белгілер қолданылуы мүмкін, мысалы, километрлер + метрлер 1+000.

Мысал

Мысалы, 600 бірлік доға ұзындығы және жалпы 6 градус бұрылысы бар қисық 1 градустық қисық болып саналады: әр 100 фут доға үшін бағыт 1 градусқа өзгереді. Мұндай қисықтың радиусы 5729.57795 құрайды. Егер хорда анықтамасы қолданылса, әр 100 бірлік хорда ұзындығы 5729.651 бірлік радиусымен 1 градусқа бұрылады, ал бүкіл қисықтың хордасы 600 бірліктен сәл қысқа болады.