Моллюскілер анатомиясы: манти́я – дене қаптамасы, қабықша түзуге қатысады. Теңіз шұбарларында манти́я арқа жағын құрайды. Қабықшасыз моллюскілер туралы ақпарат!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Молюскалар анатомиясының бөлігі
Part of the anatomy of molluscs
Мантия (латынша pallium – мантия, шапан немесе плащ, сын есім pallial) – молюскалар анатомиясының маңызды бөлігі: бұл ішкі мүшелерді жабатын дене қабырғасы және көбінесе ішкі мүшелерден асып түсетін жапырақшалар түрінде болады. Көптеген молюскалардың түрлерінде мантияның эпидермисі кальций карбонаты мен конхиолин бөліп, қабық түзеді. Теңіз жұмсақ денелілерінде қабық жоғалуы байқалады, ал мантия жануардың жоғарғы бетіне айналады. Мантия және паллиум сөздері бастапқыда «шапан» немесе «плащ» деген мағынаны білдірген; мантия (киім) қараңыз. Молюскалардың бұл анатомиялық құрылымы көбінесе плащқа ұқсайды, себебі көптеген топтарда мантия жиектері, әдетте мантия шегі деп аталатын, дененің негізгі бөлігінен әлдеқайда шығып, жапсырмалар мен екі қабатты құрылымдарды құрайды, олар көптеген түрлі қолданыстарға бейімделген, мысалы, сифон сияқты.
The mantle (also known by the Latin word pallium meaning mantle, robe or cloak, adjective pallial) is a significant part of the anatomy of molluscs: it is the dorsal body wall which covers the visceral mass and usually protrudes in the form of flaps well beyond the visceral mass itself. In many species of molluscs the epidermis of the mantle secretes calcium carbonate and conchiolin, and creates a shell. In sea slugs there is a progressive loss of the shell and the mantle becomes the dorsal surface of the animal. The words mantle and pallium both originally meant ‘cloak’ or ‘cape’; see mantle (vesture). This anatomical structure in molluscs often resembles a cloak because in many groups the edges of the mantle, usually referred to as the mantle margin, extend far beyond the main part of the body, forming flaps, double layered structures which have been adapted for many different uses, including for example, the siphon.
Мантия қуысы
Мантия қуысы моллюскалар биологиясының маңызды ерекшелігі болып табылады. Бұл қуыс мантияның екі қабатты жиегімен – мантиялық юбкамен қалыптасады, ол су кеңістігін қоршайды. Бұл кеңістікте моллюсканың жеңелдірі, анус, осфрадий, нефридиопоры және гонопоры орналасқан. Мантия қуысы көптеген моллюскаларда тыныс алу камерасы ретінде өкілдік етеді. Екі жақтаулыларда ол көбінесе тамақтану құрылымының бөлігі болып табылады. Кейбір моллюскаларда мантия қуысы ұрық өсіру камерасы, ал головоножкалылар мен кейбір екі жақтаулыларда, мысалы, шапаншаларда, ол локомотивтік мүше болып табылады. Мантия жоғары дамыған бұлшық етке ие. Головоножкалыларда мантияның жирылуы түтікшелі сифон – гипоном арқылы суды қуу үшін қолданылады, бұл жануардың суда өте жылдам қозғалуына мүмкіндік береді. Гастроподтарда ол беткейде қозғалыс үшін "аяқ" ретінде пайдаланылады. Пателлада аяқ жануардың бүкіл құрсақ бетін қамтиды. Екі жақтаулылардың аяғы – қазуға бейімделген, қозғалысқа емес, денелі өскіндір.
The mantle cavity is a central feature of molluscan biology. This cavity is formed by the mantle skirt, a double fold of mantle which encloses a water space. This space contains the mollusk's gills, anus, osphradium, nephridiopores, and gonopores. The mantle cavity functions as a respiratory chamber in most mollusks. In bivalves it is usually part of the feeding structure. In some mollusks the mantle cavity is a brood chamber, and in cephalopods and some bivalves such as scallops, it is a locomotory organ. The mantle is highly muscular. In cephalopods the contraction of the mantle is used to force water through a tubular siphon, the hyponome, and this propels the animal very rapidly through the water. In gastropods it is used as a kind of "foot" for locomotion over the surface. In Patella the foot includes the entire ventral surface of the animal. The foot of the Bivalvia is a fleshy process adapted by its form to digging rather than to locomotion.
Молюск қабығының қалыптасуы
Қабықшалы моллюскаларда мантия қабықшаны жасайтын және жануар өскен сайын оның мөлшері мен беріктігін арттыру үшін қабықшаға жаңа материал қосатын орган. Қабықша материалы мантия тінінің эктодермалық (эпителийлік) жасушаларымен секрецияланады.
In shelled molluscs, the mantle is the organ that forms the shell, and adds to the shell to increase its size and strength as the animal grows. Shell material is secreted by the ectodermic (epithelial) cells of the mantle tissue.
Құрт-құйрықтылардың жамылғысы
Көптеген кеудеқұйрықтылардың мантиясы әдетте кеудеқұйрықты қабықтың ішінде толық немесе ішінара жасырылады. Денесінің мөлшеріне қарағанда қабығы кішкентай түрлерде мантияның көбірек бөлігі көрінеді. Қабықшасы жоқ шалаңдардың мантиясы толығымен көрінеді. Мантияның жоғарғы беті нотум, ал төменгі беті гипонотум деп аталады. Филомицидтер тұқымдасында мантия дененің бүкіл артқы жағын жабады.
The mantle of many gastropods is usually fully or partially hidden inside the gastropod shell. In species where the shell is small compared to the size of the body, more of the mantle shows. Shell less slugs have the mantle fully visible. The dorsal surface of the mantle is called the notum, while the ventral surface of the mantle is called the hyponotum. In the family Philomycidae, the mantle covers the whole back side of the body.