Кіріспе

У Ци (440–381 б.з.д.) – Қытайдың Соғысқан мемлекеттер дәуіріндегі әскери қолбасшы, философ және саясаткер.

Өмірбаян

Вэй (衞) мемлекетінде туған ол әскерді басқару және әскери стратегияны меңгерген. Ол Лу және Вэй мемлекеттерінде қызмет еткен (Вэймен шатастырмау керек, қазіргі уақытта бұрынғы жазбадағыдай Вэй деп жазылады). Вэй мемлекетінде көптеген ұлы шайқастарға басшылық етті және Хихи Шоу (Хихи округінің мэрі) болып тағайындалды. Хихи – Вейдің Циньден тартып алған Сары және Луо өзендері арасындағы аймақ. Кейін У-Ци Вэйдің билеушілерінен алыстап, елден қуылғаннан кейін Чу мемлекетіне барып, Чу патшасы Дао (楚悼王) оны премьер-министр етіп тағайындады. Оның реформалары сол кезде Чуды күшті мемлекетке айналдырды. Ол енгізген реформалар Чудың ескі ақсүйектерін ашуландырды және ол Дао патшасының қайтысынан кейін өлтірілді. 389 жыл шамасында басталған У-Цидің реформалары көбінесе жемқорлық пен тиімсіз үкіметті өзгертуге бағытталған. Ақсүйектер мен шенеуніктер қатты жемқор болған және үкімет оларға, сондай-ақ көптеген ұсақ шенеуніктерге жалақы төлеуге жұмсалатын шығындармен ауыртпалыққа түскен. У-Ци бірінші кезекте Чу шенеуніктерінің жылдық жалақысын төмендетіп, содан кейін пайдасыз немесе қабілетсіз шенеуніктерді қызметтен босатты. Ол сондай-ақ үш буыннан кейін мұрагерлік жеңілдіктерді жойды. Үнемделген қаражат кәсіби армия құруға және оны даярлауға жұмсалды. У-Цидің тағы бір ісі – барлық ақсүйектерді шекараға, яғни елордадан алыс жерге көшіру, осылайша олардың билігін азайту және бір мезгілде сол аймақтарды халқымен қамту, оларды мемлекеттік басқаруға пайдалы ету. Ол сондай-ақ Инг қаласында қаланың "жабайы" емес, "цивилизацияланған" қытай сәулеттік эстетикасына сәйкес болуын қамтамасыз ету үшін құрылыс нормаларының жиынтығын жасады. Оның реформалары Чуды қуатты елге айналдыра бастағанымен, Чудың ақсүйектері мен даосы оны жек көріп, қарсылық көрсетті. Ақсүйектер оны ескі дәстүрді өзгертуге тырысқандықтан айыптады және тіпті құрылыс ережелерінде де кінә таба алды. Даостар оны "соғысқор" және "күш пен қару-жараққа құмар" деп айыптады, тіпті оны "адамзатқа қауіпті" деп атады. Ол анасының қайтысына байланысты аза тұту рәсіміне қатыспағаны және Лу мемлекетінің билеушісінің сенімін жеңіп алу үшін өзінің әйелін (қарсылас Кы мемлекетінің ақсүйек қызы) өлтіргені үшін айыпталды. Бұл айыптаулардың нақты дәлелі жоқ, мүмкін, оларды У-Цидің саяси жаулары оны жамандау үшін жасаған болуы мүмкін. У-Цидің реформаларынан кейін Чудың күші тез көрінді: Чу оңтүстіктегі Юэ мемлекетін және солтүстіктегі Вэйді жеңіп, екеуін де бірінен соң бірін жеңді. Алайда, Дао патшасы сол жылы қайтыс болды. Ескі ақсүйектер У-Циді Дао патшасының жерлеу рәсімінде өлтіруді жоспарлады, онда ол әскерден бөлінетін еді. У-Ци садақпен қаруланған өлтірушілерді көріп, Дао патшасының денесіне жүгірді. Ол өлтірілді, бірақ көптеген жебелер қайтыс болған патшаға тиді. Жаңа патша Су (楚肃王) әкесінің денесін қиқымдағанына ашуланып, қатысқан барлық ақсүйектерді отбасыларымен бірге өлім жазасына кесуге бұйрық берді.

Вэй Ляози

Вэй Ляоцзиге сәйкес, б.з.д. 4-ші ғасырдың соңында немесе 3-ші ғасырдың басында жазылған әскери істер туралы трактатта генерал У Циге шайқас алдында оның бағыныштылары қылыш сыйлаған. Алайда У Ци қаруды қабылдаудан бас тартты, өйткені генералға қажет құралдар – басқару және нұсқау беру құралдары – тулар мен барабандар еді. Оның сөзінше: «әскерге басшылық ету және олардың қылыштарын бағыттау – бұл қолбасшының міндеті. Бір ғана қылышты қолдану оның міндеті емес». Мұндағы мақсат – генерал армияның миы болса, солдаттардың дене мүшелері сияқты әрекет етуі керек екенін көрсету. Жеке батырлық әрекеттерге қарағанда, бірлік ретінде толық бағыну және үйлесімділік қадаланған, осы ұғымды Вэй Ляоци У Ци туралы тағы бір мысалмен түсіндіреді: шайқас басталмас бұрын Удың сарбаздарының бірі өз сапынан шығып, жаудың қатарына шабуыл жасап, екі адамды өлтірді және олардың басын трофей ретінде әкеліп, бұрынғы орнына қайтты. У сол сарбазды бірден өлім жазасына кесуге бұйырды. Оның офицерлері ол жақсы жауынгер екенін айтып қарсылық білдіргенде, У Ци: «Ол шынымен жақсы жауынгер, бірақ ол менің бұйрықтарыма бағынбады» деп жауап берді. Сун Цзының «Соғыс өнері» сияқты, У Ци де әскери істе батылдықтан бұрын тәртіп пен бағынудың маңызды екенін баса көрсетті.

Танымал мәдениет

Ол және Сунь Цзи бірдей маңызды, тіпті бір-бірінен асып түсетін ұлы әскери стратегиялар ретінде бір сөйлемде жиі айтылады. Оның әскери трактаты – "Уцзи", жеті әскери классиканың бірі саналады. У Цзидің соғыс өнері туралы екі кітабы болған, бірақ біреуі жоғалып, қазірде оның әскери ойларын қамтитын жалғыз "Уцзи" кітабы ғана қалды. Ву Цзи – Koei компаниясының "Үш патшалықтың романсы" (видео ойын) видео ойын сериясындағы ерекше кейіпкерлердің 32-сінің бірі.