Кіріспе

АҚШ Мемлекеттік департаментінің бөлімшесі

Халықаралық ұйымдар ісі жөніндегі бюро (IO) – Біріккен Ұлттар Ұйымы және басқа да халықаралық ұйымдардағы АҚШ саясатын қалыптастырып, іске асыратын АҚШ Мемлекеттік департаментінің бюросы. Бюроға Халықаралық ұйымдар ісі жөніндегі мемлекеттік хатшының көмекшісі басшылық етеді. IO-ның міндеті – Біріккен Ұлттар Ұйымына және оның қарасты мекемелеріне, сондай-ақ, белгілі бір басқа да халықаралық ұйымдарға қатысты АҚШ үкіметінің саясатын әзірлеу және іске асыру. Халықаралық ұйымдар ісі жөніндегі бюро АҚШ-тың маңызды халықаралық қатынастарға қатысуын күшейту мақсатында құрылды.

Тарих

Бюро АҚШ үкіметімен ЮНЕСКО ұйымына қатысуының табыстары мен сәтсіздіктерін бағалау үшін құрылды. Шешім қабылдамас бұрын шамамен үш жыл бойы Мемлекеттік департамент, Халықаралық ұйымдар ісі жөніндегі бюроның нақты басшылығымен, АҚШ мүше болып табылатын көпжақты ұйымдардың тиімділігін қайта қарастырып, АҚШ-тың нақты мүдделерін анықтады. Нәтижесінде Халықаралық ұйымдар ісі жөніндегі бюро АҚШ-тың ЮНЕСКО-ға қатысуының қажеті жоқ екенін мәлімдеді және АҚШ өз шешімін орындады. “Халықаралық ұйымдар ісі жөніндегі бюро халықаралық органдар алдындағы барлық мәселелер бойынша АҚШ-тың ұстанымын әзірлеуге, тиісті миссияларға немесе делегацияларға Президенттің нұсқауларын дайындауға және ұсынуға, олардың не істейтіні, қалай есеп беретіні және туындаған мәселелер бойынша қандай ұстанымдар қабылдайтыны туралы жауапты.” – деп көрсетілген Халықаралық ұйымдар ісі жөніндегі бюроның құрылымы мен функциялары, Департамент, АҚШ Конгресі, Сыртқы істер жөніндегі палата комитетінде. Халықаралық ұйымдар ісі жөніндегі бюроның көлемі оның алғашқы, нашар бастамасынан бері өсті. Бюро бастапқыда АҚШ-тың ЮНЕСКО (Біріккен Ұлттар Ұйымының Білім, ғылым және мәдениет ұйымы) ұйымынан шығуына көмектесу үшін құрылған. “Бюро ЮНЕСКО-ның жұмысы басқа көпжақты ұйымдарға қарағанда әлдеқайда қанағаттанарлықсыз екенін анықтады. Алдын ала нәтижелерді толықтыру үшін бюро 1983 жылдың тамызынан бастап ЮНЕСКО бойынша терең саяси талдау жүргізді. Осы талдаудың нәтижелері АҚШ-тың шығу ниетін жариялау шешімінің негізін құрады.”

Халықаралық ұйымдар істері жөніндегі бюро туралы Президенттік комиссияның есебі

АҚШ-тың халықаралық ұйымдарға қатысуын басқару және үйлестіру жөніндегі жауапкершілік мемлекеттік хатшыға жүктеледі. Екінші дүниежүзілік соғыстан бері АҚШ-тың халықаралық ұйымдарға қатысуы зор өсімге ұшырағанына қарамастан, Комиссия Мемлекеттік департаменттің Халықаралық ұйымдар бюросының 1950 жылы 236 адамнан 1970 жылы 155 адамға дейін азайғанын хабарлайды. Шағын штаттар кейде үлкендерден тиімдірек болатынын мойындағанмен, Комиссия қызметкерлердің "БҰҰ-ның негізгі органдарының үнемі кеңейіп, күрделене түсетін жұмысын жоспарлау, бақылау және бағалау, сондай-ақ Ұйымның оншақты арнайы органдары мен бағдарламаларының және әлемнің түкпір-түкпірінде орналасқан 14 БҰҰ мамандандырылған агенттіктерінің қызметін бағалау" мүмкіндігіне қатысты алаңдаушылық білдіреді. Президенттік комиссияның баяндамасында Халықаралық ұйымдар ісі жөніндегі бюроның тиімді бюрократиялық жұмыс істеу үшін Мемлекеттік департамент белгілеген талаптарды сақтау және орындау үшін келесі бағыттарды ұстануы қажет екені айтылған. Комиссия мыналарды ұсынады: 1) Халықаралық ұйымдар ісі жөніндегі хатшының орынбасарына БҰҰ шығыстарының 80 пайызын құрайтын экономикалық және әлеуметтік қызметтерді жүргізу үшін кеңірек өкілеттік берілсін; 2) Мамандандырылған агенттіктердің бюджеттік және бағдарламалық мәселелерін шешу үшін басқа департаменттердің техникалық қызметкерлері бюроға белгілі бір мерзімге бекітілсін; 3) БҰҰ бағдарламаларының және қызметтерінің тиімділігін объективті бағалау үшін бюроға жеткілікті қаржы қарастырылсын.

Бейбітшілік сақтау және гуманитарлық құқық саясаты

Елші Розмари ДиКарло АҚШ-тың "Жаңа көкжиек" жобасын іске асыруға қолдау білдірді, бұл жоба бейбітшілік сақтау миссияларына қатысты туындайтын қиындықтарды жақсырақ болжауға бағытталған. Сонымен қатар, АҚШ бейбітшілік сақтау операцияларына (БҚО) мүмкіндігінше нақты мандаттар беруді, оларға "нақты өлшемдерді қосуды" қалады. Осы ретте, қақтығыстарда қоршалып қалған азаматтарға көмек көрсету және оларды қорғау мақсатында, АҚШ "халықаралық гуманитарлық құқықты қолдауға және дамытуға берілгендігін" жеткізді. Осы міндеттемені орындау үшін, халықаралық қауымдастыққа бірқатар нақты міндеттер жүктеледі: "біріншіден, қақтығыстардың алдын алу, қолданыстағы қақтығыстардың жаппай қырқындарға ұласуына жол бермеу, олар орын алғанда ерте және шешімді әрекет ету, және қақтығыс аяқталғаннан кейін бейбітшілікті нығайту мен соғыстан кейінгі көмек көрсету арқылы бейбітшіліктің берік орнауына қол жеткізу."

Израиль мен Палестина

АҚШ саясаты, Газадағы соңғы гуманитарлық дағдарыстан кейін, атысты тоқтату қажеттілігін көрсетеді, АҚШ "атысты тоқтатудың ұзаққа соқатынын қамтамасыз ету үшін дипломатиялық және басқа да жолдармен жұмыс істейтінін, осыған орай шекаралық өткелдердің ашық болуын және гуманитарлық және күнделікті экономикалық даму қажеттіліктері үшін қолжетімді болуын қамтамасыз етуге тырысатынын" мәлімдеді. Райс сондай-ақ "ешкім де Халықаралық қылмыстық соттың (ХҚС) шешімін бейбіт тұрғындарға немесе халықаралық қызметкерлерге қарсы зорлық-зомбылықты тудыру немесе бастау үшін сылтау ретінде пайдаланбауы керек" деді. БҰҰ жанындағы Байқаушы Ұйым әр жылдары бірқатар есептер жариялайды, осы арқылы адамдар Ұйымның БҰҰ ішіндегі қызметін көре алады. Сондай-ақ, бұл АҚШ-тың БҰҰ-да қалай дауыс бергенін халыққа білуге мүмкіндік береді.

Қазіргі уақыттағы мәселелер мен саясат

2017 жылы бюро «Халықаралық ұйымдар ісі бюросы нәтижеге бағытталған, ашық, жауапты және тиімді халықаралық ұйымдар арқылы дипломатиялық мақсаттарға жетеді» деп жазды. Ол Халықаралық ұйымдар ісі бюросы ретінде IO деп те белгілі және мемлекеттік департамент құрамына кіреді. IO халықаралық істердің кең спектрін реттеу және бақылау мақсатымен құрылды. Олардың негізгі мақсаттарының бірі – адам құқықтарын әлі қамтамасыз етілмеген аймақтарға жеткізу, сондай-ақ оларды қолдайтын аймақтарда олардың сақталуын қадағалау. Бұдан өзге, олар басқа елдермен экономикалық өсімді ынталандыру, әділ сауданы қолдау, қоршаған ортаны қорғау және тағы да көптеген мәселелер бойынша жұмыс істейді.

Тергеу

Бас инспектордың кеңсесі (OIG), Стив А. Линиктің жетекшілігімен, Мемлекеттік департаменттің бес шенеунігінің күмәндануларын жан-жақты тексеруге кірісті. Күмәндану бойынша, BIOA саяси тағайындалғандары Мари Сталл, Кевин Моли, Джон Задрозный және Бетани Козма, Президент Трампқа және оның ішкі саясатына жеткілікті деңгейде адал болмағандықтары үшін АҚШ-тың дипломатиялық қызметкерлеріне қарсы қудалау шараларын қолданған болуы мүмкін. Тергеулер 2018 жылдың мамыр және маусым айларында түскен шағымдарға байланысты басталды. Сонымен қатар, Сенат пен Өкілдер палатасының демократтары да Сталлға қатысты жеке тергеулер жүргізді.