Кіріспе
Зимбабве саясаткері Джонатан Натаниел Млеву Мойо (12 қаңтар 1957 жылы туған) – Зимбабве саясаткері, 2015 жылдан 2017 жылға дейін Зимбабве үкіметінде Жоғары білім министрі қызметін атқарды. Бұрын ол 2000 жылдан 2005 жылға дейін және 2013 жылдан 2015 жылға дейін Ақпарат және жарнама министрі болған. 2005 және 2008 жылдары тәуелсіз кандидат ретінде Зимбабве Парламентіне сайланды. Ол AIPPA және POSA шектеуші заңнамасының негізгі авторы саналады.
Jonathan Nathaniel Mlevu Moyo (born 12 January 1957) is a Zimbabwean politician who served in the government of Zimbabwe as Minister of Higher Education from 2015 to 2017. He was previously Minister of Information and Publicity from 2000 to 2005 and again from 2013 to 2015. He was elected to the House of Assembly of Zimbabwe as an independent candidate in 2005 and 2008. He is considered the core architect of the AIPPA and POSA restrictive legislation.
Ерте өмір
Оны анасы тәрбиеледі, әкесі қатыспағандықтан. Әкесінің аты Мелуси Йоб Млеву. Әкесі саясаткер болған және 1983 жылдың 22 қаңтарында Гукурахунди қырғыны кезінде өлтірілді деген күдік бар. Джонатан Мойо бастауыш мектепті Тшолоцо-Норттегі Мбирия бастауыш мектебінде, ал жоғары мектепті Мпопома жоғары мектебінде оқыды.
Қырғызстан
1993 жылы ол Найробидегі Форд қорының бағдарламалық директоры қызметін атқарды. Ұйымнан 88 000 АҚШ долларын жымқырған деген күдік туғаннан кейін ол қызметтен шеттетілді. 2018 жылға дейін ол Кенияда күдікпен айыпталып отырды.
Оңтүстік Африка
1998 жылдың қаңтар айында ол Оңтүстік Африкаға, Витватерсранд университетіне (WITS) көшіп барып, В. К. Келлогг қорының қаржыландыруымен "Африка элитасының болашағы" деген жобада жұмыс істеді. Кейіннен WITS оның жобаға бөлінген 100 миллион рандтық зерттеу грантының бір бөлігімен қашып кеткенін мәлімдеді. 2006 жылдың қазан айында Оңтүстік Африканың бұрынғы президенті Табо Мбекидің кіші інісі Моэлетси Мбеки және Витватерсранд университеті Джонатан Мойо Оңтүстік Африкаға келесі рет келгенде тұтқындалуы үшін сотқа өтініш білдірді.
Қазақстан
ZANU PF өкілі ретінде ол 2000 жылғы сайлауды, онда Демократиялық өзгерістер қозғалысы (MDC) көптеген мандаттарды жеңіп алды, "ес жиғызу" және "біз үшін шындыққа оралу" деп сипаттады.
Ақпарат және жарнама министрі (20002005)
2000 жылдан 2005 жылға дейінгі қызметінің кезеңінде ол Патрик Чинамасаның көмегімен «Телеарналар қызметі туралы» заңды (2001), «Зимбабве телерадиокорпорациясы (коммерцияландыру) туралы» заңды (2003), «Ақпаратқа қол жеткізу және жеке өмірдің құпиялылығын қорғау туралы» заңды (2002), «Қоғамдық тәртіп және қауіпсіздік туралы» заңды (2002) және «Зимбабве телерадиокорпорациясы (коммерцияландыру) туралы» заңды (2003) жасады және қорғады. Бұл оның сөз бостандығына шабуыл жасады деген кең тараған сынға алып келді. Мойо AIPPA-ны парламентке ұсынғанда, Парламенттік заңнама комитетінің төрағасы доктор Эддисон Звобго: «Мен осы заң жобасы бастапқы күйінде мен министр болып қызмет еткен 20 жыл ішінде Конституциямен кепілдендірілген біздің құқықтарымызға ең қасты және ең шешімді шабуыл болғанын нақты айта аламын» деді. Үкіметтен қуылғаннан кейін ол бұл заңдардың авторы болғанын жоққа шығарды және мүлдем қабылдамайды. Ақпарат министрі ретінде Мойо 2000 жылдың шілдесінен 2005 жылға дейін БАҚ-пен жеке және үкіметтік күрестер жүргізді, содан кейін ол ZANU PF-тен қуылды. Ол Джозеф Чинотиба мен оның серіктерінен қорқыту алғаннан кейін бас судья Губбай отставкаға кеткенде қуанышпен шаттанды. Daily News газеті жабылғанда ол: «Daily News 1999 жылдан бері уағыздап келген заңның құрбаны болды» деді. Мойо бар болғаны жеті жылдың ішінде Роберт Мугабе үкіметінің жанкешті сынынан оның ең жақтас қорғаушысына, содан кейін оның ең белгілі сыншыларының біріне айналды, бұл оны көптеген зимбабвийліктер үшін жұмбаққа айналдырды. Сарапшылар, бақылаушылар және қарапайым халық оның осы түсініксіз мінез-құлқы үшін, соның ішінде оның бұрынғы досы және одақтасы Джордж Шарамба оны мүмкіндік іздеуші деп атады. Ол былай деді: «Мен үкімет саясатын әрқашан сынап келдім. Мен бес жылдан астам үкіметте болдым. Одан бұрын да мен сыншы едім». Ол Зимбабведе демократияны ыдыратуға тырысқан деп АҚШ үкіметі шешім қабылдағандықтан, АҚШ-қа саяхаттауға рұқсаты жоқ көптеген адамдардың қатарында.
2017 жылғы төңкеріс және оның салдары
2017 жылдың 19 қарашасында Мойо партияның орталық комитетінің шешімімен ZANU–PF қатарынан қуылды. Грейс Мугабе, Савиор Касукувере, Патрик Жувао, Игнатиус Чомбо, Уолтер Мземби, Шадрек Машаямомбе, Махосини Хлонгване, Инносент Хамандише, Самуэль Унденге және Сара Махока сияқты танымал G40 саясаткерлері де партиядан шығарылды. Мойо қызметтен алынғаннан кейін елден қашып кетіп, Мугабе билікке қайта келмесе, қан төгілетінін белгісіз жерден мәлімдеді. Мойо министр болып жұмыс істеген кезеңде де сыбайлас жемқорлыққа қатысты айыптауларға ұшырады, ал одан кейін тергеу қайта басталды. Басты айыптау – Мойоның Zimdef (Зимбабве еңбек күштерін дамыту қоры) қаражатын өз туған Tsholotsho ауданында саяси мақсаттар үшін тиімсіз пайдаланғаны. Өзін қорғағанда Мойо бұл ақшаны жеке пайдалануға жұмсамағанын, ал Tsholotsho Зимбабведегі ең кедей аудандардың бірі болғандықтан, оған көмек көрсету орынды болғанын айтты.
Тхолоцхо
Оның көптеген жылдар бойы жасаған қайырымдылық шаралары, соның ішінде стипендиялық бағдарламалар мен спортты қолдау, Мойоға оның отбасылық ауданы Тшолоцода құрметке ие болды. Бұл қайырымдылық 2005 жылдың наурыз айында өткен парламенттік сайлауға дейінгі күндері артып, сыншылар оның аймақтағы парламенттік орынға жеңіске жетуіне мүмкіндік берді деп санайды. 2004 жылғы партиялық жиынға дейін ол Тшолоцода Зану ПФ саяси салмақтыларының бейресми кездесуін өткізді, онда алты провинциялық партия төрағасы, Әділет министрі Патрик Чинамаса және соғыс ардагерлерінің жетекшісі Жозеф Чинотиба қатысты. Бұл кездесу 2003 жылдың 20 қыркүйегінде Саймон Музенданың қайтысынан кейін босаған вице-президенттік орынға үміткер болу мақсатымен ұйымдастырылды, бұл 2008 жылы Мугабенің зейнетке шығуына дейін президенттікке жол ашатын қадам ретінде қарастырылды. Кейіннен ол басқа қатысушылармен бірге Зану ПФ жиналысында қатты сынға ұшырады. Жойс Мюжуру партия жиналысында вице-президенттікке ие болды. 2005 жылғы парламенттік сайлауда Тшолоцо округін әйелдерге бөлу туралы шешім рұқсатсыз кездесуді ұйымдастырғандарды, әсіресе Мойоны жазалау ретінде қабылданып, түсіндірілді. 2005 жылдың ақпанында Мойо бұл орынға тәуелсіз кандидат ретінде тіркелді. Бұл Мугабедің наразылығын тудырып, оны партиядан және үкіметтен шығарып салды. Ол 31 наурызда өткен сайлауда жеңіске жетті. 2008 жылғы наурыз айында өткен парламенттік сайлауда Мойо Тшолоцо Солтүстік сайлау округінен қайта сайланды. Ол 3,532 дауыс алып, 3,305 дауыс жинаған МДК кандидаты Мгезельва Нкубеді және 2,085 дауыс жинаған Зану ПФ кандидаты Элис Дубені жеңді. Ол Зимбабведе қайта сайланған тұңғыш тәуелсіз кандидат атанды. МДК партиясы бұл округте кандидат тіркемеді, себебі Мойоның жеңісі Мугабені биліктен ығыстыруға көмектесер деген үміт болды. Алайда, Мойо жеңіске жеткеннен кейін МДК-ге қарсы сөйлеп, газеттерде Мугабені ашық қорғап, қолдау көрсетуге кірісті. Кейбіреулер оның үкіметте лауазым алуға тырысқанын айтты, бірақ бұл орындалмады. 2013 жылдың 31 шілдесінде өткен сайлауда Мойо Тшолоцо Солтүстік сайлау округінде МДК-ның Розелена Нкомодан жеңілді. Мойо дауыс санауды қайтадан өткізуге талап қойды, бірақ Булавайо жоғары сотының судьясы Лоренс Камоча Зимбабве сайлау комиссиясына (ЗСК) сайлау округінде дауыс санауды қайтадан өткізуге тыйым салды, бұл үшін Сайлау сотынан тиісті бұйрық қажет еді. Мойо жеңілгеніне қарамастан, Мугабе оны 2013 жылдың 10 қыркүйегінде Ақпарат министрі етіп тағайындады. Мугабе 2014 жылдың маусым айында Мойоны қатты сынға алып, оның Зану ПФ-те "бөліс тұқымын себу арқылы" партиядағы қарсыластарына шабуыл жасағанын айтты. Мугабе Мойоның оппозицияға жақын газет редакторларын тағайындағанын мәлімдеді. Мугабе партия мүшелері жау болмауы керектігін және олардың арасындағы келіспеушіліктер "бір-біріне қарсы шабуыл жасауға себеп болмауы керек" екенін атап өтті. Екі жыл Ақпарат министрі қызметін атқарғаннан кейін және 2015 жылдың 6 маусымында Булавайода өткен қосымша сайлауда жеңіске жеткеннен кейін, Мойо 2015 жылдың 6 шілдесінде Жоғары және жоғары білім министрі лауазымына ауыстырылды. Бұл лауазымда ол Zimdef қаражатын басқарды және оны Тшолоцода әртүрлі мақсаттарға жұмсады, соның ішінде Зану ПФ саяси митингілерін қаржыландыру және саяси жұмыскерлерге велосипедтер сатып алып тарату. Зимбабвелік журналист, Toronto Sun газетінің жазушысы Инносент Мадаво Мойо туралы сұхбатында: "Егер Джонатан Мойо болмаса, мен мұнда болмас едім және менің сезімімді бөлісетін жалғыз адам емеспінімді білем. Тіпті, жақсы профессордың көмегіне кенелгендер де, оның назары мен талаптарымен ауыр жүктелгенін біледі және қазір көптеген адамдар оны білгендеріне өкінеді".
Баспасөзші
Жонатан Мойо Мугабемен жолдары айырылғаннан бері, Мугабе үкіметін сынап жазатын бірнеше онлайн жаңалықтар сайтында жарияланды. Қызығы, осы сайттардың көптеген редакторлары Мойо ақпарат министрі болған кезінде қолдаған немесе қаржылаған медиа заңдарының салдарынан зардап шеккен. Ол Мугабе үкіметіне деген наразылығын білдіруге мүмкіндік алып, қабылданып отырған сияқты.
Wikileaks-тің сот ісі
2011 жылы мамыр айында Мойо Daily News газетін 2005 жылы Zanu PF-тен қуылғаны туралы бұрынғы мақалаларын қайта жариялағаны үшін 60 000 АҚШ долларына сотқа берді. Кейін ол қайтадан партияға қосылды. Қыркүйек айында ол газетті тағы да сотқа берді, бұл жолы 6 қыркүйектегі баяндамада 2007 жылғы АҚШ дипломатиялық хабарламасына сілтеме жасалып, Мойо президент Роберт Мугабеге қарсы санкцияларды қолдағандығы айтылды. Келесі күні жарияланған мақалада Мойо партияның қай басшыларына санкция салу керектігін ұсынғандығы жазылды.
Жалпы
Құдайдан келген асыл даналық пен адамның өмірлік тәжірибесі, жер бетіндегі барлық нәрсе – үлкені мен кішігі, көркі мен жаманы, жақсысы мен жаманы, қуанышы мен қайғысы, ақымақтығы мен даналығы – бәрінің соңы болатынын айтады. Осы шындықты еске ала отырып, Роберт Мугабе үшін, 25 жыл билік құрғаннан кейін, билік уақыты аяқталды.
БАҚ-пен соғыс
"Daily News" газеті 1999 жылдан бері үгіп келген заң үстемдігінің құрбаны болды. Ол халыққа танымал "Daily News" газетінің жабылуына қуанышпен, шаттана отырып айтты.
Шетелдіктермен соғыс
Біздің Британия мен Австралиямен проблемамыз – олардың ақ туыстарынан тартып алған жерлерімізді осы елдің қара нәсілді халықтарына қайта бөлуге байланысты. Бұл Британиямен қарым-қатынастың шиеленісу себебін түсіндіреді. "Бізді шетелдіктер қысымға алды, олар өздерін зимбабвийліктер деп мәлімдеді, бірақ шындығында олар жау болды", – деп үкіметтің шетелдік компанияларға телеарналар беруден бас тартуын қорғады. "Менде әрқашан олардың либералды құндылықтар мен өркениетті нормаларға бейімділігіне қарамастан, осы адамдардың (оңтүстік африкалықтардың) жаман екеніне қатысты алаңдаушылық болды. Шындығында олар лас және ойсыздықпен әдепсіз. Енді әрбір адал адам көре алатындай дәлелдер бар" деп, Зимбабведегі халық аштықтан зардап шегіп жатқанда Оңтүстік Африкада сауда жасауын ақтады. "Оған Зимбабве ешқашан бұрынғыдай отарлыққа айналмайды, ешқашан" деп, 2002 жылғы президент сайлауы алдында Тони Блэрге Зимбабве ісіне араласпауды ескертті.